8. kadencja, 39. posiedzenie, 1. dzień (05-04-2017)

8. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1406).

Poseł Kamila Gasiuk-Pihowicz:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury to kolejny akt prawny, który ma na celu po prostu podporządkowanie sądownictwa władzy wykonawczej. Politykom PiS-u marzy się, że podporządkowanie sobie przyszłych sędziów zacznie się już na etapie kształcenia.

    Ta ustawa w obecnym kształcie w jawny sposób narusza zasadę trójpodziału władz, co podkreśla m.in. w swojej opinii Krajowa Rada Sądownictwa. Zapisy ustawy wcale nie przywracają instytucji asesora sądowego, to jest kłamstwo. Ta instytucja została przywrócona już w 2015 r. Zmiany mają jedynie na celu uzależnienie asesorów od ministra m.in. poprzez to, że minister będzie mianował asesorów sądowych, będzie wyznaczał im miejsce służbowe, faktycznie powierzał asesorom pełnienie obowiązków sędziego czy odbierał od asesorów ślubowanie. Tymczasem wspomniane właśnie czynności powinny być dokonywane przez organy bezpośrednio związane z władzą sądowniczą, jak np. KRS, czy też prezesa właściwego sądu bądź prezydenta.

    Wysoka Izbo! W projektowanej ustawie PiS proponuje również zawężenie kręgu osób mogących zostać sędziami do absolwentów szkoły. Jest to rozwiązanie właściwie nie do przyjęcia, co stanowczo zostało podkreślone m.in. w opinii ogólnopolskiego stowarzyszenia asesorów sądowych: Obecnie asesorów sądowych, podobnie jak sędziów, powołuje prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po przeprowadzeniu obiektywnego konkursu. Tymczasem minister chce sam mianować te osoby, i to wyłącznie spośród absolwentów aplikacji sędziowskiej prowadzonej w nadzorowanej przez niego Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Treść proponowanych zmian budzi istotne zastrzeżenia pod względem ich zgodności z konstytucją i międzynarodowymi standardami prawa do sądu.

    Dotychczas o stanowisko sędziego mogli ubiegać się w drodze konkursu asystenci sędziów i referendarze sądowi ze względu właśnie na swoje duże doświadczenie i znaczącą wiedzę prawną. Teraz PiS chce odebrać im tę możliwość, ograniczając ich dalszy rozwój. Asystenci sędziów i referendarze sądowi to osoby, które odbyły tzw. starą aplikację. Państwo polskie już zainwestowało środki, i to niemałe, i starania dla ich najlepszego przygotowania do sprawowania urzędu sędziego. Po przyjęciu ustawy PiS-u nie będą mieli perspektywy objęcia tej funkcji.

    Wysoka Izbo! Zaproponowana przez PiS ustawa nie zakłada również limitów miejsc asesorskich. Jak wskazuje opinia stowarzyszenia Themis, ustawa ta wprost daje ministrowi ˝dowolną możliwość sterowania (...) strumieniem kandydatów na stanowiska sędziowskie, w ekstremalnych przypadkach całkowicie wyłączających dopływ kadr spoza osób, które przeszły edukację w krajowej szkole˝. Taki zapis ogranicza powszechny dostęp do służby publicznej, do którego przecież Polacy mają prawo zgodnie z art. 60 konstytucji.

    Wysoka Izbo! Na koniec należy się odnieść do prób upolitycznienia rady programowej szkoły. Członkowie rady byliby powoływani znowu przez ministra, a aż pięciu z nich byłoby bezpośrednio lub pośrednio z nim związanych. Zmniejszono także liczbę członków wskazywanych przez Krajową Radę Sądownictwa - jeden zamiast dotychczasowych trzech. Właściwe byłoby natomiast, aby członków rady wskazywali również prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, prezes Krajowej Rady Radców Prawnych i prezes Krajowej Rady Notarialnej. Zapewniłoby to pluralizm i większą kontrolę społeczną pełnioną przez podmioty zaufania publicznego.

    Nowoczesna stoi na stanowisku, że jeżeli z budżetu państwa idą bardzo duże środki na szkolenie aplikantów, to państwo powinno także zadbać o etaty dla tych, którzy zdali egzamin, jak to jest w całej Europie. Tyle że zapisy powinny być tak ukształtowane, by to mianowanie asesorów sądowych, wyznaczanie asesorom miejsca służbowego, powierzanie asesorom pełnienia obowiązków sędziego czy odbieranie ślubowania od asesorów nie mogło zależeć od dobrej albo złej woli ministra sprawiedliwości, a było po prostu następstwem zdanego egzaminu.

    Wysoka Izbo! Podsumowując krótko, zaproponowana ustawa jest niekonstytucyjna. Jest podporządkowana wyłącznie zwiększeniu politycznych wpływów PiS-u. Niezależność instytucji kształcących przyszłych sędziów jest równie ważna jak sama niezależność sędziowska. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia