8. kadencja, 37. posiedzenie, 1. dzień (08-03-2017)

Oświadczenia.

Poseł Sylwester Chruszcz (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie poselskie w sprawie rocznicy rozbicia więzienia NKWD i UB w Łowiczu

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Obchodzimy dzisiaj chlubną rocznicę rozbicia więzienia NKWD i UB w Łowiczu. Dokonał tego oddział harcerzy Szarych Szeregów w dniu 8 marca 1945 r. W wyniku sprawnie przeprowadzonej akcji uwolniono ok. 80 osób, głównie aresztowanych przez komunistów żołnierzy Armii Krajowej.

    Wkrótce po przejęciu Łowicza przez Armię Czerwoną funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa rozpoczęli aresztowania żołnierzy Armii Krajowej. W ich rękach znalazł się m.in. Zbigniew Feret pseudonim Cyfra, który używając grypsu, poinformował rodzinę o groźbie wywiezienia jego i pozostałych aresztowanych w głąb Związku Sowieckiego. W tej sytuacji jego koledzy z Szarych Szeregów postanowili odbić więźniów. Plan zaakceptował Jan Kopałka ˝Antek˝, dowódca hufca Łoza, który również wziął udział w akcji.

    Zamysł był taki, aby podzielić konspiratorów na dwie grupy. Grupa ˝akcja˝ pod pozorem odstawienia aresztantów do więzienia miała dostać się za furtkę. W tej grupie miało być pięć osób. Trzech ˝aresztowanych˝ i dwóch pilnujących ich ˝milicjantów˝. Druga grupa ˝ubezpieczenie˝ miała za zadanie ˝zdjąć˝ wartowników z ulicy i ubezpieczać operację z zewnątrz. Zakładano, że do akcji potrzebne będą cztery pistolety maszynowe, cztery pistolety krótkie i jeden karabin. Liczba uczestników akcji to razem dziewięć osób: pięć z grupy ˝atak˝ (˝Antek˝, ˝Wędzidło˝, ˝Wienciądz˝, Bohdan Józewicz ˝Grom˝ i Mieczysław Grzybowski ˝Kora˝) oraz cztery z grupy ˝ubezpieczenie˝ (˝Gryf˝, Eugeniusz Nowakowski ˝Jeż˝, Józef Wolski ˝Jurek˝ i Wojciech Tomczyk ˝Kmicic˝).

    Broń schowano u Edwarda Horbaczewskiego ˝Pająka˝, a fałszywe dokumenty miał po akcji przekazać Stefan Wysocki ˝Ignac˝. ˝Wędzidło˝, który w czasie niemieckiej okupacji był przetrzymywany w tym więzieniu, sporządził plan budynków i miejsce wystawienia wart. Natomiast ˝Wienciądz˝ sprawdził, którędy pociągnięto kabel telefoniczny z więzienia i w jakim niewidocznym miejscu łatwo go będzie przeciąć. Przed akcją ˝Antek˝ uczulał, aby operację przeprowadzić bez jednego strzału, by strzelać tylko w ostateczności. A tuż przed wyjściem dał każdemu z uczestników krzyż do ucałowania.

    Już następnego dnia bezpieka rozpoczęła akcję wyłapywania uciekinierów oraz uczestników akcji. W wyniku brutalnego śledztwa zatrzymani przyznali się do winy. W kwietniu 1945 r. wojskowy sąd okręgowy skazał Wojciecha Tomczyka, Kazimierza Chmielewskiego i Józefa Wolskiego na kary śmierci (decyzją Bieruta wyroki śmierci zostały zamienione na kary po 10 lat więzienia), natomiast niepełnoletniego Bohdana Józewicza na karę 10 lat pozbawienia wolności. Kary odbywali w więzieniu we Wronkach.

    Akcja przypominała zorganizowaną 2 lata wcześniej przez Szare Szeregi akcję pod Arsenałem, dlatego do dzisiaj mówi się o niej: mały Arsenał w Łowiczu. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia