8. kadencja, 36. posiedzenie, 1. dzień (22-02-2017)

14. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1186 i 1300).

Poseł Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1186.

    Sejm na 34. posiedzeniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na podstawie art. 39 ust. 2 regulaminu Sejmu skierował powyższy projekt ustawy do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu rozpatrzenia. Komisja powołała podkomisję, a następnie projekt był omawiany na posiedzeniach Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w dniach 8 i 21 lutego 2017 r. Komisja wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy.

    Wysoka Izbo! Przypomnę, że projekt ten jest przedłożeniem rządowym, który wykonuje dwie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: dyrektywę z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej oraz częściowo dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 sierpnia 2013 r. dotyczącą ataków na systemy informatyczne. Wejście w życie i wykonanie przepisów tej zasadniczej dyrektywy z 3 kwietnia 2014 r. powinno nastąpić z dniem 4 października 2016 r. To rządowe przedłożenie nadrabia opóźnienie, które miało miejsce w wykonaniu tej tak bardzo ważnej dyrektywy, a przepisy prawa karnego zostały dostosowane do tej dyrektywy już w wielu krajach Unii Europejskiej i nie tylko Unii Europejskiej.

    Na początku przede wszystkim trzeba podkreślić, że przepadek mienia jest określony w naszej konstytucji i może on nastąpić tylko wtedy, jeśli wynika to z ustawy i z orzeczeń sądowych - oprócz tego konstytucyjnego zapisu o przepadku rzeczy. Już od czasu obowiązywania kodeksów karnych były przepisy dotyczące przepadku rzeczy, konfiskaty mienia, również w kodeksach karnych i w obecnie obowiązującym Kodeksie karnym z 1997 r. w art. 45 i w Kodeksie karnym skarbowym w art. 33.

    Rozwiązanie to doprowadza do nowej sytuacji, do nowych unormowań. Nowelizacja dodaje przepis art. 44a, który mówi, że w razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął chociażby pośrednio korzyść majątkową znacznej wartości - znaczna wartość to kwota powyżej 200 tys. zł - sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści. Natomiast § 2 stanowi, że w razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął chociażby pośrednio korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, a jego właściciel chciał, aby przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, albo przewidując taką możliwość, na to się godził.

    Przepisy te są bardzo ważne, gdyż one w nowy sposób ujmują kwestie związane z przepadkiem. To jest tzw. wersja rozszerzona. Chodzi o to, żeby osoby, które rzeczywiście odnoszą korzyści z popełniania przestępstw i później ten majątek odpowiednio lokują... Znamy przypadki, że często to są podstawione inne osoby czy to z najbliższej rodziny. W takim przypadku w razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa znacznej wartości, albo przestępstwo, z którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa, zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa niż 5 lat, lub popełnione w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa, za korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa uważa się mienie, które sprawca objął we władanie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł w okresie 5 lat przed popełnieniem przestępstwa.

    Warto tutaj zaznaczyć, że w niektórych krajach unijnych ten okres przed popełnieniem przestępstwa jest dłuższy niż 5 lat, wynosi 6-7 lat, a w Bułgarii w przepisach prawa karnego to jest nawet 10 lat przed popełnieniem przestępstwa.

    Ta zmiana przepisów może budzić wśród niektórych prawników teoretyków czy praktyków pewne wątpliwości, niemniej ona jest jak najbardziej pożądana. Jest pozytywna opinia w tym zakresie Biura Analiz Sejmowych, które w pełni popiera wszystkie przepisy tej nowelizacji.

    Oczywiście są podane dwie wartości. Z jednej strony prawo własności, które jednak podlega ograniczeniom. Mówi o tym nie tylko art. 64 konstytucji, ale również zasada proporcjonalności zawarta w art. 31 ust. 3 konstytucji. Takie przypadki faktycznie mają miejsce i osoby, które z pewnych względów... Na przykład stopień zawinienia jest tu ważny, motywacja, sposób zachowania się właściciela przedsiębiorstwa, które służyło do popełnienia przestępstwa. Przedsiębiorstwo to pojęcie zawarte w art. 55¹ Kodeksu cywilnego i tak samo ma być rozumiane na gruncie przepisów prawa karnego. Przepisy art. 44a § 4, 5 i 6 dają sądowi możliwości swobody orzekania w tej sprawie i sąd powinien brać pod uwagę również takie okoliczności, które pozwalają nawet na odstąpienie od orzeczenia przepadku w szczególnie uzasadnionych przypadkach, kiedy byłby on niewspółmiernie dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa. Jest też możliwość miarkowania szkody wyrządzonej przestępstwem. Bierze się tu pod uwagę wartość związaną z przestępstwem. W zasadzie ona jest czy może być ustalana przez sąd. Ustawodawca nie przesądza, jaki ma być termin ustalenia tej wartości: czy na dzień popełnienia przestępstwa, czy na dzień orzekania, czy to ma być wartość rynkowa, czy wartość księgowa. To wszystko pozostaje do dyspozycji i oceny sądu prowadzącego sprawę.

    Ta nowelizacja powoduje również, Wysoki Sejmie, wiele zmian w ustawach, które określają pracę różnych służb. Jest ona konieczna z uwagi na to, że rozszerza katalog czynów zabronionych, które to czyny mogą być na etapie czynności kontrolno-operacyjnych sprawdzane przez organy ścigania, przez odpowiednie służby. Mam tu na myśli nie tylko Policję, Straż Graniczną, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, ale również Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego, Żandarmerię Wojskową. Ta nowelizacja dotyczy również innych ustaw, takich jak Prawo bankowe, ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

    Jeżeli chodzi o vacatio legis, to jest to termin 14-dniowy. On jest takim terminem minimalnym, ale z drugiej strony te przestępstwa się dzieją i chodzi o to, żeby jak najszybciej te przepisy weszły, zwłaszcza że nasze państwo obliguje też termin wykonania tej dyrektywy, a jak już wcześniej podkreślałem, ten termin minął 4 października 2016 r.

    Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka wnoszę, aby Sejm raczył przyjąć załączony projekt ustawy po wszystkich zmianach, druk nr 1300. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia