8. kadencja, 36. posiedzenie, 1. dzień (22-02-2017)

14. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1186 i 1300).

Poseł Marcin Święcicki:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiony projekt ustawy, który dotyczy zmian w Kodeksie karnym i ok. 20 innych ustawach, ma na celu m.in. wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa dyrektywy Unii Europejskiej z 2014 r., która dotyczy konfiskaty korzyści z przestępstw transgranicznych zorganizowanych na dużą skalę. Ze względu na to, że przestępcy potrafią ukryć ten majątek, przekazać go osobom trzecim, zainwestować w coś innego, wprowadza się tutaj konstrukcję konfiskaty rozszerzonej. Chodzi o to, że można również konfiskować mienie, w przypadku którego sąd miał przeświadczenie, że pochodzi ono z innych przestępstw, a nie z tych, za które przestępca został skazany.

    W tej ustawie, którą przedstawił nam rząd, nad którą debatowała podkomisja, a potem komisja, te wszystkie słuszne cele są realizowane jednak w sposób, który w paru przynajmniej punktach budzi pewne istotne wątpliwości. Po pierwsze, chodzi o to, czy zastosowane w naszym projekcie ustawy środki nie uderzą w uczciwe przedsiębiorstwa czy uczciwych obywateli, którzy dostaną niejako rykoszetem, ponieważ np. nie będą mogli wykazać, że mienie przez nich nabyte w ciągu 5 lat przed popełnieniem przestępstwa jest mieniem pochodzącym ze źródeł legalnych. Ta ustawa nie tylko zakłada, że trzeba to wykazać, ale również będzie działała wstecz. Czyli to jest rzadki przypadek, jeśli w ogóle taki istnieje w naszym ustawodawstwie, że uchyla się tutaj art. 4 Kodeksu karnego, który mówi, że w przypadku nowej ustawy stosuje się wobec przestępcy przepisy tej ustawy, która jest dla niego, powiedziałbym, łagodniejsza, czyli albo starą, albo nową, ale tę, która jest łagodniejsza. Tutaj będzie się stosować tę bardziej restrykcyjną ustawę od razu. Ona zakłada, że trzeba udowodnić legalne pochodzenie mienia z 5 lat sprzed przestępstwa, czyli jeśli przestępstwo, za które ktoś jest sądzony, miało miejsce np. 4 lata temu, to on musi z 9 lat wcześniej przedstawić dowody, że tamto mienie, które nabył, pochodzi z legalnych źródeł. To może okazać się niemożliwe.

    Patrzyłem, jak to jest sformułowane w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej. Tam jest to sformułowane znacznie bardziej, powiedziałbym, oględnie. Jest taka możliwość, ale jest powiedziane, że sąd na podstawie okoliczności, faktów i innych rzeczy musi nabrać przekonania, że to jego mienie też mogło pochodzić z działalności przestępczej. U nas wystarczającym dowodem jest domniemanie, że to pochodzi z przestępczości, domniemanie winy tej osoby, że to były inne przestępstwa, i musi ona przedstawić dowody. To jest dość restrykcyjne wymaganie, szczególnie jeśli prawo ma działać wstecz.

    Dyrektywa Unii Europejskiej nie przewiduje również rozszerzenia rozmaitych środków inwigilacyjnych. W tej ustawie jest kilkanaście paragrafów dotyczących tylko rozszerzenia możliwości działania CBA, żandarmerii, rozmaitych innych służb, np. w podsłuchach telefonicznych. Te podsłuchy telefoniczne teraz można zakładać za zgodą sądu, ale tylko w przypadku ciężkich przestępstw, również przeciwko mieniu, również zorganizowanych grup przestępczych. To wszystko tam jest, tego typu przestępstwa. Tutaj rozszerza się możliwość stosowania podsłuchu nawet w wypadku, gdy mienie jest zagrożone konfiskatą. Mienie zagrożone konfiskatą to jest mienie sprawcy i mienie nie sprawcy, tylko przedsiębiorcy, którego np. przedsiębiorstwo było do tego celu używane. Dopiero trzeba udowodnić, że ten przedsiębiorca musiał o tym wiedzieć albo przypuszczać, albo miał dostateczne przesłanki, że to mienie może być używane w celu przestępczym. Tutaj podsłuch może być już wcześniej, zanim te dowody zostaną przeprowadzone, a więc to jest niezwykle szerokie rozszerzenie zakresu podsłuchu. Co więcej, wprowadza się dla policji uprawnienia dotyczące pozyskiwania rozmaitych informacji z banków, ubezpieczeń, funduszy inwestycyjnych w ogóle bez zgody sądu, w ogóle nie ma tam zgody sądu.

    Dyskusyjna jest też kwestia zabezpieczenia mienia, które może być przedmiotem konfiskaty. Zdajemy sobie sprawę, że przestępca chciałby bardzo szybko to mienie gdzieś ukryć, przekazać je, coś innego z nim zrobić, ale na to ustawa już też ma jakąś odpowiedź. Natomiast może być tak, że jeśli wprowadza się przymusowego zarządcę decyzją prokuratora i dopiero post factum sąd ma to badać, to może zająć kilka tygodni, a w pełni działające przedsiębiorstwo (Dzwonek) może w tym czasie ulec rozkładowi, bo ten przymusowy zarządca musi każdą decyzję kontrolować i za każdą bierze odpowiedzialność i może to w ogóle sparaliżować przedsiębiorstwo. My proponujemy, żeby kontrola sądowa była ex ante, żeby natychmiast sąd działał, na wniosek prokuratora, bo wtedy przynajmniej jest zwiększona kontrola.

    W związku z tym Platforma Obywatelska złoży szereg poprawek do tego projektu, które pozwalam sobie przekazać na ręce pani marszałek.

Przebieg posiedzenia