8. kadencja, 36. posiedzenie, 2. dzień (23-02-2017)

35. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie uczczenia 160. rocznicy powstania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (druki nr 1307 i 1311).

Poseł Józef Brynkus:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Ziemie polskie znajdujące się w XIX w. pod zaborami cierpiały na niedostatek instytucji, w których rozwijałaby się polska nauka. Szczególnie widocznie to było na obszarze zaboru pruskiego, w którym już od pierwszego rozbioru zaborca likwidował wszystkie polskie placówki oświatowe i naukowe. Chwilowym epizodem wolności dla polskiej nauki na tym terenie było objęcie części zaboru pruskiego w momencie ustanowienia Księstwa Warszawskiego wpływem Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, jednak po klęsce Napoleona na ziemiach zaboru pruskiego sytuacja się jeszcze bardziej pogorszyła. Dlatego powołanie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk z inicjatywy dr. Kazimierza Szulca i ks. Franciszka Ksawerego Malinowskiego trzeba ocenić niezwykle wysoko w kategoriach naukowych, ale i patriotycznych. Warto wiedzieć, że towarzystwo do czasu powstania krakowskiej Akademii Umiejętności było najpoważniejszą organizacją naukową na ziemiach polskich.

    Działalność towarzystwa obejmowała prace stricte badawcze w wielu obszarach: historii, lingwistyki, medycyny czy szeroko pojętych nauk przyrodniczych, ale też koncentrowała się na akcjach popularyzatorskich i, co ważne, akcjach patriotycznych. To staraniem towarzystwa zorganizowano wielkie uroczystości ku czci wybitnych Polaków, Adama Mickiewicza i Fryderyka Chopina. Pierwszemu z okazji stulecia jego urodzin poświęcono specjalne posiedzenie z publicznym odczytem o jego twórczości, a drugiemu z takiego samego powodu towarzystwo wmurowało na swoim gmachu tablicę z popiersiem kompozytora. W warunkach powszechnego terroru zaborcy dążącego do wyeliminowania śladów polskości z życia publicznego akcje te trzeba uznać za wyjątkowe, a było ich o wiele więcej.

    Pamiętając o doniosłej roli towarzystwa w okresie zaborów, nie można pominąć jego wielkiej roli i owocnej działalności w okresie niepodległości państwa polskiego w latach 1918-1939. Podnosimy przy tej okazji inicjatywę utworzenia Uniwersytetu Poznańskiego, ale przecież towarzystwo od 1923 r. przybrało charakter instytucji wybitnie naukowej, co skutkowało wydaniem tak wybitnych dzieł, jak listy Zygmunta Krasińskiego do Delfiny Potockiej czy też Tadeusza Grabowskiego ˝Zarys historii literatury polskiej˝. Reaktywowane w 1945 r. towarzystwo mimo niesprzyjających okoliczności funkcjonowania w warunkach komunistycznych dalej pracowało dla pożytku narodu polskiego. Trzeba więc z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że Sejm polski ma podstawy, by uchwałą upamiętniającą rok powstania towarzystwa uczcić jego działalność. Klub Kukiz'15 opowiada się za tym. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia