8. kadencja, 39. posiedzenie, 1. dzień (05-04-2017)
8. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1406).
Poseł Ireneusz Zyska:
Dziękuję, panie marszałku.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Szanowni Państwo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw.
Przedłożony projekt zakłada zmiany w zasadach dostępu do zawodów sędziego i prokuratora, jak również bezpośrednio z nimi związane zmiany w organizacji i funkcjonowaniu Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, zmiany w przeprowadzaniu egzaminów sędziowskiego i prokuratorskiego oraz zmiany dotyczące asesorów sądowych. Regulacje te mają w założeniu służyć wprowadzeniu nowego spójnego systemu kształcenia i naboru wykwalifikowanej kadry do służby sędziowskiej i prokuratorskiej. Warto bowiem zwrócić uwagę na znaczny stopień skomplikowania obecnych zasad dostępu do urzędów sędziego i prokuratora. Ze względu na częste modyfikacje zasad odbywania aplikacji w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury dla poszczególnych roczników absolwentów tej szkoły obowiązywały różne reguły naboru na stanowiska sędziowskie. Jak możemy przeczytać w uzasadnieniu projektu opiniowanej ustawy, z liczby 66 absolwentów aplikacji sędziowskiej z 2013 r., 100 absolwentów z 2014 r., 103 z 2015 r. tylko 19 uzyskało nominacje sędziowskie. Absolwenci krajowej szkoły po długim i intensywnym treningu intelektualnym zamiast sprawdzić się w roli sędziów wykonują prace urzędnicze referendarzy i asystentów. Stanowisko sędziowskie zaś niezależnie od wyniku egzaminu sędziowskiego w obecnym systemie dla niektórych absolwentów szkoły może okazać się nieosiągalne. Tyle cytat z uzasadnienia projektu ustawy.
Wnioskodawca proponuje, aby w miejsce obecnego systemu dochodzenia do zawodów sędziego i prokuratora opartego na kilku różnych ścieżkach docelowo wiodąca ścieżka prowadziła przez aplikację w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury i była zakończona stosownym egzaminem. Uzupełniający nabór byłby prowadzony spośród osób, które praktykowały przez odpowiedni okres w innych zawodach prawniczych. Ponadto wprowadzone zostałyby przepisy wprowadzające okres przejściowy 5 lat na realizację prawa powołania na stanowisko sędziego dla osób, które już wcześniej spełniły przesłanki ubiegania się o stanowisko sędziego według przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Koło Poselskie Wolni i Solidarni stoi na stanowisku, że zawód sędziego powinien stanowić ukoronowanie kariery prawniczej bogatej w zdobyte doświadczenie życiowe i wiedzę. Z całym szacunkiem dla funkcjonowania Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, której funkcjonowanie jest niezwykle potrzebne, należy wskazać, że jej absolwenci to często osoby młode, mające ok. 30 lat. Mimo gruntownego kształcenia połączonego z licznymi zajęciami praktycznymi bardzo często brakuje im niezbędnego dla prawidłowego wykonywania zawodu sędziego doświadczenia życiowego i wiedzy ogólnej na temat kwestii społecznych czy gospodarczych, które przy rozstrzyganiu w ogromnej ilości spraw sądowych ważnych dla losów obywateli jest bezwzględnie potrzebne. Takie przymioty mają bez wątpienia dysponujący znacznym dorobkiem w praktyce prawniczej lub w pracy naukowej adwokaci, radcowie prawni czy też prokuratorzy, a także notariusze.
W związku z tym ich prawo do dostępu do zawodu sędziego powinno być znacznie szersze niż w proponowanym projekcie. Nie powinno mieć charakteru li tylko uzupełniającego. Nie uchybia to temu, aby absolwenci krajowej szkoły mogli obejmować wolne stanowiska sędziowskie, a ci, którzy nie będą mieli takiej możliwości, powinni mieć pierwszeństwo przy zajmowaniu stanowisk asystentów i referendarzy sądowych, którzy de facto stanowią również merytoryczną część sądownictwa. Są to osoby przygotowujące projekty rozstrzygnięć sędziowskich, postanowień, orzeczeń, a referendarze wręcz wydają orzeczenia w zakresie swoich kompetencji.
W tym miejscu podzielamy jednocześnie obawę wyrażoną przez Radę Legislacyjną przy prezesie Rady Ministrów w opinii z dnia 17 marca 2017 r. dotyczącej przedłożonego projektu, w której rada zwraca uwagę, że 5-letni okres, w którym osoby odbywające aplikację na obecnych zasadach i te, które już ją ukończyły i pełnią funkcję asystenta lub referendarza sądowego, zachowują prawo do powołania na stanowisko sędziego sądu rejonowego, może prowadzić do naruszenia konstytucyjnych reguł związanych z ochroną zaufania jednostki do państwa i stanowionego przezeń prawa.
Jak możemy przeczytać w opinii (Dzwonek), okres ten może okazać się zbyt krótki i stanowić uprawnienie o charakterze iluzorycznym. Oceniając długość okresu przejściowego, należy ponadto uwzględnić fakt długotrwałego charakteru postępowania konkursowego, brak możliwości brania udziału w kilku konkursach jednocześnie oraz uczestniczenie w nich innych osób wykonujących zawody prawnicze.
Ostatnie zdanie, panie marszałku.
W związku z tym zasadne wydaje się albo zniesienie okresu, w którym analizowane kategorie osób zachowują prawo do powołania na stanowisko sędziego, albo jego odpowiednie wydłużenie, np. do 10 lat.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Posłowie Koła Poselskiego Wolni i Solidarni wnoszą o skierowanie projektu ustawy do dalszych prac legislacyjnych. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia