8. kadencja, 35. posiedzenie, 2. dzień (09-02-2017)

17. punkt porządku dziennego:

Informacja ministra spraw zagranicznych o zadaniach polskiej polityki zagranicznej w 2017 roku.

Poseł Grzegorz Długi:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Domyślam się, że te oklaski są częściowo dla mnie za to, że wchodzę, tak? Za to dziękuję. Chciałbym troszeczkę rozluźnić... tak abyśmy na tej sali nie dokuczali sobie nawzajem, abyśmy byli w miarę rzeczowi i aby nie było tak, że wszyscy liczą na marszałka, że uspokoi salę, co nie zawsze jest w stanie albo nie zawsze chce zrobić.

    A przechodząc do tematu, przechodząc do kwestii polityki zagranicznej, zacznę od Ewangelii św. Mateusza, bo to modne jest ostatnio, gdzie jest powiedziane: po owocach poznacie i: strzeżcie się fałszywych proroków. W exposé i tym rok temu, i tym teraz było bardzo wiele gładkich słów, co może być zrozumiałe w dyplomacji, tyle tylko że owoców, efektów po roku pracy nowego MSZ nie widać. Nie bardzo wiem też, jak traktować to drugie exposé, a przed chwilą w mediach je słyszałem, pana prezydenta, który przed salą kolumnową je wygłosił, żywe, wartkie, przedstawione właśnie przed salą kolumnową, czyli być może nowym ośrodkiem władzy. Ale nie chcę się zastanawiać, czy wracamy do złej, niedobrej, dawnej tradycji, że mamy dwa ośrodki władzy, jeżeli chodzi o sprawy zagraniczne, bo tak nie może być. Polskę mamy jedną, ośrodek władzy powinien być jeden. I chyba też bym sobie życzył, aby exposé pana ministra miało troszeczkę tej żywości, która tam była, i, być może, aby przedstawiało jakąś koncepcję.

    Rok 2016 nie był łatwy dla Polski, i chyba nie tylko dla Polski, ale i dla całego świata. To był rok jednak poważnych wyzwań. To był rok, patrząc na europejskie sprawy, kiedy Wielka Brytania postanowiła odpłynąć, i odpływa, od Europy. W Stanach Zjednoczonych nowy prezydent z wigorem realizuje obietnice wyborcze. Zaczęło się tworzenie nowej ery w Ameryce, no i siłą rzeczy nowej ery na świecie, nawet jeżeli dla niektórych jest to kontrowersyjne. W Rosji nie widzimy żadnego przełomu. Rosja nie zmienia swojego nastawienia i z punktu widzenia swojej polityki odnosi sukces za sukcesem.

    Rok temu w naszym klubowym wystąpieniu podkreślaliśmy, że polska polityka zagraniczna ma być polityką polską, a nie partyjną. Niestety, nie zauważyliśmy żadnej ewolucji w tym aspekcie, a tym bardziej żadnej rewolucji. Polska wkracza w 2017 r. bez jakiejkolwiek nowej koncepcji, jeżeli chodzi o kwestie zagraniczne oczywiście, bez żadnej idei czy wizji, a minister nie wskazuje podstawowych, szczególnie jakichś nowych, instrumentów prowadzenia polityki zagranicznej. Obawiamy się, że polska polityka zagraniczna nastawiona jest na hasła, i to na hasła skierowane gdzie? Do naszego, polskiego, głównie swojego elektoratu. To takie hasła, jak: podmiotowość, powstanie z kolan, godność, historia. Nie wiadomo, czy więcej w naszej polityce zagranicznej jest romantyzmu i chaosu czy pragmatyzmu i długofalowej realizacji racji stanu. A dlaczego tak jest? No dlatego, że rząd, obawiam się, nie jest w stanie sprecyzować, jaka jest ta polska racja stanu, brakuje wizji racji stanu. To powoduje chaos, to powoduje niepewność i bieżące tylko reakcje na wydarzenia na świecie. Pan minister mówił, że Polska wstała z kolan. No, nikt na świecie tego nie zauważył. Nawet jeżeli wstała z kolan, to w sposób bardzo dyskretny i niezauważalny. I tutaj bym prosił o jakieś przykłady, które by wskazywały na to, że rola Polski w ciągu ostatniego roku się zwiększyła, że Polska zaczyna być partnerem, z którym inni się liczą. Nasza niby-strategiczna koncepcja Międzymorza, odwołująca się do naszego romantyzmu w stosunkach międzynarodowych, urzeczywistniana zresztą głównie, zdaje się, przez pana prezydenta, a nie przez ministrów spraw zagranicznych, jednak nie daje się realizować, bo pomimo podobieństw wielu krajów w naszej części Europy, podobieństw w zakresie rozwoju i społecznego, i gospodarczego, ich interesy i wizje są tak różne, że nie da się na tym budować stabilnej grupy, która by realizowała wspólne interesy, bo te interesy właściwie nie do końca są wspólne. Te kraje inaczej widzą swoje relacje z Unią Europejską, każdy z nich inaczej też widzi swoje relacje z Rosją i mają one inne priorytety niż polska polityka zagraniczna, mają też inne priorytety wewnętrzne. Polska nie jest państwem mocarstwem, do którego te nawet mniejsze ludnościowo czy potencjalnie...

    (Głos z sali: Cicho!)

    Pan minister Trzaskowski nie jest zainteresowany. Ja rozumiem. Kuluary...

    Wicemarszałek Ryszard Terlecki:

    Panie pośle Nitras, bardzo proszę nie przeszkadzać.

    Poseł Grzegorz Długi:

    ...są tam. Ja starałem się zachować jakiś poziom kultury i o to samo...

    (Poseł Sławomir Nitras: Przepraszam.)

    ...bym prosił.

    Wracając do tematu, lansowana koncepcja Grupy Wyszehradzkiej od początku była zresztą skazana na niepowodzenie. Nie można budować grupy, starać się ją scalać na podstawie jednego tylko tematu, tematu ważnego, istotnego, mam na myśli oczywiście imigrację. To nas łączy, ale poza tym muszą być inne jeszcze elementy, które pozwolą na to, abyśmy mieli jednak wspólne interesy. Sojusz na jedno głosowanie to jest po prostu za mało, to się nie sprawdza. Zresztą widzimy, że to się nie sprawdziło. Nasza obawa, nasze relacje, nasze doświadczenia z Rosją - nie jest to podzielane przykładowo przez premiera Orbana. Niechęć do przyjmowania uchodźców jest podzielana, ale na tym nie można zbyt wiele budować.

    W relacjach z Rosją stoimy cały czas w tym samym miejscu. Tu już mój przedmówca wspominał o tym, w swoim exposé rok temu pan minister bardzo wyraźnie mówił, jak to ożywi, jak nastąpi reaktywacja grupy do spraw trudnych. A nastąpiło coś odwrotnego. Po rezygnacji prof. Rotfelda ta grupa po prostu przestała istnieć. Zresztą też rok temu my o tym mówiliśmy. W sytuacji kiedy nie mamy i nie możemy mieć normalnych relacji z państwem rosyjskim - mam na myśli władze na Kremlu - starajmy się budować to poziomo, na innych etapach, bo to nam jest potrzebne. W ten sposób jesteśmy w stanie w jakiś sposób wpływać na sposób myślenia o Polsce, na to, żeby Kreml zauważył, że Polska jednak jest partnerem, a nie tylko miejscem, po którym można przejść.

    Wybory w Niemczech, w których rywalizują z sobą umiarkowana kanclerz Merkel, obciążana jednak za destabilizację Europy związaną z imigrantami, i bardzo niechętny czy też wręcz antypolski populista, socjalista Schulz, to nie jest dla nas dobra perspektywa, zważywszy na ostatnie wyniki sondażowe, wybory we Francji, w których rywalizować będzie wizja rozwiązania Unii Europejskiej z wizją utworzenia zamkniętego klubu, w którym Polski raczej nie będzie, bo oni nie chcą, a też nie jestem pewny, czy my chcemy - wobec tego to nie jest planowanie strategiczne, jeżeli niespecjalnie... jest niestabilna Europa. Dlatego mówię, że 2017 r. będzie tak bardzo trudny, a my nie do końca wiemy, czego chcemy, więc nawet nie wiemy, na kogo w tym momencie stawiać. Podkreślanie w dzisiejszym exposé, i to chyba kilkakrotnie, niedawnej wizyty pani Merkel w Polsce troszeczkę się mija z celem, bo to była jedna z kolejnych wizyt. Pani Szydło była w Berlinie, co roku przynajmniej premier Polski jest w Berlinie, kanclerz niemiecki jest w Polsce. Nic specjalnego się nie wydarzyło. Wobec tego traktowanie tej wizyty jako przełomu, jako nowego otwarcia i wielkiego sukcesu tego rządu jest po prostu nieporozumieniem. Wielkim sukcesem tego rządu jest to, że pani kanclerz nie wyjechała zbyt zdenerwowana, i z tego się bardzo cieszymy. Natomiast wielkim sukcesem, uważam, też jest to, że nastąpiło... Tutaj się różnię w stosunku do oceny tego przez opozycję histeryczną. Spotkanie pani Merkel z prezesem Kaczyńskim było dobrym rozwiązaniem, bo być może to z jednej strony pokazanie, że nie wszyscy w Polsce mają rogi, a z drugiej strony pokazanie panu prezesowi, że świat jest szeroki i nie kończy się na Polsce, że za Odrą są jeszcze inne kraje i inne sposoby myślenia.

    Minister Waszczykowski w swoim poprzednim exposé, mam na myśli to rok temu, a dzisiaj to powtórzył, zapowiadał promocję własnej koncepcji i własnej wizji Unii Europejskiej - unii wolnych narodów i równych państw. Pytanie moje jest takie: Czy rząd Polski gdziekolwiek przedstawił jakąkolwiek koncepcję tej wizji? Czy gdziekolwiek zaczęliśmy ją promować? Czy gdziekolwiek zaczęliśmy lobbować za tym, aby inne kraje ją zrozumiały i chciały poprzeć? Ja przynajmniej czegoś takiego nie zauważyłem. Chyba że jest to w zaciszu gabinetów i dopiero gdzieś tam wyskoczy. Ale myślę, że nie, bo to, że obecna władza zacisza gabinetów nie szanuje, wynika chociażby właśnie z tu już wspomnianego ujawniania notatek poprzednich władz, notatek MSZ, co jest działaniem antypaństwowym i w normalnym kraju skończyłoby się to w Trybunale Stanu. Szkoda, że dla celów naszej bieżącej politycznej walki wewnętrznej stosujemy takie chwyty, które są szkodliwe dla naszego kraju.

    Również w sprawach Ukrainy Polska nie jest stroną ani dla Unii Europejskiej, ani dla USA, ani dla zwaśnionych tam stron, co, powiedzmy sobie szczerze, jest wynikiem działań poprzedniego rządu. Natomiast nadal nie widzimy, żeby obecny rząd miał jakąś koncepcję, a przede wszystkim nie widzimy, żeby reagował w sposób odpowiedni, adekwatny do nowych wyzwań - chodzi o coraz bardziej głośne antypolskie, antysąsiedzkie ekscesy na Ukrainie ze strony różnego rodzaju skrajnie prawicowych i nacjonalistycznych grup i odwoływanie się do etosu mordowania Polaków, odwoływanie się do trudnej historii. Nie widzimy jakichś specjalnych działań, które by pomagały Ukraińcom w zrozumieniu naszej tutaj wrażliwości. Natomiast zezwalamy na to, aby tam na tym budowano swoją nową państwowość. To jest niedopuszczalne i tu oczekujemy jednak bardzo wyraźnych, mądrych, rozsądnych, a nie histerycznych działań rządu.

    Tak jak już wspominałem, wzrost znaczenia Polski w ubiegłym roku nie nastąpił, przynajmniej nie da się go zauważyć. Polska w ciągu ubiegłego roku stała się nie wzmocniona w Europie, tylko stała się potępianym, wskazywanym jako negatywny wzór łamania prawa i standardów, odpytywanym i sztorcowanym państwem, jakby była państwem kandydackim, a nie członkiem Unii Europejskiej. I moje pytanie jest takie: Co zrobiono, aby odeprzeć te zarzuty? Przyznaję, że to zarzuty w dużej mierze niesprawiedliwe, nierzetelne i nie fair, ale są i nie widać żadnej rozsądnej reakcji naszych władz, nie widać również reakcji w zakresie naszych kwestii wewnętrznych, ale o tym nie dzisiaj. Polska dyplomacja ministra Waszczykowskiego okazała się tutaj zupełnie bezradna, co spowodowało, że Polska nie jest w grze w Unii Europejskiej, jest gdzieś tam na ławce rezerwowych, być może na ławce kar, albo zaraz będzie na ławce kar, i niespecjalnie wiemy, gdzie stoimy, być może w ogóle poza stadionem.

    Gdzie jest walka ze stereotypami? W Europie, na świecie stereotypy, które obciążają nas jako Polaków, jako naród, i nasze państwo jako kraj, są dość powszechne i nie widać żadnej zwartej koncepcji. To dobrze, że pojawiły się prywatne inicjatywy dotyczące walki o dobre imię Polski, natomiast oczekiwałbym tutaj inteligentnej, rozsądnej koncepcji rządowej, która by te prace wspomagała, jak również środków finansowych zabezpieczonych po to, żeby tam, gdzie trzeba, można było wesprzeć te prywatne organizacje, aby mogły one prowadzić nawet sprawy sądowe, które w wielu krajach są bardzo, bardzo kosztowne. Gdzie ta dyplomacja historyczna, o której mówiliśmy? Ja nie widzę żadnej dyplomacji historycznej, prędzej histeryczną, ale to też nie dyplomację. Już o Ukrainie przed chwilą mówiłem.

    Pan minister wspomniał o naszych staraniach o członkostwo w Radzie Bezpieczeństwa. Prawdopodobnie w czerwcu, dzisiaj wszystko na to wskazuje, to się stanie, Polska będzie niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa. No i dobrze, na pewno będzie to odtrąbione jako potężny sukces polskiej dyplomacji, więc tylko chciałem powiedzieć, panie ministrze, to, o czym pan doskonale wie, że jesteśmy w tej chwili, po wycofaniu się Bułgarii, jedynym kandydatem i jeżeli do czerwca nie narozrabiamy strasznie, to będziemy tym niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa. To oczywiście dobrze, natomiast ja bym chciał i oczekiwałbym od pana ministra, aby nam powiedział, po co. No bo jeżeli już tam będziemy, to chciałbym wiedzieć, co tam będziemy realizować, w jaki sposób będziemy dbać o interesy nie tylko świata, ale również Polski, w jaki sposób to narzędzie, bo to będzie jakieś nowe narzędzie, będzie wykorzystane. Chciałbym przynajmniej kierunkowo wiedzieć, co nasze członkostwo w tej Radzie pozwoli nam osiągnąć. I to jest informacja być może też ewentualnie ważna dla naszej polityki w drugiej połowie tego roku.

    Poważnym błędem, jakiego dopuściła się nasza nawet nie dyplomacja, chyba rząd, jest to, że nasze relacje z Francją doszły do etapu wręcz nieprzyjaznego. Tu już nie chodzi mi o wystąpienia polityków, nie chodzi mi o prasę francuską, która jest dla nas bardzo nieprzychylna, tu chodzi o to, że Francja w tej chwili zaczęła w ogóle pomijać nas milczeniem, odwróciła się plecami i nie widać... I wszystko to dlatego, podejrzewam, że ministerstwo obrony lub ministerstwo rozwoju, bo faktycznie nie wiemy, kto zdecydował... Być może decyzja o odwołaniu kontraktu była słuszna, nie wiemy, to są sprawy niepubliczne, ale rozegranie tego było tak fatalne, że ja tylko liczę na to, że minister Waszczykowski w tym nie brał udziału, bo byłby to przykład na to, że jego kompetencje należy kwestionować. Tak że chciałbym tutaj wyraźne odpowiedzi od pana ministra usłyszeć: nie, to nie ja, to ktoś inny. Być może nawet nam powie, kto. Tak jak mówię, nie odnoszę się do kwestii merytorycznej, czy decyzja o wyjściu z tego kontraktu była właściwa, czy nie, bo nie mamy odpowiedniej wiedzy, ale jeżeli ktoś uznał, że jest właściwa, należało to zrobić w sposób przyjęty w cywilizowanych krajach, a za taki chcielibyśmy uchodzić.

    W stosunkach ze Stanami Zjednoczonymi też, uważamy, nastąpiło totalne nieporozumienie. W czasie kampanii wyborczej wypowiedzi członków naszego rządu, już tutaj przytaczane, o wyborach między dżumą i cholerą, to, że nasza dyplomacja nie miała żadnych kontaktów, obawiam się, że ciągle nie ma żadnych kontaktów, w otoczeniu Trumpa, tym bardziej że Polonia w większości popierała Trumpa, i to nie było takie trudne, bo Trump był jedynym kandydatem, który spotykał się z Polonią, a to się już od lat nie zdarzało... Nie zauważył tego nikt w naszym MSZ-ecie, nie podjęto decyzji, aby nawiązać kontakty z osobami, które odpowiadają za tę strefę stosunków w ekipie Trumpa, i teraz nadrabianie tego na siłę, gdy on już jest prezydentem, jest dużo trudniejsze. Gdyby się nawiązało relacje z kandydatem, byłoby to dużo łatwiejsze.

    Czas ucieka, a jeszcze mamy kilka... Przepraszam bardzo, wobec tego skrócimy to wszystko.

    Wysoka Izbo! W Polsce nie mamy zwartej koncepcji polityki zagranicznej. Są pewne pozytywy tego ostatniego roku, o tym koledzy powiedzą, natomiast ja liczę na to, że jednak kolejny rok będzie okazją do jakichś rekolekcji i do wypracowania jakiegoś wspólnego, ponadpartyjnego, państwowego podejścia do polityki zagranicznej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

    (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)

Przebieg posiedzenia