8. kadencja, 39. posiedzenie, 2. dzień (06-04-2017)

16. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Łączności z Polakami za Granicą o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1378 i 1446).

Minister - Członek Rady Ministrów Henryk Kowalczyk:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za pozytywne rekomendacje wszystkich klubów co do tej ustawy. Faktycznie spełniamy ten obowiązek o dwadzieścia kilka lat za późno, to jest fakt, dlatego że tak naprawdę w tym momencie dajemy możliwość powrotu do ojczyzny tym Polakom, którzy są potomkami osób zesłanych, deportowanych. Jeszcze 20 czy 10 lat temu pewnie miałaby możliwość powrotu znacznie większa liczba osób deportowanych, osób pamiętających deportację. Teraz niestety są to już tylko pojedyncze osoby, a obawiam się, że nawet te pojedyncze osoby mogą nie doczekać powrotu, bo już nie zdążą. Cóż, robimy to teraz. Do tej pory nie było takiej woli.

    Z drugiej strony bardzo się dziwię pani poseł Fabisiak. Chodzi o pytania, zarzuty, jakoby Prawo i Sprawiedliwość blokowało wejście w życie ustawy. Szanowni państwo, mieliście absolutną większość, więc jakim sposobem Prawo i Sprawiedliwość, gdyby nawet chciało, mogłoby zablokować tę ustawę? Zresztą nigdy taki pomysł nie powstał. To jest ustawa, która była zgłoszona w roku 2015, ale większe pretensje, znacznie większe pretensje mam w związku z ustawą, projektem obywatelskim, który był przez kilka lat, 5-6 lat zamrożony w podkomisji, której pani poseł była przewodniczącą. A więc mówienie w tym momencie, że ktokolwiek blokował, jest co najmniej niestosowne. Cieszę się, że teraz to realizujemy, że wszystkie kluby się w to włączają, natomiast jeśli odwołujemy się do przeszłości, to naprawdę trzeba powiedzieć, że mogliśmy to zrobić dużo, dużo wcześniej. Projekt obywatelski, który był przygotowywany pierwotnie przez marszałka Płażyńskiego, a po śmierci marszałka Płażyńskiego przejęty przez jego syna, tak naprawdę został przez was skutecznie zablokowany na wiele, wiele lat. Być może wiele z tych osób, które chciałyby wrócić, nie dożyły tej chwili. To jest ten wyrzut sumienia, który ciąży na nas wszystkich, a szczególnie na tych, którzy wtedy decydowali.

    A teraz wracam już do konkretnych uwag, do konkretnych propozycji, które padały w czasie dyskusji, stanowisk klubowych i pytań. Jeśli chodzi o argument dotyczący odwołania od decyzji pełnomocnika, które służy do niego samego, zwracam się do pani poseł Fabisiak, prawo polskie przewiduje w licznych przypadkach powtórne rozpatrzenie sprawy. To jest właśnie to powtórne rozpatrzenie sprawy, natomiast sam pełnomocnik nie ma tak naprawdę możliwości podejmowania decyzji uznaniowych. On będzie sprawdzał tylko warunki prawne. W tym względzie uznaniowości nie ma. Jeśli nie będzie się sprawdzał, jeśli będzie wykonywał to źle, to m.in. po to jest Rada do Spraw Repatriacji, by go ocenić. Jeśli oceni go negatywnie, jestem przekonany, że pani premier wyciągnie stosowne konsekwencje wobec takiego pełnomocnika. Rada do Spraw Repatriacji jest m.in. po to, żeby z jednej strony kontrolować pełnomocnika, kontrolować realizację tej ustawy przez organy administracji publicznej, ale też po to, żeby włączać się w sposób aktywny w poszukiwanie mieszkań, miejsc pracy i oceniać warunki mieszkaniowe, które będą proponowane, również warunki, które będą w ośrodkach adaptacyjnych.

    Kwoty dopłat do mieszkań w wysokości 25 tys. na jednego repatrianta są za małe. Oczywiście można sobie wyobrazić 50 tys., 100 tys. Mieliście 8 lat, mogliście dawać i po 100 tys. Natomiast skąd bierze się ta kwota 25 tys.? Jest to kwota, która została właściwie tak skalkulowana, aby to była pomoc skuteczna w uzyskaniu mieszkania, ale też nie absolutnie wyręczająca we wszystkich staraniach. Chcemy, żeby repatrianci jako obywatele polscy po przekroczeniu granicy otrzymali realną pomoc finansową, ale też nie w sytuacji takiej, że wszystko będzie załatwione, bo nie będzie to dobry sposób asymilacji ani adaptacji. Mamy deklarację m.in. banku PKO BP o uruchomieniu ewentualnie linii kredytowej, jeśli te pieniądze, które są, nie wystarczą na zakup mieszkania w atrakcyjnym miejscu czy w innym. Musimy też zwracać uwagę na to, jaką pomoc stosujemy do naszych obywateli mieszkających, żyjących w Polsce. A więc pomoc, powiedzmy, statystycznie dla 4-osobowej rodziny to będzie 100 tys. na cele mieszkaniowe plus 6 tys. razy cztery, a więc 24 tys., na wyposażenie tego mieszkania, czyli meble, pralka, lodówka itd. Uznajemy, że jest to pomoc dość istotna.

    Jeśli bierzemy do tego jeszcze pod uwagę - tu będzie odpowiedź na któreś pytanie - możliwość pomocy w uzyskaniu pracy... To funkcjonuje w tej ustawie, dlatego w nowelizacji nie ma tej zmiany. To jest pomoc z Funduszu Pracy na zatrudnienie repatriantów, pomoc skierowana do pracodawców. A więc w tym momencie, jeśli taka pomoc będzie, na pewno będzie to bardzo mocne włączenie się. Niejedna polska rodzina chciałaby na starcie mieć takie warunki. Nie są to oczywiście warunki w pełni satysfakcjonujące, ale to nie o to chodzi. Jest to jednak bardzo istotna pomoc.

    Jeśli chodzi o tę pomoc i wysokość 25 tys. np. dla grup emerytów, to oczywiście ta pomoc jest skierowana w różnej formie. Ona może być skierowana jako jednorazowa dopłata do mieszkania, ale może być również skierowana jako dopłata do czynszu. Emeryci mogą wynajmować mieszkanie, mając dopłatę do czynszu. 25 tys. przez 10 lat razy np. dwie osoby, tj. 50 tys., co praktycznie daje przez 10 lat faktycznie bezpłatne mieszkanie.

    Do tego oczywiście to są nasi polscy obywatele po przekroczeniu granicy, a więc pamiętajmy, że będą otrzymywać emeryturę. Jeśli będą stwierdzone warunki do otrzymania dodatku kombatanckiego, to taki również się należy, czy dodatku opiekuńczego, to tak jak w przypadku wszystkich naszych emerytów ten dodatek też będzie. Tak jak nasze rodziny emeryckie będą miały warunki do życia nie gorsze niż inni, a na początek 50 tys. na te pierwsze 10 lat do czynszu. Jeśli nie będą chcieli, nie muszą kupować tego mieszkania. Na pewno ta kwota tutaj jest na tyle dobrze skalkulowana, żeby to funkcjonowało.

    To się różni w sposób istotny od poprzedniego rozwiązania, które przewidywało tylko i wyłącznie dotację dla gminy na adaptację mieszkań, na remonty bądź przyznanie mieszkania, ale pieniądze brała gmina, nie repatrianci, a więc mimo że gmina wzięła pieniądze i przydzieliła to mieszkanie, to repatrianci byli zmuszani do płacenia czynszu. Stąd m.in. wada tego rozwiązania. Do tego też tylko gminy miały możliwość pobrania tych środków finansowych, jeśli zapraszały repatriantów bezimiennie, czyli w sposób niekierujący do konkretnej rodziny. Jeśli natomiast ktoś chciał sprowadzić swoją rodzinę, czyli było imienne zaproszenie, wtedy gmina nie otrzymywała nic, nikt nic nie otrzymywał. Tutaj to rozwiązanie ujednolicamy, czyli bez względu na to, czy jest to zaproszenie imienne, bezimienne, czy ścieżka rodzinna, czy są to środki adaptacji, ta pomoc mieszkaniowa wynosi 25 tys. i ona jest do wszystkich elementów, zarówno do czynszu czy w formie dotacji do zakupu. W pracy podkomisji wyszedł nawet problem dopłaty do domu studenckiego, więc to też zostało wprowadzone. Te kwoty - tu odpowiedź na któreś pytanie - otrzymują repatrianci wprost. Bardzo dobrze, jeśli gmina zechce współpracować, oczywiście może tutaj to wspomagać, ale to jest kwota do dyspozycji repatrianta, nie gminy - podkreślam jeszcze raz - repatrianta, wpływa na jego konto przy zakupie mieszkania, przekazaniu aktu notarialnego lub przy dopłacie do czynszu, jeśli będzie umowa najmu. A więc jest to kwota dla repatriantów, nie dla gmin. To jest cała zmiana, bardzo istotna zmiana filozofii podejścia do repatriacji.

    Druga zmiana, która też wiązała się z wieloma pytaniami, to jest zmiana, w której włączamy małżonków do definicji repatrianta. Do tej pory jedną z bardzo istotnych barier było to, że nawet jeśli osoba była pochodzenia polskiego i to pokazała, a współmałżonek nie był pochodzenia polskiego, to on nie był objęty żadną pomocą, a więc był traktowany w Polsce jak cudzoziemiec. Nie miał więc automatycznie przyznanego polskiego obywatelska, nie była mu przyznawana pomoc, choćby emerytalna. Do tej pory to funkcjonowało tak, że nawet jeśli było dwoje emerytów, ale jedno z nich było Polakiem, a drugie nie, to wtedy przyjeżdżało dwoje emerytów i osoba pochodzenia polskiego otrzymywała emeryturę, a osoba innej narodowości tej emerytury nie otrzymywała, a oczywiście z większością krajów, m.in. z Kazachstanem, gdzie jest największa liczba repatriantów, nie mamy porozumień dotyczących przenoszenia świadczeń emerytalnych, a więc tak naprawdę współmałżonek był pozbawiony środków do życia. Ten problem rozwiązujemy i myślę, że to też bardzo mocno wpłynie na przyspieszenie procesu repatriacji.

    Oczywiście były tutaj cały czas głosy w sprawie problemu zabezpieczenia. Pojawiło się to np. w wypowiedzi pana posła Gryglasa dotyczącej ostrożności przed fikcyjnymi małżeństwami w celu uzyskania polskiego obywatelstwa. Rzeczywiście ta sprawa jest rozważana i z tego, co widziałem, jest, wpłynęła poprawka klubu Prawo i Sprawiedliwość, która by ewentualnie wychodziła naprzeciw temu wnioskowi pana posła. Natomiast nie możemy też zgubić osób, które czekają na tę repatriację. A więc nastąpiła modyfikacja, żeby nie było tak, że osoby, które złożyły wniosek o wizę repatriacyjną kilkanaście lat temu, a takich jest niemało, w dobrej wierze, ale niestety przez poprzednie rządy nie było to zauważane, czekają już kilkanaście lat... trudno byłoby, żeby w tym momencie, kiedy ludzie dorastali, zakładali rodziny, zawierali małżeństwa, wyrzucić osoby, które te małżeństwa zawarły, więc propozycja jest taka, żeby to obowiązywało, ale do przodu, a nie do tyłu.

    Kolejna sprawa - to jest pytanie pani Małgorzaty Zwiercan - o nadanie polskiego obywatelstwa już za granicą. Niestety jest to praktycznie niemożliwe, dlatego że większość krajów, Kazachstan szczególnie, nie uznaje podwójnego obywatelstwa, a więc tak naprawdę nie ma realnych możliwości, żeby polskie obywatelstwo można było nadać komuś za granicą, bo automatycznie by utracił obywatelstwo kazachstańskie. Więc jest to fizycznie niemożliwe, chociaż oczywiście w przypadku kiedy byłoby to możliwe, byłoby to warte rozważenia, ale tego nie rozważamy, bo jest to nierealne.

    Pan poseł Marek Jakubiak mówił też o ostrożności w przyznawaniu wizy repatriacyjnej itd. Tak, ustawa przewiduje taką ostrożność, zresztą do tej pory też to było. Wniosek o wizę repatriacyjną nie jest załatwiany automatycznie, jest rozpatrywany przez konsula, który sprawdza pochodzenie polskie czy uznanie za repatrianta, ale też osoba jest sprawdzana przez nasze służby MSWiA, czy rzeczywiście nie ma w tym względzie żadnych niebezpieczeństw. I to jest to zabezpieczenie, które funkcjonuje również w tej chwili.

    Pytanie dotyczyło 200 zł kieszonkowego w ośrodkach adaptacyjnych, tego, jak to się ma do innych świadczeń. A więc w ośrodkach dla azylantów - tak to nazwijmy - czy uchodźców jest to 70 zł, tu jest 200 zł, ale to jest związane z trochę inną funkcją. Dlatego że tamte ośrodki są generalnie ośrodkami zamkniętymi, natomiast ten ośrodek adaptacyjny dla repatriantów jest ośrodkiem całkowicie otwartym. To jest ośrodek, który służy pomocą przede wszystkim w nauce języka polskiego, to jest jak gdyby najważniejszy cel, w adaptacji do warunków, czyli w załatwieniu dokumentacji, m.in. stwierdzeniu obywatelstwa, wyrobieniu dowodu osobistego, nadaniu PESEL-u itd. To są tego typu rzeczy. A osoby oczywiście uczestniczą w życiu społecznym, dzieci chodzą do szkoły, mogą podejmować pracę itd., więc ta adaptacja następuje w sposób taki automatyczny i płynny, stąd pomoc 200 zł jest trochę większa niż dla innych ze względu na tę otwartość, wychodzenie na zakupy czy jakieś inne sprawy.

    Pytanie, kiedy pierwsza grupa repatriantów na mocy tej ustawy... Mam nadzieję, że jak najszybciej, dlatego że kolejki, jeśli chodzi o wizy repatriacyjne, są, podkreślam, od kilkunastu lat ludzie czekają, więc pierwszy etap realizacji tej ustawy mają już za sobą, dokonany, czyli mają już uprawnienia do przyjazdu, oczywiście warunki mieszkaniowe i ośrodki adaptacyjne. Czyli będziemy się starali, żeby jeszcze w tym roku wielu repatriantów przybyło do Polski. Natomiast ta pierwsza grupa repatriantów, która trochę posłużyła jako taki przykład problemów, które mamy do rozwiązania, jest już od 20 grudnia i będą kolejne grupy. Szacujemy, bo też było pytanie o ilość osób, że będziemy w stanie 1-2 tys. repatriantów rocznie przy tych środkach finansowych sprowadzać.

    Jaka jest szacowana ilość osób? Bardzo różnie. Mówiło się o 30 tys. Realnie, myślę, że należy ocenić to na poziomie ok. 10 tys. Dlatego że niestety nawet na tę ilość wniosków w Kazachstanie, w konsulatach, tych wniosków, które już były pozytywnie rozpatrzone, na ponad 3 tys. - jeśli była reakcja zwrotna po tych kilku latach czy kilkunastu latach - niestety niecała połowa jest zainteresowana, pozostali prawdopodobnie wyjechali już gdzie indziej.

    (Poseł Joanna Fabisiak: Do Rosji.)

    Do Rosji najczęściej, ale niestety to jest wynik zaniechania tego, że repatriacja nie była prowadzona.

    A więc szacowanie w tej chwili jest bardzo trudne. Mówimy, szacujemy, że to będzie ok. 10 tys. Jeśli zajdzie potrzeba, żeby było więcej, to oczywiście limity finansowe, które są zapisane w ustawie - one są realizacją obowiązku ustawy o finansach publicznych, bo takie limity muszą być - będą powiększone, nic nie stoi temu na przeszkodzie, jeśli zajdzie potrzeba wprowadzenia większych ilości. Na ten rok to są 24 mln zł, ale pamiętajmy, że jest to już pół roku, więc tych celów mieszkaniowych aż tak dużo nie zrealizujemy. Natomiast na przyszły rok są to już 63 mln zł, więc jest dużo więcej. Będziemy obserwować nasilenie repatriacji. Jeśli zajdzie potrzeba uzupełnienia tych środków finansowych, nie wątpię, że rząd takie środki finansowe na ten cel znajdzie.

    Na ile te zmiany będą skuteczne? Pan poseł Andrzej Kryj pytał. Mam nadzieję, że te zmiany: po pierwsze, zapraszanie bezimienne, po drugie, współmałżonkowie, niekoniecznie pochodzenia polskiego, po trzecie, równe i stabilne zasady finansowania pomocy mieszkaniowej, będą zachęcać do repatriacji i tych osób będzie dużo więcej. Ale tak naprawdę po roku ocenimy, na ile to jest skuteczne i jak to wygląda.

    Myślę, że tak, to tyle. O sytuacji finansowej rodzin emeryckich mówiłem, o tym, jakie są możliwości finansowania i pomocy. I sądzę, że... Ta ustawa określa też jeszcze wiele innych rzeczy, m.in. zwalnia z podatku darowizny. Wiele rodzin polskich tego chciało. Tak, to też jest. Nie wspominano o tym specjalnie, bo nie było to kontrowersyjnym zapisem, ale jest to zapisane w tej ustawie...

    (Poseł Joanna Fabisiak: Tak, to jest ważne.)

    ...że jeśli polska rodzina chce podarować komuś nieruchomość, to wtedy jest zwolniona z podatku. Bo rzeczywiście dochodziło do sytuacji, że darowizna darowizną, a podatek trzeba było zapłacić.

    (Poseł Joanna Fabisiak: Nie byli w stanie zapłacić.)

    Tak, tak.

    A więc to też jest rozwiązane w tej nowelizacji, to też będzie pomoc dla tych, którzy chcą się włączyć w pomoc dla repatriantów.

    Szanowni państwo, ja chciałbym powiedzieć jeszcze tylko jedną rzecz, składając podziękowania za pracę w komisji, bardzo sprawną pracę, na ręce obydwu przewodniczących, przewodniczącej podkomisji pani poseł Małgorzaty Wypych i przewodniczącej połączonych komisji pani poseł Schmidt. Bardzo dziękuję za sprawne przeprowadzenie tego procesu legislacyjnego. Mam nadzieję, że praca w czasie posiedzeń tych komisji była bardzo merytoryczna i że wsłuchaliśmy się w wiele uwag. Zresztą niektóre rozwiązania pojawiły się na etapie prac komisji.

    Chciałbym, aby nie tylko Rada do Spraw Repatriacji, ale żebyśmy my wszyscy byli też dobrymi ambasadorami tej sprawy, dlatego że oprócz stworzenia warunków prawnych, które stwarza ta ustawa, ważne jest też stworzenie warunków i dobrej atmosfery wśród naszej społeczności. Musimy sobie bowiem zdawać sprawę z tego, że repatrianci w większości niestety - jesteśmy w takich latach - już nie znają języka polskiego. Ta intensywna nauka w okresie 3 miesięcy, bardzo intensywna, oczywiście pozwala na porozumiewanie się, na rozumienie itd., to mamy już spraktykowane, ale jednak bardzo wyraźnie słychać rosyjski akcent i żeby czasami nie było tak, że oto nasza społeczność powie, że przyjechali Rosjanie czy inni... Chodzi o to, żeby budować też atmosferę życzliwości, że oto wracają Polacy po wielu, wielu latach prześladowań, nieszczęść i chcemy ugościć tych Polaków, chcemy im pomóc, chcemy, żeby się adaptowali, asymilowali w Polsce, w ojczyźnie, do której tęsknili przez wiele, wiele lat. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

    (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Stanisław Tyszka)

Przebieg posiedzenia