8. kadencja, 35. posiedzenie, 2. dzień (09-02-2017)
17. punkt porządku dziennego:
Informacja ministra spraw zagranicznych o zadaniach polskiej polityki zagranicznej w 2017 roku.
Poseł Ryszard Petru:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Nieobecność ministra spraw zagranicznych podczas tej debaty doskonale pokazuje, jaką wagę przykłada do debaty o polityce zagranicznej...
(Poseł Piotr Kaleta: Na Maderę poleciał.)
(Poseł Jakub Rutnicki: Do San Escobar.)
...i domyślam się, że tak samo traktują...
Wicemarszałek Joachim Brudziński:
Przepraszam, panie pośle, jeżeli pan poseł pozwoli, to chciałbym przekazać informację. W tej chwili trwa wizyta pana premiera Irlandii. Pan minister spraw zagranicznych towarzyszy pani premier, tak że nie jest to intencjonalne opuszczenie Sejmu i bardzo... (Poruszenie na sali)
(Głosy z sali: Sejm nieważny.)
(Głos z sali: Trzeba było po południu zrobić to spotkanie.) (Gwar na sali, dzwonek)
Pani poseł, bardzo proszę...
Czułem się w obowiązku przekazać tę informacje Wysokiej Izbie.
Przepraszam pana posła i oddaję głos.
Bardzo proszę, panie pośle.
Poseł Ryszard Petru:
Chciałem powiedzieć, że jeszcze niedawno minister miał konferencję prasową w trakcie debaty.
Szanowni Państwo! Jednym z pierwszych zadań przyszłego rządu będzie odbudowa pozycji Polski w Europie jako państwa, które jest poważne, przewidywalne, które Unię Europejską traktuje jako wspólny projekt i wspólną inwestycję, a nie jako zagrożenie dla suwerenności narodowej. Przez ostatni rok polityka zagraniczna realizowana przez ministra Waszczykowskiego to seria strategicznych błędów i dyplomatycznych gaf.
(Poseł Piotr Kaleta: I kto to mówi?)
Politykę zagraniczną buduje się w domu, trudno więc oczekiwać, że osłabienie polskiej demokracji, psucie polskiej gospodarki, nieprzestrzeganie podstawowych zasad prawa to mogą być mocne argumenty do promowania Polski za granicami. Zanim jednak przejdę do oceny ostatniego roku i oceny ministra spraw zagranicznych, trzeba powiedzieć dwa słowa o tym, jakie są wyzwania współczesnego świata.
Dziś, na początku 2017 r., sytuacja międzynarodowa jest znacznie trudniejsza niż rok temu. Brexit - w tym roku zostaną rozpoczęte rozmowy o wyjściu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej. Ten proces osłabia oczywiście przede wszystkim Wielką Brytanię, co widać po wycenie funta, ale również Unią Europejską, a tym samym Polskę. Osłabia choćby tym, że Unia Europejska zamiast myśleć o rozwoju musi koncentrować się na samej sobie. Po drugie, proces ten znacznie osłabia Unię politycznie i gospodarczo. Trudno obecnie przewidzieć, jaki będzie ostateczny skutek negocjacji, ale wiele wskazuje na tzw. twardy Brexit, którego ofiarą padnie przepływ nie tylko towarów i usług, ale również ludzi. Co się z tym wiąże, istnieje poważne ryzyko znacznego pogorszenia warunków dla naszych obywateli, którzy mieszkają teraz na Wyspach.
Rząd PiS nie dość, że nie brał pod uwagę takiego scenariusza - trzeba się do tego przyznać - to jeszcze słabo angażuje się w tym momencie w obronę naszych rodaków na Wyspach. Premier Szydło podczas ostatniej wizyty w Londynie twierdziła, że trzeba pogłębiać strategiczne stosunki z Wielką Brytanią. Powiedziała to tak, jakby nic się w ogóle nie zmieniło. Zabiegać o prawa naszych obywateli trzeba poprzez Unię Europejską. Ciężko będzie to robić, kiedy polska pozycja w Unii Europejskiej jest coraz słabsza.
Punkt drugi: nowy prezydent USA. Jako kraj flankowy NATO i członek Unii Europejskiej możemy czuć się zaniepokojeni. Po raz pierwszy w powojennej historii mamy prezydenta USA, który otwarcie podważa wartość integracji europejskiej, rolę NATO, a pochwala Brexit. Niemcy postrzega jako szkodliwego hegemona i niestety rozpływa się nad zaletami prezydenta Putina.
Po trzecie, Unia Europejska otoczona jest łukiem niestabilności - na wschodzie i na południu od swoich granic. Jej możliwości wpływania na tę sytuację są niewielkie. Walka z ISIS, zarządzanie kryzysem migracyjnym czy skuteczna odpowiedź na politykę Rosji wymagają nadzwyczajnej koordynacji, o którą coraz trudniej. Unię czeka trudny rok wyborczy. Mamy wybory w Holandii, Francji, w Niemczech, a być może też we Włoszech. W takiej właśnie atmosferze będziemy świętować 60. rocznicę traktatów rzymskich. Trzeba będzie na nowo udowadniać, dlaczego Unia Europejska była warta Pokojowej Nagrody Nobla i dlaczego dla nas, Polaków i Europejczyków, to najlepsza rzecz, jaka mogła nam się przytrafić.
Proszę państwa, tak naprawdę wchodzimy teraz na świecie w erę protekcjonizmu, nacjonalizmu i być może izolacjonizmu. Radykalnie zmieniło się środowisko polskiej polityki zagranicznej. Stany Zjednoczone w tym momencie przestają być promotorem liberalnego ładu światowego, który był tak korzystny dla Unii Europejskiej i Polski. Ważne jest to, żeby mieć świadomość tego, że to jest tak naprawdę najtrudniejszy moment dla polskiej polityki zagranicznej od 1989 r.
W polityce zagranicznej trzeba mądrych, przemyślanych i strategicznych ruchów. Tymczasem w krótkim czasie rząd PiS zaprzepaścił unikalną możliwość, aby Polska odgrywała ważną rolę w polityce międzynarodowej, aby była źródłem stabilności, a nie źródłem kłopotów.
Polska polityka zagraniczna w 2016 r. zakończyła się fiaskiem. Rok temu z tej mównicy rząd PiS zapowiadał, że Wielka Brytania będzie naszym głównym sojusznikiem w Unii Europejskiej. Jak wiemy, Wielka Brytania Unię opuszcza. Rząd PiS nie dość, że skłócił nas przez nieodpowiedzialne wypowiedzi polityków PiS z Niemcami, to jeszcze, zrywając w fatalnym stylu przetarg na śmigłowce bez podania przyczyny, popsuł nasze relacje z Francją. Naturalnie nasuwa się pytanie: Kto, szanowni państwo, jest naszym sojusznikiem? Z kim rozmawiacie o najważniejszych dla nas sojuszach? Z kim negocjujemy najważniejsze dla nas sprawy?
Rząd PiS obecnie w Unii nie jest pytany o zdanie Polski w najważniejszych sprawach. Aż by się prosiło, żeby Polska promowała ściślejszą współpracę w europejskiej polityce bezpieczeństwa i obrony wspólnie z Niemcami, Francją, Hiszpanią czy Włochami. Ale żeby tak było, trzeba wykazać jakąkolwiek inicjatywę i mieć zaufanie do innych partnerów, a PiS całkowicie to zaufanie roztrwonił. Dzisiaj PiS nie ufa nikomu, ale też już nikt nie ufa PiS.
Najbardziej niepoważne jest to, że PiS wymyśla koncepcje, które nigdy nie zaistnieją. Międzymorze, proszę państwa, to koncepcja zamierzchła. Nie ma też czegoś tego takiego jak tożsamość Grupy Wyszehradzkiej. Najlepiej to pokazuje premier Orbán, bliski współpracownik i kolega Jarosława Kaczyńskiego, który spotyka się z Putinem.
(Poseł Szymon Szynkowski vel Sęk: To dlaczego Angela Merkel przyjeżdża?)
Wyszehrad może być dobrą platformą koordynacji polityk w Unii Europejskiej, ale nie alternatywą Unii Europejskiej.
Punkt piąty: proszę państwa, polski rząd nie popiera naszego rodaka na tak ważne stanowisko, jakim jest pozycja szefa Rady Europejskiej.
(Poseł Piotr Kaleta: My go znamy.)
To najgorsza antyreklama, jaką możemy sobie zrobić. Polska jako jedyny kraj w Unii Europejskiej jest przeciwko kandydaturze Donalda Tuska na to stanowisko. To jest małostkowość i to jest, proszę państwa, zakompleksienie.
Słabością waszej polityki jest też dziecinna wiara w możliwość ułożenia sobie dwustronnych stosunków z administracją Donalda Trumpa. Może dostaniemy jakąś marchewkę na początek, np. odpuszczą dialog o stanie demokracji w Polsce, ale przy pierwszej lepszej okazji zapłacimy za to cenę. W relacjach z Moskwą Donald Trump nie będzie brał pod uwagę polskiego stanowiska. Polski głos w relacjach z Moskwą może być słyszany tylko wtedy, kiedy będzie silny w ramach Unii Europejskiej, a przy tempie degradacji polskiej polityki zagranicznej w najważniejszych sprawach możemy wkrótce zostać bez realnych sojuszników.
Dziś widać totalne fiasko co do odzyskania wraku tupolewa, co obiecywali przed wyborami politycy PiS-u. W kampanii wyborczej ówczesny kandydat Andrzej Duda mówił: to kwestia zabiegów polskiej dyplomacji o to, abyśmy tę naszą własność, a także podstawowe dowody w tej sprawie otrzymali. Polska dyplomacja musi się zmienić.
Polityk PiS-u Joachim Brudziński twierdził, że sprowadzenie wraku będzie możliwe - cytuję - kiedy ster władzy obejmą ludzie, którzy nie będą chodzili, jak to miało miejsce przez ostatnie 5 lat, na pasku Putina. Z tego wynika, że dalej chodzą, bo wraku, o ile wiem, nie sprowadzono. (Oklaski)
Proszę państwa, zmieniła się władza, zmieniła się dyplomacja, naobiecywaliście i nie zrealizowaliście. Nikt wam nie ufa i nikt też nie będzie ufał PiS-owi, który prowadzi taką politykę zagraniczną.
PiS zrealizował swoją obietnicę wyborczą: wyprowadził Polskę z głównego nurtu Unii Europejskiej. Sarkastycznie można powiedzieć, że zrealizowaliście swoje założenia polityki zagranicznej w 100%.
Smutnym podsumowaniem 2016 r. jest to, że Polskę krytykowały wszystkie najważniejsze instytucje i organizacje międzynarodowe: Komisja Europejska, Parlament Europejski, komisarz praw człowieka, Komisja Wenecka, Rada Praw Człowieka ONZ. Nawet prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama podczas szczytu NATO, którego Polska była gospodarzem, też nas krytykował. Nigdy jeszcze w historii wolnej Polski taka sytuacja się nie zdarzyła.
(Poseł Zbigniew Ajchler: Prawda.)
Wielka Brytania wyprowadza się z Unii, ale rząd PiS wyprowadza Unię z Polski. Instytucje europejskie traktujecie jako wroga. Potraficie tylko blokować i krytykować. Nie rozumiecie, że na słabej Unii, opartej głównie o współpracę rządów, to państwa takie jak Polska tracą najwięcej.
PiS nie chce uczestniczyć w najważniejszych projektach europejskich. Mówi - ˝elastyczna solidarność˝. Proszę państwa, nie rozumiecie słowa ˝solidarność˝. Albo elastyczna, albo solidarność. Taka koncepcja jest szkodliwa dla polskiej racji stanu. To uderzenie w spójność Unii Europejskiej i uderzenie w całkowity proces integracji. PiS tak naprawdę nie rozumie, że utrwala podział na centrum i peryferie. Ale żeby nie było wątpliwości, proszę państwa, grozi nam podział na trzy ligi w Unii Europejskiej. W pierwszej będą silne państwa strefy euro, w drugiej te słabsze, a w trzeciej będzie Polska, być może z Węgrami. Londyn już nie będzie chronił w Unii interesów kraju spoza strefy euro. Dlatego...
(Poseł Piotr Kaleta: Kto ci to powiedział?)
...ponownie wzywam rząd do podjęcia rozmów z opozycją na temat przygotowania Polski do członkostwa w strefie euro.
Dzisiaj, kiedy wiarygodność sojuszu transatlantyckiego może zostać postawiona pod znakiem zapytania, jednym z największych zagrożeń dla bezpieczeństwa Polski jest minister obrony narodowej. Boję się o stan polskiej armii po Macierewiczu. Najzdolniejsi i najlepiej wykształceni ludzie odchodzą, bo wiedzą, z kim przyszło im pracować. Nie wierzę w to, co mówi człowiek, który z nieokreślonych powodów potrafi zerwać ważny kontrakt. Człowiek, który publicznie dowodzi, że Rosja kupuje mistrale za pośrednictwem Egiptu. W dodatku jeszcze jest kapłanem sekty smoleńskiej.
O ministrze Waszczykowskim nie chcę dużo mówić. Jest najgorszym ministrem spraw zagranicznych od 1989 r. Notorycznie myli publicystykę dziennikarską z dyplomacją. Jak się odezwie, to kompromituje Polskę i siebie na arenie międzynarodowej. To człowiek, który w imię prywatnej zemsty potrafi upublicznić ważne dokumenty strategiczne swojego poprzednika. Polsce, proszę państwa, nie potrzeba WikiLeaks, wystarczy Waszczykowski. (Wesołość na sali, oklaski) Uważam, że nie ma co więcej o tym dyskutować, jakim jest ministrem.
Proszę państwa, pytanie tak naprawdę brzmi, jaka powinna być wizja polskiej polityki zagranicznej. Przede wszystkim musimy wziąć współodpowiedzialność za Europę. Unia jest w kryzysie, ale to jest kryzys państw członkowskich, kryzys woli i chęci współdziałania. Polska jest krajem, który powinien najlepiej rozumieć, czym kończy się brak współpracy. Kończy się dominacją najsilniejszych. To będzie jeszcze ze szkodą dla naszego interesu. Dlatego tym bardziej mamy szansę, aby być współautorem nowych, lepszych rozwiązań, wspólnych rozwiązań.
Postulowany przez PiS częściowy zwrot kompetencji z Unii do państw członkowskich to pomysł szkodliwy i skazujący nas na peryferie. Wyjście Wielkiej Brytanii, problemy Francji, Hiszpanii czy Włoch i nieprzewidywalność przyszłej polityki USA sprowadzają nas do jednej tezy - Polska ma dziś unikatową okazję, aby stać się współarchitektem nowej Europy, i nie wykorzystujemy tego. Możemy odgrywać znacznie większą rolę, niż wynika to z naszej siły gospodarczej. Mamy po prostu niesamowite położenie geopolityczne i z tego trzeba wyciągnąć wnioski. Mamy słabe Włochy, słabą Hiszpanię i Wielką Brytanię wychodzącą z Unii Europejskiej, powinniśmy być bardzo mocni w Trójkącie Weimarskim. Ale potrzebujemy przewidywalnej, opartej na konsensusie polityki i stabilnego wzrostu gospodarczego. Tego wasz rząd nam nie daje.
Trzeba też wykorzystać możliwości, jakie daje Unia Europejska, zarówno te gospodarcze, jak i polityczne. Na przykład powinniśmy promować liberalizację rynku usług, które pobudzą wzrost gospodarczy w Europie. Albo rynek usług internetowych, który jest ogromny, i jest to niewykorzystany potencjał. W związku z tym powinniśmy walczyć też z protekcjonizmem, który niestety zyskuje na popularności.
Proszę państwa, pamiętajmy o tym, że my musimy być członkiem strefy euro. W tym momencie, kiedy Wielka Brytania wychodzi z Unii Europejskiej, 90% PKB Unii to strefa euro. Ponad 1/4 naszego eksportu trafia do Niemiec. Euro jest jedną z najsilniejszych walut na świecie. Nie możemy być ślepi na tę rzeczywistość.
Potrzebujemy też silnego europejskiego filaru NATO. Zaangażowanie USA to filar naszego bezpieczeństwa, ale też strategiczna autonomia Europy staje się koniecznością. Nie możemy wyłącznie bazować na relacjach jednostronnych z Amerykanami. Europa musi też być otwarta na Wschód. W interesie Polski pozostaje możliwa szeroka transformacja tego regionu w kierunku demokracji i gospodarki rynkowej. Tylko w ten sposób osiągniemy stabilność na polskich granicach. W tym znaczeniu doktryna Giedroycia nadal obowiązuje. Musimy zrobić wszystko na poziomie polskiej polityki zagranicznej i tego, co robimy jako Unia i NATO, aby państwa Europy Wschodniej mogły samodzielnie wybierać drogę, jaką chcą iść. Unia musi być bardziej asertywna i pewna siebie, aby ten projekt pokojowej integracji kontynentu był realizowany.
Podsumowując, proszę państwa, te wielkie plany, o których przed chwilą mówiłem, nie mają szansy realizacji pod rządami PiS. Nie tylko dlatego, że nie macie ludzi, którzy mogliby taką politykę realizować. Przede wszystkim dlatego, że PiS zupełnie nie rozumie wyzwań współczesnego świata. Wy żyjecie w ramach takiej koncepcji, jakby to był XIX w. albo może początek XX w. Polska za rządów PiS staje się coraz bardziej osamotniona i z każdym rokiem będzie gorzej. Tak naprawdę skazujecie nas na Polskę bez sojuszu. To najgorsza z możliwych wizja dla naszego kraju. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia