8. kadencja, 36. posiedzenie, 3. dzień (24-02-2017)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 3 marca br. obchodzić będziemy 135. rocznicę urodzin Kazimierza Bartla - polityka i profesora, posła na Sejm oraz pierwszego premiera Polski po przewrocie majowym.

    Kazimierz Bartel przyszedł na świat w 1882 r. we Lwowie. W wieku 25 lat ukończył z wyróżnieniem studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej. W 1909 r. uzyskał tytuł doktora nauk technicznych, a 4 lata później uzyskał tytuł profesorski.

    W czasie I wojny światowej wcielono go do austro-węgierskiej armii. W okresie walk polsko-ukraińskich o Lwów na przełomie października i listopada był komendantem obrony lwowskiego Dworca Głównego. W 1919 r. przez kilka miesięcy był kierownikiem oddziału Kierownictwa Budowy Pociągów Pancernych. Dzięki sukcesom na tym polu po zakończeniu walk i odblokowaniu miasta został powołany przez premiera Leopolda Skulskiego na stanowisko ministra kolei. Pełnił tę funkcję także w gabinetach Wincentego Witosa i Władysława Grabskiego.

    W 1922 r. został wybrany do Sejmu i sprawował mandat poselski nieprzerwanie przez 7 lat. Po dokonanym przez Piłsudskiego tzw. zamachu majowym został mianowany premierem i pełnił tę funkcję aż pięciokrotnie. W pierwszym rządzie Piłsudskiego pełnił funkcję wicepremiera i ministra wyznań i oświecenia publicznego, a także w praktyce przewodził obradom Rady Ministrów.

    Rząd Bartla składał się w większości z osób niezwiązanych z jakimikolwiek partiami politycznymi. Ideowo określany był jako centrowy - premier wykluczył przy tworzeniu gabinetu przywódców zarówno prawicy, jak i lewicy.

    Po wycofaniu się z życia politycznego w 1930 r. Bartel powrócił do kariery naukowej na Politechnice Lwowskiej, gdzie został wybrany na rektora. Przyznano mu także tytuł doktora honoris causa oraz członkostwo w Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1930-1932 był prezesem Polskiego Towarzystwa Matematycznego. W tym czasie opublikował swe najważniejsze dzieła, m.in. serię wykładów na temat perspektywy w malarstwie europejskim. Była to pierwsza taka publikacja w świecie.

    W 1937 r. został powołany przez prezydenta RP na senatora i pełnił tę funkcję do wybuchu wojny.

    We wrześniu 1939 r. w czasie obrony Lwowa przed natarciem wojsk niemieckich Kazimierz Bartel stanął na czele komitetu obywatelskiego. Po zajęciu Lwowa przez ZSRR pozwolono mu na kontynuowanie wykładów na politechnice.

    Wkrótce po zajęciu Lwowa przez Niemców 30 czerwca 1941 r. Bartel został aresztowany w ramach akcji AB i przewieziony do więzienia gestapo. Zaproponowano mu utworzenie fikcyjnego rządu okupowanej Polski. Bartel jednak odmówił i na osobisty rozkaz Himmlera został rozstrzelany 26 lipca 1941 r. 2 lata później dla zatarcia śladów masowych egzekucji jego zwłoki zostały wykopane ze zbiorowej mogiły i spalone. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia