8. kadencja, 36. posiedzenie, 2. dzień (23-02-2017)

21. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1274).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz niektórych innych ustaw, zawarty w druku nr 1274.

    Opracowanie przedkładanego projektu ustawy ze względu na zawarte w nim rozwiązania prawne mające istotne znaczenie dla funkcjonowania rynku pracy oraz ukrócenia nieprawidłowości zarówno w funkcjonowaniu agencji zatrudnienia, jak i agencji pracy tymczasowej, zatrudniania pracowników tymczasowych czy outsourcingu było poprzedzone szerokimi konsultacjami z partnerami społecznymi i innymi zainteresowanymi podmiotami działającymi na rynku pracy tymczasowej. W ostatnim czasie konsultacje te były prowadzone na forum Rady Dialogu Społecznego w zespole problemowym do spraw prawa pracy. Ustalenia będące wynikiem prac tego zespołu zakończyły ponad 2-letni okres różnych działań poświęconych analizie zgłaszanych postulatów i skutków ich ewentualnego wprowadzenia do porządku prawnego i na rynek pracy tymczasowej. Partnerzy społeczni uczestniczący w konsultacjach uznali za zasadne podjęcie konkretnych prac legislacyjnych w obszarach objętych projektem ustawy, wskazując, iż będzie to skuteczny środek do osiągnięcia zakładanego celu, jakim jest podniesienie standardów pracy tymczasowej i przeciwdziałanie dotychczasowym nadużyciom w tym zakresie. Chciałbym podkreślić, że wiele rozwiązań przyjętych w projekcie ustawy jest efektem uzgodnień lub kompromisu między przedstawicielami środowisk zainteresowanych rozwojem rynku pracy tymczasowej w Polsce.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Umowy o pracę tymczasową są postrzegane na rynku pracy jako bardzo elastyczny i stosunkowo mało obciążający finansowo model zatrudnienia. Następstwem tego jest coraz częstsze korzystanie przez firmy z tej formy pracy i szybki, ciągły rozwój rynku pracy tymczasowej. Wzrasta zatem liczba agencji pracy tymczasowej oraz przedsiębiorstw użytkowników korzystających z ich usług, a także liczba osób wykonujących pracę tymczasową. Niestety jednocześnie pojawiają się informacje o nadużywaniu tej formy zatrudnienia oraz nieprzestrzeganiu praw pracowników tymczasowych. Przedkładany projekt ustawy ma zatem na celu wprowadzenie regulacji zapewniających poprawę warunków zatrudnienia pracowników tymczasowych, zwiększenie ochrony klientów agencji zatrudnienia, jak też bezpieczeństwa prawnego agencji pracy tymczasowej oraz pracodawców użytkowników, a w efekcie podniesienie standardów pracy tymczasowej. Rozwiązania prawne proponowane w przedkładanym projekcie ustawy powinny także służyć poprawie skuteczności działań kontrolnych prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy w obszarze szeroko rozumianej pracy tymczasowej.

    Przejdę teraz do omówienia najistotniejszych rozwiązań zawartych w projekcie ustawy. Dotyczą one zwłaszcza przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Kluczową propozycją z punktu widzenia celu projektowanej ustawy jest precyzyjne określenie w przepisach ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych limitów pracy tymczasowej, obecne rozwiązania w tym zakresie są bowiem niewystarczające i nie zapobiegają zjawisku tworzenia kolejnych agencji pracy tymczasowej jedynie w tym celu, aby tego samego pracownika tymczasowego można było wielokrotnie kierować do wykonywania pracy tymczasowej na rzecz tego samego pracodawcy użytkownika. Takie zjawisko jest nazywane często ˝pączkowaniem˝ agencji pracy tymczasowej. Działanie takich agencji w praktyce prowadzi do zatarcia istoty pracy tymczasowej, czyniąc z instytucji służącej czasowemu korzystaniu z pracy danej osoby model oparty na stałym korzystaniu z takiej pracy w przypadkach, w których dana praca powinna i może być wykonywana przez własnych pracowników pracodawcy użytkownika. W projekcie zakłada się zatem obowiązywanie limitu 18 miesięcy pracy tymczasowej wykonywanej w okresie 36 kolejnych miesięcy kalendarzowych zarówno w przypadku kierowania tego samego pracownika tymczasowego do danego pracodawcy użytkownika, jak też korzystania przez konkretnego pracodawcę użytkownika z pracy tego samego pracownika tymczasowego. Limit ten będzie zatem obowiązywać niezależnie od tego, czy skierowanie do danego pracodawcy użytkownika następuje z jednej, czy też z kilku agencji pracy tymczasowej. Powyższy limit dotyczyć będzie także wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umów prawa cywilnego, jak również w przypadku gdy dana osoba wykonuje taką pracę zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie umowy prawa cywilnego. Mam nadzieję, że projektowane regulacje w zakresie limitów pracy tymczasowej ukrócą zjawisko ˝pączkowania˝ agencji i przywrócą tym samym właściwy, czasowy charakter takiej pracy.

    Zapewnienie właściwego stosowania projektowanych przepisów w zakresie limitów pracy tymczasowej wymaga wprowadzenia rozwiązań umożliwiających agencji pracy tymczasowej ustalenie, czy osoba ubiegająca się o pracę tymczasową w ostatnich 36 miesiącach kalendarzowych wykonywała taką pracę na rzecz danego pracodawcy użytkownika, na jakiej podstawie i jak długo. Służyć temu będą proponowane zmiany przepisów dotyczących treści świadectw pracy wydawanych przez agencje pracy tymczasowej, a także nowe rozwiązania dotyczące wydawania przez takie agencje zaświadczeń o wykonywaniu przez daną osobę pracy tymczasowej na podstawie umów prawa cywilnego. Ważna jest także proponowana zmiana, zgodnie z którą pracownik tymczasowy będzie miał znacznie ułatwiony kontakt z zatrudniającą go agencją pracy tymczasowej. Obecnie taki kontakt bywa utrudniony, bowiem pracownik tymczasowy najczęściej nie posiada wiedzy, w jakim miejscu i w jaki sposób mógłby się skontaktować ze swoim prawnym pracodawcą, jakim jest agencja pracy tymczasowej.

    Ze względu na specyfikę pracy tymczasowej utrzymuje on bowiem stały kontakt z pracodawcą użytkownikiem, świadcząc na jego rzecz pracę. Projekt przewiduje zatem obowiązek agencji pracy tymczasowej przekazania pracownikowi tymczasowemu danych kontaktowych do zatrudniającej go agencji, a także informacji o każdej zmianie takich danych. Takie rozwiązanie powinno poprawić sytuację prawną pracowników tymczasowych, a także umożliwić im nawiązywanie bezpośredniego kontaktu z agencją, np. w razie potrzeby wyjaśnienia bieżących wątpliwości dotyczących świadczonej przez nich pracy.

    Kolejną istotną zmianą w przepisach ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych jest propozycja, aby umowa o pracę z pracownicą tymczasową będącą w ciąży przedłużała się do dnia porodu, jeżeli taka umowa miałaby się rozwiązać po upływie 3. miesiąca ciąży. Przyznaję, że w trakcie prac nad projektem ustawy to rozwiązanie budziło pewne kontrowersje, choć sama propozycja objęcia takich pracownic określoną ochroną prawną nie była kwestionowana. Poszukiwaliśmy różnych rozwiązań alternatywnych, biorąc zwłaszcza pod uwagę skutki organizacyjno-finansowe związane z przedłużaniem umowy do dnia porodu, jakie mogą powstać po stronie agencji pracy tymczasowej, jak i pracodawców użytkowników. Myślę, że rzetelna ocena nowych przepisów będzie możliwa dopiero po pewnym okresie obowiązywania tego rozwiązania.

    Przedkładany projekt przewiduje także wprowadzenie zmian w przepisach dotyczących sposobu obliczania wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego pracownika tymczasowego oraz ekwiwalentu pieniężnego za taki urlop. Konieczność doprecyzowania tych przepisów zgłaszana była przez wszystkie podmioty zainteresowane rynkiem pracy tymczasowej, a także przez Państwową Inspekcję Pracy. Specyfika pracy tymczasowej uzasadnia stosowanie w tym zakresie pewnych odrębności w stosunku do regulacji, jakimi są objęci pracownicy wykonujący pracę na podstawie Kodeksu pracy. Odrębności te powinny być jednak uregulowane na tyle precyzyjnie, aby w praktyce nie powstawały wątpliwości, jak obliczyć wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego pracownika tymczasowego albo wysokość jego ekwiwalentu za taki urlop. Projektowana ustawa zawiera takie regulacje.

    Większej skuteczności działań kontrolnych prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy w zakresie przestrzegania przepisów o pracy tymczasowej służyć mają także nowe regulacje określające odpowiedzialność wykroczeniową zarówno agencji pracy tymczasowej, jak i pracodawcy użytkownika za naruszenie niektórych przepisów ustawy. Chodzi tu zwłaszcza o nieprzestrzeganie przepisów dotyczących limitów pracy tymczasowej oraz powierzanie pracownikowi tymczasowemu pracy, która nie może być przez niego wykonywana. Proponuje się także rozszerzyć odpowiedzialność porządkową pracodawcy użytkownika o przypadki nieprowadzenia ewidencji czasu pracy pracownika tymczasowego oraz uniemożliwiania pracownikowi tymczasowemu wykorzystania urlopu wypoczynkowego.

    W celu zwiększenia efektywności proponowanych rozwiązań, a także nieróżnicowania sankcji wobec pracodawców użytkowników i agencji pracy tymczasowej za wykroczenia przeciwko prawom pracownika tymczasowego projektowana ustawa zakłada ustalenie wysokości grzywny na takim samym poziomie, jak przewidują to przepisy Kodeksu pracy za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, tj. od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedłożony projekt ustawy zawiera również zmiany w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy dotyczące działalności agencji zatrudnienia. Proponowane zmiany mają na celu zwiększenie poziomu ochrony osób korzystających z usług agencji zatrudnienia oraz poprawę skuteczności działań kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy w przeciwdziałaniu nadużyciom i patologiom w zakresie działalności agencji zatrudnienia.

    W tym celu, po pierwsze, wprowadzono dwa rodzaje agencji zatrudnienia: świadczących usługi pracy tymczasowej oraz świadczących usługi pośrednictwa pracy, doradztwa personalnego i poradnictwa zawodowego. Oba rodzaje agencji otrzymają odmienne certyfikaty.

    Po drugie, wprowadzono obowiązek dokonywania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia dla przedsiębiorców zagranicznych z obszaru Unii Europejskiej świadczących pracę tymczasową. Przyjęcie takiego rozwiązania zwiększy poziom ochrony osób korzystających z usług pracy tymczasowej, albowiem wraz z wpisem do rejestru agencji zatrudnienia na agencję zatrudnienia nałożonych jest szereg obowiązków oraz sankcji związanych z niewypełnieniem tych obowiązków. Najdalej idącą i najbardziej dotkliwą sankcją jest wykreślenie agencji zatrudnienia z ww. rejestru, co jest równoznaczne z zakazem prowadzenia działalności z zakresu agencji zatrudnienia.

    Po trzecie, wprowadzono obowiązek certyfikacji usługi kierowania do pracy cudzoziemców do podmiotów działających na terytorium Polski oraz nowe zasady świadczenia tej usługi. Takie rozwiązanie ma zapobiec występującej patologii na rynku pracy, polegającej na sprowadzaniu i zatrudnianiu cudzoziemców przez nielegalne agencje zatrudnienia. Agencje zatrudnienia obowiązane będą m.in. do zawierania z kierowanym do pracy cudzoziemcem pisemnej umowy, informowania cudzoziemca oraz podmiotu, do którego kierowany jest cudzoziemiec do pracy, m.in. o zasadach dotyczących pobytu i pracy cudzoziemców w Polsce, prowadzenia wykazu podmiotów, do których kierowani są cudzoziemcy, oraz wykazu cudzoziemców kierowanych do pracy.

    Po czwarte, umożliwiono marszałkowi województwa sprawdzanie - co kwartał - zaległości w odprowadzaniu przez agencje zatrudnienia świadczące usługi pracy tymczasowej składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników. Sprawdzanie będzie się odbywało za pośrednictwem systemów teleinformatycznych utworzonych i udostępnionych przez ministra właściwego do spraw pracy, z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

    Po piąte, przywrócono obowiązek posiadania lokalu przeznaczonego do świadczenia usług agencji zatrudnienia - zgodnie ze zgłoszonym przez Państwową Inspekcję Pracy postulatem.

    Po szóste, rozszerzono zakres danych składanych przez agencje zatrudnienia, będący m.in. konsekwencją wprowadzenia odrębnej usługi w zakresie kierowania do pracy cudzoziemców.

    Po siódme, wprowadzono obowiązek prowadzenia przez marszałków województw wykazu przedsiębiorców zagranicznych z państw Unii Europejskiej świadczących na terytorium Polski usługi z zakresu pośrednictwa pracy, doradztwa personalnego lub poradnictwa zawodowego - w ramach składanego marszałkowi województwa zawiadomienia.

    Po ósme, wprowadzono wyższe kary za nielegalne prowadzenie usług świadczonych przez agencje zatrudnienia oraz za naruszanie prawa wobec osób zatrudnianych za ich pośrednictwem lub zatrudnianych jako pracownicy tymczasowi - od 3 tys. do 100 tys. zł w zależności od rodzaju usługi agencji zatrudnienia - oraz wprowadzono kary za niewywiązywanie się agencji zatrudnienia z nowo nałożonych obowiązków.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zakładamy stosunkowo szybkie wejście w życie projektowanych zmian, co do zasady nowe przepisy miałyby bowiem zacząć obowiązywać z dniem 1 czerwca br. Istotne jest bowiem, aby na rynku pracy tymczasowej jak najszybciej doprowadzić do stosowania i przestrzegania nowych regulacji prawnych dotyczących zatrudnienia pracowników tymczasowych, w tym także dotyczących limitów pracy tymczasowej.

    Szybkiemu stosowaniu nowych rozwiązań prawnych mają też służyć przepisy przejściowe, zgodnie z którymi do umów o pracę tymczasową trwających w dniu wejścia w życie ustawy będą się stosowały co do zasady nowe rozwiązania. Dotyczyć to będzie także limitów pracy tymczasowej. Zakładamy bowiem, że okres pracy tymczasowej wykonywanej na podstawie umów trwających w dniu wejścia w życie ustawy, poczynając od tego dnia, byłyby wliczane do limitów pracy tymczasowej przewidzianych w nowych przepisach.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szczegółowy opis zmian jest zawarty w uzasadnieniu projektu wraz z oceną skutków regulacji i raportem z konsultacji z partnerami społecznymi. Wnoszę zatem o skierowanie projektu ustawy o zmianie ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 1274, do dalszych prac w komisji sejmowej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia