8. kadencja, 36. posiedzenie, 1. dzień (22-02-2017)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 28 lutego br. obchodzić będziemy 205. rocznicę śmierci duchownego, wybitnego polityka i publicysty oświeceniowego Hugona Kołłątaja.

    Hugo Kołłątaj urodził się 1 kwietnia 1750 r. na Wołyniu w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej. Początkowo edukację odebrał w szkołach w Pińczowie, następnie kształcił się w Akademii Krakowskiej, a także w Wiedniu, Bolonii i Rzymie. Uzyskał doktoraty z filozofii, prawa i teologii. W 1775 r. przyjął święcenia kapłańskie.

    Hugo Kołłątaj był współpracownikiem Komisji Edukacji Narodowej, a także twórcą planu rozbudowy szkół w całym kraju. W ramach reformy w Akademii Krakowskiej wprowadził m.in. wykłady z nauk przyrodniczych i literatury polskiej, umożliwił dostęp do nauki studentom pochodzącym z mieszczaństwa, a także poprawił poziom naukowy uczelni.

    W 1779 r. przeniósł się do Warszawy. Zgromadził tam zespół publicystów zwany Kuźnicą Kołłątajowską. W 1786 r. Hugo Kołłątaj został odznaczony Orderem św. Stanisława, a kilka lat później został kawalerem Orderu Orła Białego.

    Uczestniczył w tworzeniu Konstytucji 3 maja. W czasie Sejmu Czteroletniego należał do najaktywniejszych działaczy Stronnictwa Patriotycznego. W rozprawie pt. ˝Do Stanisława Małachowskiego, referendarza koronnego. O przyszłym sejmie Anonima listów kilka˝ przygotował program reform uwieńczonych właśnie Konstytucją 3 maja. Po jej uchwaleniu został mianowany podkanclerzym koronnym.

    W czasie powstania kościuszkowskiego Kołłątaj należał do Rady Najwyższej Narodowej, w której objął Wydział Skarbu. Po utracie przez Polskę niepodległości został aresztowany przez Austriaków. Karę odbywał w więzieniu w Ołomuńcu i twierdzy Josephstadt. Zwolniony po licznych zabiegach rodziny udał się na Wołyń, gdzie był twórcą Liceum Krzemienieckiego. Podejrzany o kontakty z Napoleonem został wywieziony i był przetrzymywany w Moskwie przez Rosjan. W latach 1809-1812 był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk.

    Ostatnie lata życia Kołłątaj spędził w Księstwie Warszawskim, gdzie zmarł po długiej chorobie. Został pochowany na warszawskich Powązkach, ale urna z jego sercem została złożona w kościele w Wiśniowej, gdzie mieszkał jego brat Rafał Kołłątaj.

    Kołłątaj w swoim życiu kierował się hasłem: ˝Polacy! Ośmielcie się raz być narodem, a narodem prawdziwie wolnym˝, a stworzone przez niego dzieła dotyczyły głównie tematyki naukowej, w szczególności historii, filozofii i oświaty. Krytykował w nich przestarzałą strukturę polityczną i społeczną Rzeczypospolitej. Do głównych, najważniejszych dzieł politycznych zaliczyć możemy przede wszystkim wspomnianą rozprawę ˝Do Stanisława Małachowskiego...˝ oraz ˝Prawo polityczne narodu polskiego˝. Inne wielkie dzieło Kołłątaja było natury geograficznej. Napisany w latach 1802-1808 ˝Rozbiór krytyczny zasad historii o początkach rodu ludzkiego˝, wydany dopiero w 1842 r., był znakomitym na ówczesne czasy systemem geografii ogólnej, pełnym twórczych myśli. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia