8. kadencja, 39. posiedzenie, 1. dzień (05-04-2017)
8. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1406).
Poseł Arkadiusz Myrcha:
Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska pragnę przedstawić stanowisko wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw.
Proponowana reforma w sposób znaczący dokonuje zmian w funkcjonowaniu Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Zmiany te należy ocenić jednak krytycznie. Prowadzą one bowiem do zwiększenia stopnia zależności od ministra sprawiedliwości nie tylko Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, ale także jej absolwentów, czyli przyszłych sędziów.
Zmiany te, co podkreślam z całą stanowczością i pełną odpowiedzialnością, są niebezpieczne dla niezależności i niezawisłości polskiego wymiaru sprawiedliwości. Naruszają one bowiem wprost przepisy konstytucji, a także pozostają w sprzeczności z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Można śmiało stwierdzić, że projektodawca dokonał tego umyślnie dla osiągnięcia konkretnego celu politycznego, czyli zapewnieniu ministrowi sprawiedliwości realnego wpływu na osoby wydające wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.
Projekt ustawy reguluje na nowo instytucję asesora sądowego przywróconą 1 stycznia 2016 r. po kilku latach przerwy. Jednak opisany sposób powoływania i odwoływania, a także zakres powierzonych kompetencji budzi ogromne zastrzeżenia praktycznie wszystkich środowisk prawniczych. Otóż według dotychczasowych przepisów asesor sądowy jako osoba uprawniona do rozstrzygania spraw w sądzie i wydawania wyroków winien zostać powołany tak jak sędziowie, czyli przez prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po przeprowadzeniu obiektywnego konkursu. Minister Ziobro proponuje jednak, aby to jemu, jednoosobowo, przysługiwało prawo powoływania asesorów i powierzania im obowiązków sędziego. Rozwiązanie to w sposób wyraźny narusza art. 10 i art. 176 konstytucji stanowiące o trójpodziale władzy i odrębności władzy sądowniczej od wykonawczej. Takie uzależnienie asesora sądowego od ministra sprawiedliwości Trybunał Konstytucyjny uznał wyrokiem z 24 października 2007 r. za niezgodne z konstytucją z powodu naruszenia art. 45 ust. 1 stanowiącego, że każdy obywatel ma prawo do sprawiedliwego sądu. Minister Ziobro i jego zastępcy znają z pewnością treść tego orzeczenia, jednak z pełną premedytacją ponownie wprowadza się to rozwiązanie.
Nierozerwalnie z tym związana jest inna propozycja zawarta w projekcie ustawy, a mianowicie uprzywilejowanie asesorów sądowych w dochodzeniu do zawodu sędziego. Otóż osoby, których los zawodowy będzie uzależniony od ministra sprawiedliwości, będą miały pierwszeństwo w uzyskaniu statusu sędziego. Najlepszym tego dowodem jest wprowadzenie zasady, że osoby zajmujące stanowiska asesora sądowego nie będą musiały brać udziału w konkursach na wolne stanowisko sędziowskie, droga konkursowa zostanie zaś jedyną dla referendarzy, asystentów sędziowskich, prokuratorów czy przedstawicieli wolnych zawodów. To kolejne naruszenie przepisów konstytucji, a mianowicie jej art. 60, zgodnie z którym obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. W sposób naturalny powstaje zatem obawa i wątpliwość co do prawdziwej intencji tego rozwiązania. Pewnym dopełnieniem powyższych zmian jest również niewielka, aczkolwiek mająca doniosłe i praktyczne znaczenie propozycja dotycząca usunięcia ze składu komisji egzaminacyjnej, w której większość mają przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, jedynego przedstawiciela Krajowej Rady Sądownictwa.
Krytycznie należy ocenić także zmiany dotyczące rady programowej. Otóż ustawa zakłada, że to nie jej przewodniczący wybierany przez samą radę spośród członków, a dyrektor krajowej szkoły będzie miał realny wpływ na kierowanie pracami rady programowej. Dodam tylko, że dyrektor krajowej szkoły powoływany i odwoływany jest oczywiście przez ministra sprawiedliwości. Ponadto wyklucza się ze składu rady zawodowe samorządy prawnicze i ogranicza się udział przedstawicieli KRS.
Projekt pozbawia też radę bezpośrednio wpływu na opracowanie harmonogramów działalności szkoły, uchwalanie programów aplikacji, zatwierdzenie rocznego sprawozdania z działalności szkoły, a także możliwości zgłaszania kandydatów na wykładowców. Praktycznie wszelkie kompetencje rady zostały ograniczone, a jej dotychczasowe kompetencje powierzono dyrektorowi szkoły.
Chcąc podsumować omawiany projekt ustawy, można dokonać następującego opisu: organizacja szkoły i szkolenie aplikantów odbywać się będzie w sposób określony przez osoby mianowane wyłącznie przez ministra sprawiedliwości. Komisja egzaminacyjna, również w całości podporządkowana ministrowi, będzie decydować o przyszłości zawodowej absolwentów szkoły jako asesorów. Następnie minister zamiast prezydenta będzie powierzał obowiązki sędziowskie i odbierał ślubowanie, a finalnie osoby te będą w pierwszej kolejności uprawnione do uzyskiwania statusu sędziego. Przypomnę, że ten sam minister sprawiedliwości jest także zwierzchnikiem wszystkich prokuratorów w Polsce. Jeżeli dodamy do tego projekt innej ustawy niszczącej tak naprawdę Krajową Radę Sądownictwa, to tworzy nam się ponury i groteskowy obraz wymiaru sprawiedliwości (Dzwonek), w którym jeden polityk będzie decydował o milionach spraw polskich obywateli.
Z uwagi na ogromne zastrzeżenia natury konstytucyjnej klub Platformy Obywatelskiej wnosi o odrzucenie niniejszego projektu ustawy w pierwszym czytaniu. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia