8. kadencja, 37. posiedzenie, 2. dzień (09-03-2017)

16. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o Poznańskim Związku Metropolitalnym (druk nr 1196).

Poseł Joanna Schmidt:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Chciałabym przedstawić główne założenia projektu ustawy o Poznańskim Związku Metropolitalnym.

    Projekt zakłada możliwość utworzenia na obszarze województwa wielkopolskiego związku metropolitalnego, w skład którego wchodziłby Poznań jako miasto na prawach powiatu, a także gminy i powiaty, które charakteryzują się silnymi powiązaniami funkcjonalnymi ze stolicą Wielkopolski. W myśl ustawy związek powstaje w drodze rozporządzenia prezesa Rady Ministrów. Zgodnie z art. 6 decyzję o przystąpieniu do związku podejmować będą poszczególne rady gmin. Następnie rady gmin kierować będą swój wniosek do ministra właściwego do spraw administracji publicznej za pośrednictwem wojewody wielkopolskiego.

    Co bardzo ważne, jednym z elementów wniosku, o czym stanowi art. 6 ust. 4, będą wyniki konsultacji społecznych opartych na formule referendum. Art. 13 ust. 1 projektowanej ustawy wskazuje na zadania publiczne, które mogą być wykonywane przez związek metropolitalny, a które już dzisiaj wykraczają poza granice administracyjne poszczególnych gmin. Są to zadania z zakresu publicznego transportu zbiorowego na obszarze związku, kształtowania ładu przestrzennego, rozwoju obszaru związku, współdziałania w ustalaniu przebiegu dróg krajowych i wojewódzkich na obszarze związku, promocji związku i jego obszaru, jak również pełnienia roli centrum usług wspólnych dla samorządów wchodzących w skład związku metropolitalnego oraz ich jednostek.

    Dodatkowo ust. 3 tego artykułu wskazuje, że na podstawie porozumienia zawartego z organem administracji rządowej związek metropolitalny może realizować zadania publiczne należące do zakresu i działania administracji rządowej. Podkreślam: może.

    Rozdz. 4 projektu ustawy opisuje sposób zarządzania związkiem metropolitalnym. I tak w myśl art. 18 organami związku są zgromadzenie związku metropolitalnego oraz zarząd związku metropolitalnego. Zgromadzenie jest organem stanowiącym i kontrolnym, składa się z delegatów gmin wchodzących w skład związku - po jednym z każdej gminy oraz powiatu. Delegatami są wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast oraz starostowie lub osoby upełnomocnione.

    Ustawa wprowadza rozwiązanie polegające na podejmowaniu decyzji na zasadzie podwójnej większości głosów. Warunek uzyskania podwójnej większości jest spełniony, jeżeli za przyjęciem uchwały głosuje większość ustawowego składu zgromadzenia i taka liczba delegatów reprezentujących gminy, iż mieszkańcy tych gmin stanowią większość ludności zamieszkałej na obszarze związku, przy czym delegat miasta Poznania ma wagę 40% głosów. Celem tego zapisu jest zabezpieczenie interesów wszystkich członków związku.

    Jeśli chodzi o zarząd związku, naszą intencją jest to, by zarząd związku nie miał charakteru politycznego, stąd skład będzie bardzo... ma być merytoryczny. Art. 28 zakłada, że członkostwa w zarządzie nie można łączyć z funkcjami wykonawczymi takimi jak burmistrz, starosta czy prezydent miasta czy z mandatem senatora. Zależy nam na tym, aby zarząd nie koncentrował się na polityce, ale na konkretnych zadaniach stawianych przed metropolią Poznań. Z kolei związek według naszej koncepcji ma być instrumentem do efektywnego wykonywania zadań, a nie instrumentem politycznym.

    Chcę zwrócić uwagę, że podjęcie decyzji o utworzeniu Poznańskiego Związku Metropolitalnego pozwoli wykorzystać instrument finansowy, o którym mowa w art. 51b pkt 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, który może wynosić w przypadku metropolii Poznań nawet 140 mln zł rocznie. Jest to niewątpliwie bardzo konkretna zachęta, która powoduje, że Poznań, gminy powiatu poznańskiego, powiat poznański oraz pozostałe jednostki samorządu terytorialnego po utworzeniu takiej możliwości prawnej z pewnością zdecydują się na włączenie do związku.

    Kolejną zaletą ustawy jest fakt, że samo jej uchwalenie nie powoduje powstania z automatu Poznańskiego Związku Metropolitalnego, lecz jedynie daje taką możliwość. Projektodawcy zwrócili uwagę na zachowanie autonomii gmin otaczających Poznań, który posiada status miasta na prawach powiatu. Projekt zakłada, że tylko gminy, które wyrażą wolę przystąpienia do związku, staną się jego częścią.

    Szanowni Państwo! Przystępując do prac nad projektem ustawy, podążaliśmy za logiką myślenia, wedle której skoro nie ma woli politycznej do wdrożenia ustawy metropolitalnej o charakterze ogólnopolskim, to powinniśmy opracować ustawy dedykowane konkretnym obszarom - w tym przypadku chodzi o Poznań i otaczające go gminy. W ogólnopolską ustawę o związkach metropolitalnych nie wierzyli choćby czołowi samorządowcy Platformy Obywatelskiej. Przypomnę, że prezydent Gdańska Paweł Adamowicz oraz prezydent Sopotu Jacek Karnowski przygotowali swój własny projekt dla gdańskiego obszaru metropolitalnego, przeczuwając, że projekt poselski zaproponowany swego czasu przez Platformę ma niewielkie szanse na wdrożenie.

    Przygotowaliśmy ustawę zbliżoną do ustawy śląskiej, niewykraczającą poza standardy przyjęte w tej ustawie. W naszym projekcie zastosowaliśmy rozwiązania, które zakładają ważną rolę wojewody przy rejestracji związku. Za jego pośrednictwem jest składany wniosek rejestracyjny. Poza tym wojewoda wyznacza z grona założycieli związku osobę, która będzie pełnić funkcję pełnomocnika - projekt śląski zakłada, że funkcję tę z automatu pełni prezydent Katowic. Wojewoda ma też finansować koszty procesu rejestracji związku. Podkreślam, że będą one niewielkie.

    Chcę zwrócić uwagę, że współpraca w ramach poznańskiego obszaru metropolitalnego trwa już od 10 lat. To właśnie Wielkopolska była inicjatorem pierwszych działań metropolitalnych. Już w 2007 r. powstała Rada Aglomeracji Poznańskiej zrzeszająca wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. To do Poznania przyjeżdżały różne delegacje, by podpatrywać nasze rozwiązania. Dlatego odmawianie Wielkopolsce prawa do wprowadzenia dobrowolnego narzędzia byłoby niesprawiedliwe i niezgodne z duchem wolności i demokracji. W 2011 r. rada aglomeracji przekształciła się w Stowarzyszenie Metropolia Poznań, które dzisiaj pełni również funkcję instytucji pośredniczącej, rozdzielającej środki w ramach zintegrowanych inwestycji terytorialnych.

    Przygotowując projekt ustawy, przeprowadziliśmy rzetelne konsultacje i zebraliśmy liczne uwagi, które chcemy skonsumować w ramach prac komisji sejmowej. Zebraliśmy podczas konsultacji uwagi od samorządowców z miasta Poznania, powiatu poznańskiego, większość z nich jesteśmy w stanie wprowadzić w formie autopoprawki. Z chęcią zapoznamy się z uwagami większości rządowej. Na obecnym etapie wnosimy o skierowanie projektu do komisji.

    Projekt skonsultowaliśmy z miastem Poznaniem, powiatem poznańskim oraz 22 gminami otaczającymi miasto Poznań. Tylko przeczytam, jakie gminy wzięły udział w konsultacjach - poza tym były również oczywiście spotkania konsultacyjne z mieszkańcami chociażby w Swarzędzu i w Luboniu oraz władzami tych gmin. Buk, Czerwonak, Dopiewo, Komorniki - to są gminy, które nie przesłały żadnych uwag. Powiat poznański - zostały przesłane uwagi i jesteśmy otwarci na to, aby w ramach prac w komisji były uwzględnione. Również miasto Poznań. Rokietnica, Stęszew, Szamotuły - brak uwag. Kórnik, Swarzędz - brak uwag. Kleszczewo - brak uwag.

    Przytoczę najważniejsze dwie uwagi. Miasto Poznań chociażby wskazało, że ciągle obowiązuje ustawa o związkach metropolitalnych uchwalona przez poprzedni Sejm. Przypominam jednak, że nigdy nie została wdrożona i, powiedzmy sobie szczerze, nie będzie, bo nie ma takiej woli politycznej, tak jak nie było przez ostatnie 8 lat rządów PO. Nawet prezydenci PO, powtarzam, prezydent Adamowicz z Gdańska i prezydent Karnowski z Sopotu, nie wierzyli w tę ustawę i przygotowali swoją. Dlatego zaproponowaliśmy swój projekt. Inna uwaga dotyczy tego, że to prezydent Poznania powinien być pełnomocnikiem zgromadzenia odpowiadającym za rejestrację związku, a nie osoba wskazana przez wojewodę, czyli nie pełnomocnik wskazany przez wojewodę. Taki zapis był również w projekcie ustawy o metropolii gdańskiej zaproponowanym przez prezydentów PO, również w ustawie śląskiej. Uznaliśmy, że to są dobre rozwiązania, żeby to wojewoda wskazywał pełnomocnika, gdyż to wojewoda jako przedstawiciel rządu od zawsze w systemie prawnym był pośrednikiem w rejestracji związku. Skoro to on ma to finansować w całości z dotacji organizacji związku, powinien on mieć możliwość wskazania pełnomocnika w tej sprawie. Zresztą rejestracja związku to jest czynność techniczna, jest to jedynie wykonanie woli całego zgromadzenia.

    Zakładam, że te poprawki, te uwagi będą zgłoszone podczas pracy w komisji. Wtedy będzie możliwość ich przedyskutowania.

    Drodzy Państwo! Wielkopolska potrzebuje dobrych, innowacyjnych rozwiązań, a zaliczyć do nich można synergię, która powstaje w wyniku współpracy samorządów i mieszkańców. Poznań i okoliczne gminy liczą obecnie 1 mln mieszkańców, a ta liczba ciągle rośnie. W skali kraju jest to ewenement. Otrzymaliśmy również uwagi dotyczące wielkości, liczebności metropolii. Przytoczę tylko przykłady metropolii europejskich o podobnej wielkości, które od dawna funkcjonują i osiągają bardzo dobre wyniki. Chociażby metropolia Bolonia liczy 950 tys. mieszkańców, samo miasto - niecałe 400 tys., obszar metropolitalny Helsinek to z kolei 1 mln mieszkańców, a same Helsinki to 600 tys. mieszkańców, bardzo długo funkcjonująca i świetnie przez wszystkich oceniana metropolia regionu Hanower - Hanower to jest 500 tys. mieszkańców, a metropolia to 1,1 mln mieszkańców, Rotterdam - ponad 1 mln mieszkańców, a miasto Rotterdam to 600 tys. mieszkańców. Wymieniłam te wszystkie przykłady, by pokazać, że są to jednostki bardzo podobne pod względem ludności do poznańskiego obszaru metropolitalnego.

    Na zakończenie chciałabym podkreślić raz jeszcze, że projekt poznańskiego obszaru metropolitalnego zakłada zachowanie pełnej autonomii gmin i dobrowolność w przystępowaniu do związku. Projekt jest narzędziem, z którego można skorzystać, ale nie trzeba. Niech decyzję w tej sprawie podejmą samorządy i ich mieszkańcy, oceniając potencjalne korzyści i ewentualne koszty. Wolność wyboru jest w tym przypadku kwestią nadrzędną i decydującą.

    Z przyjemnością zapoznam się z państwa oświadczeniami, uwagami, pytaniami i wnoszę o skierowanie projektu ustawy do dalszych prac w komisji. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia