8. kadencja, 39. posiedzenie, 1. dzień (05-04-2017)
11. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym (druki nr 1092 i 1447).
Poseł Sprawozdawca Artur Soboń:
Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Komisja zajmowała się projektem ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym. Powołała do tego celu nadzwyczajną podkomisję. Podkomisja pracowała od grudnia do marca, odbyła 10 posiedzeń, podczas tych posiedzeń mieliśmy możliwość wysłuchania opinii wszystkich zainteresowanych tym projektem ustawy. A projekt jest ważny.
Projekt dotyczy regulacji odnoszących się w szczególności do tej grupy zawodowej, jaką są audytorzy, jaką są biegli rewidenci i dla nich jest to, można powiedzieć, konstytucja. Ale też dotyczy całego rynku, który opiera się na wiarygodności tych sprawozdań finansowych i tych danych, które otrzymujemy dzięki niezależności i wiarygodności pracy audytorów. Wysłuchaliśmy debaty, która miała miejsce i podczas prac podkomisji sejmowej, i podczas prac komisji, a także w przestrzeni publicznej, gdzie odbywała się dyskusja pomiędzy zwolennikami różnych rozwiązań, bo w tym projekcie, rządowym projekcie, ustawy implementujemy prawo europejskie, dostosowując je do polskich realiów. A te polskie realia są dość specyficzne i wymagają pewnej interwencji państwa, która ma charakter bardziej radykalny niż w innych państwach. To znaczy mamy taki oto rynek usług w tym zakresie, usług w zakresie audytu, który jest rynkiem zdominowanym przez podmioty największe, tzw. wielką czwórkę, podmioty, które zdaniem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustanawiają w znacznym stopniu oligopol na tym rynku, i ten rynek jest rynkiem w znacznym stopniu zamkniętym dla podmiotów mniejszych niż te firmy mające pozycję dominującą, która jest wyraźna. Każda interwencja, która będzie służyła dekoncentracji tego rynku, jest czymś pożądanym. I to też podczas implementacji tych przepisów było w tyle głowy zarówno pana ministra, jak i wszystkich posłów, którzy pracowali nad tym projektem. Cały pomysł, aby na nowo zdefiniować audyt i doradztwo na rynku kapitałowym nie tylko w Polsce ale w ogóle na całym świecie, od Stanów Zjednoczonych po Europę, oczywiście wynikł z kryzysu, z refleksji, jakie wiązały się z tym, co się stało. Odbyła się bardzo poważna dyskusja i w wyniku tej dyskusji prawodawstwo europejskie w pewnym sensie wymusiło na państwach członkowskich Unii Europejskiej przyjęcie całego szeregu rozwiązań, które regulują ten rynek w sposób dużo bardziej rygorystyczny, niż miało to miejsce przed tymi wydarzeniami. Mówiliśmy o tym i z tej trybuny, ja też o tym mówiłem, wszyscy to znają z przekazów publicznych, więc tych przykładów na świecie i w Europie wymieniać nie będę. Natomiast efektem tej refleksji są właśnie przepisy europejskie, które w tym projekcie ustawy wprowadzamy do polskiego porządku prawnego.
Co nami kieruje? Kieruje nami przede wszystkim troska o niezależność audytora i ten jego zawodowy sceptycyzm, który jest wartością nadrzędną. To znaczy uważamy, że to, co otrzymujemy jako uczestnicy rynku, jako wszyscy potencjalnie i realnie zainteresowani tą informacją ze strony biegłych rewidentów, jest na tyle ważne dla całej gospodarki, że ta niezależność audytora powinna być chroniona w stopniu maksymalnym, takim, w jakim to jest możliwe. I te radykalne, jak pewnie wielu przyzna, rozwiązania, które przyjęliśmy i które proponujemy Wysokiej Izbie, są właśnie dlatego tak stanowcze. To znaczy chcemy w sposób jednoznaczny rozstrzygnąć kwestię rozdziału świadczonych przez biegłych rewidentów wszelkich innych usług niż usługi rewizji finansowej i doprowadzić do sytuacji, w której nikt nie jest sędzią we własnej sprawie, czyli w której mamy gwarancję, że audytorzy, wykonując swoją pracę, w pracy tej, która jest, tak jak powiedziałem, niezwykle ważna dla całego rynku, są całkowicie niezależni, także w ramach tych dużych firm audytorsko-doradczych, które dzisiaj mają dominującą pozycję na polskim rynku, w szczególności jeśli chodzi o spółki giełdowe.
Drugi obszar, który jest równie ważny, to standard tych badań, ich jakość, ich czytelność dla całego rynku. To jest coś, co jest bardzo ważne. I tutaj wspólnie z samorządem biegłych rewidentów, wspólnie ze środowiskiem tychże biegłych rewidentów ponosimy za to odpowiedzialność i regulujemy to w przepisach tej ustawy.
I wreszcie trzecia rzecz, czyli nasza odpowiedzialność, odpowiedzialność państwa. To znaczy jeśli oczekujemy od biegłych rewidentów niezależności, jeśli uważamy tę niezależność za najwyższą wartość, jeśli ustanawiamy na nowo regulacje w ramach samorządu biegłych rewidentów, to jednocześnie tworzymy ramy instytucjonalne do odpowiedzialności państwa za ten proces, za proces rewizji finansowej, i za wiarygodność tych informacji, które rynek otrzymuje. Stąd też rola KNA, która jest tutaj bardzo, bardzo ważna, i rola państwa, także rola państwa w zakresie sankcji za naruszenie tej ustawy, które są istotne, to znaczy które mają powodować to, że nie będzie dochodziło do sytuacji, w której ktoś będzie miał pokusę do nieprzestrzegania tego rozdziału, o którym tutaj mówimy.
Podczas prac nad komisją koncentrowaliśmy się oczywiście na wielu kwestiach i, można powiedzieć, i legislacyjne, i redakcyjne, i merytoryczne poprawki były daleko idące, wreszcie była poprawka rządowa, która w sposób jednoznaczny przesądziła wynik naszych dyskusji w zasadniczej kwestii rozdziału doradztwa od audytu, ale można powiedzieć, że one toczyły się wokół rotacji, czyli częstotliwości wymuszonej w ustawie i ograniczonej do określonego okresu, stosunkowo krótkiego okresu, jak na warunki europejskie. To jest ta rzecz, którą mieliśmy w tyle głowy, ten oczekiwany przez opinię publiczną postulat dotyczący dekoncentracji, otworzenia tego rynku także dla średnich polskich podmiotów. Zobaczymy, czy to zadziała, natomiast wymuszamy szybszą rotację firm audytorskich. Określiliśmy te spółki, które są dla rynku w Polsce najważniejsze. Nazwaliśmy je jednostkami zainteresowania publicznego. Zdefiniowaliśmy, które spółki, jednostki zaliczają się do tego katalogu JZP. Wobec nich te rygory są dużo większe niż wobec pozostałych. One są najistotniejsze dla gospodarki, w związku z czym te rygory są dużo bardziej wymagające.
I wreszcie sankcje. To nie jest miecz, który jest w pochwie, tylko można ten miecz wyjąć. Rzeczywiście te kary są potencjalnie dotkliwe dla tych, którzy by tego nie przestrzegali. Te przepisy są dla dobra wspólnego, bo służą właśnie temu, aby ten polski rynek był rynkiem wiarygodnym dla wszystkich jego uczestników.
Bardzo źle się stało podczas prac nad tą ustawą, że ona przez opinię publiczną była traktowana jako element rywalizacji dwóch grup zawodowych, czyli audytorów i doradców podatkowych. To nie jest prawda, to po prostu nie jest właściwy obraz sytuacji. To oczywiście wygląda atrakcyjnie z punktu widzenia mediów, bowiem łatwo jest przedstawić rzecz jako rywalizację różnych grup zawodowych. W związku z tym, iż uznaliśmy, że z punktu widzenia całości rynku najważniejszymi wartościami są wiarygodność, niezależność i zawodowy sceptycyzm audytora, doszliśmy do przekonania, że sytuacja, w której audytor jednocześnie znajduje się w szerszej grupie świadczącej inne usługi niż usługi audytorskie, może potencjalnie wpływać na ograniczanie jego niezależności. Można powiedzieć, że w przypadku audytorów tworzymy maksymalną higienę pracy. Warunki, jakie audytorzy w tej nowej ustawie mają, są warunkami dużo bardziej komfortowymi dla ich pracy niż te, które mieli do tej pory. Celem była wyłącznie troska o całość rynku. Na tym rynku każdy ma swoje zadania. Inne są zadania audytorów, inne są zadania doradców podatkowych. Rozdzielenie tych usług służy wszystkim, stąd też nasze przekonanie dotyczące tego, aby rzecz w ten właśnie sposób przesądzić.
Zakończyliśmy prace w podkomisji. Sprawozdanie komisji jest dzisiaj przedmiotem naszych obrad. Jest to dobry projekt, dobry rezultat naszych prac. Dziękuję tym wszystkim, którzy włączyli się do tej pracy, także stronie społecznej, Biuru Legislacyjnemu. Myślę, że wypracowaliśmy dobre rozwiązanie, które umożliwi niezależny rozwój zarówno rynku usług audytorskich, jak i rynku usług doradczych, a jednocześnie daliśmy wszystkim uczestnikom tego rynku pewność, że te informacje, które otrzymują, są informacjami o najwyższym możliwym standardzie, a polskie państwo weźmie odpowiedzialność za to, żeby egzekwować realizację tej ustawy. Bardzo proszę Wysoką Izbę o to, abyśmy przyjęli ten projekt. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia