8. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (10-05-2017)

9. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy (druk nr 1498).

Poseł Mieczysław Kasprzak:

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego zarekomendować Wysokiej Izbie poselski projekt ustawy z druku nr 1498, dotyczący zmian w Kodeksie pracy.

    Wysoka Izbo, ustawodawca w Kodeksie pracy w dziale VIII określił uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem, zawarł szereg uprawnień, z których może korzystać pracownik wychowujący dziecko. Wśród uprawnień należy wymienić m.in.: zakaz wykonywania prac uciążliwych przez kobiety w ciąży oraz karmiące, zakaz wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę pracownicom w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego, kobiet w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej, urlop macierzyński czy urlop wychowawczy, prawo do urlopu macierzyńskiego i ojcowskiego, przerwa w pracy na karmienie dziecka czy obowiązek uzyskania zgody młodej mamy na wysłanie jej w delegację.

    Zgodnie z ogólnymi normami zawartymi w Kodeksie pracy czas pracy nie może przekroczyć 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w 5-dniowym tygodniu pracy, a w przypadku rozliczeń w dłuższym okresie, jeżeli rozliczamy to w dłuższym okresie, to w 4-miesięcznym okresie te warunki muszą być spełnione. Otóż według danych z Eurostatu, wyraźnie to widać, faktyczny czas pracy Polaków jest dłuższy. Przekraczamy średnią Unii Europejskiej, która wynosi 37 godzin. Dla Polski jest to 40 godzin, prawie 41 godzin. Polska jest na trzecim miejscu, na tym poziomie najwyższym, czyli Polacy pracują najdłużej, jeśli chodzi o kraje Europy. Nasi sąsiedzi - Słowacja, Czechy, Rumunia, Chorwacja czy Węgry mają znacznie krótszy czas pracy. Polacy w stosunku do średniej państw Unii Europejskiej, jeśli chodzi o czas pracy, pracują o ponad 3 godziny dłużej w ciągu okresu rozliczeniowego, czyli w ciągu tygodnia.

    Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przepraszam. Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Celem projektu, który przedstawiam, jest wprowadzenie skróconego czasu pracy dla pracownika, który pełni opiekę nad dzieckiem do lat 10. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnień do skróconego czasu pracy będzie mogło skorzystać tylko jedno z rodziców czy opiekunów dziecka. Zgodnie z projektem pracownik opiekujący się dzieckiem do ukończenia przez nie 10. roku życia będzie mógł skorzystać ze skróconego okresu pracy w wymiarze 7 godzin na dobę. Tu się rodzi pytanie - dlaczego 10., a nie 9., bo takie pytania się pojawiały i one na pewno będą się pojawiać. Tak uznaliśmy, jest to temat do dyskusji - może to być 11, może być 9. Po prostu trzeba wypracować tutaj najlepsze rozwiązanie, ale to nie jest jakiś, że tak powiem, sztywny okres czy wiek, aby to krytykować, bo niektórzy podjęli się krytyki tego. 10, z czego to wynika? Chodzi o samodzielność dziecka, w miarę możliwości samodzielne zachowywanie się, przychodzenie ze szkoły, powroty ze szkoły do domu czy wykonywanie innych czynności. Pracownik zachowuje więc prawo do wynagrodzenia za nieprzepracowany czas pracy, nie ma to nic wspólnego z mniejszym uposażeniem.

    W opinii projektodawców oprócz zapewnienia możliwości krótszego czasu pracy dla kobiet, które wykorzystują ten czas na karmienie dziecka w pierwszych jego miesiącach czy nawet latach życia, jest potrzeba wprowadzenia skróconego czasu pracy dla osób zajmujących się wychowaniem dziecka, co umożliwiłoby jednemu z rodziców przede wszystkim spokojniejsze, łagodniejsze, bezpieczniejsze przetransportowanie, przewiezienie, przeprowadzenie dziecka ze szkoły czy z przedszkola.

    W Polsce ponad 50% osób pracujących uważa, że środowisko pracy nie sprzyja integracji życia zawodowego i prywatnego. Oczywiście jest już szereg rozwiązań w tej chwili, jak chociażby żłobki czy przedszkola, jest to cały czas, jeżeli chodzi o infrastrukturę związaną z wychowaniem dziecka, powiększane od kilku lat, ale badania wskazują, że wielu opiekunów dziecka jako największy problem w swoim życiu zawodowym wskazuje dotarcie do placówek oświatowych, gdzie dzieci często przebywają do późnych godzin popołudniowych czy nawet wieczornych. Proszę sobie wyobrazić, że o godz. 7 to dziecko trzeba odtransportować do szkoły, bo to jest czasami związane z przejazdem do drugiej części miasta. Z drugiej strony jest rodzic, który jedzie do pracy na godz. 8. To też wynika z tego, że musi wcześniej zająć się dzieckiem. Przy 8-godzinnym czasie pracy bardzo często zdarza się, że - zwłaszcza gdy rodzice w innym mieście pracują i docierają w późnych godzinach popołudniowych do domu - dziecko w placówce przebywa 10, 11 czy 12 godzin. Nie jest to dobra sytuacja, nie sprzyja to dobremu rozwojowi dziecka, nie sprzyja to integracji rodzinnej. Nie ma tam tego ciepła rodzinnego, rodzice nie mają czasu w późnych godzinach wieczornych na zajęcie się, zainteresowanie się dzieckiem. A wiec, jeżeli chodzi o życie rodzinne, to o co najmniej 20% absencja jest większa wśród pracowników, którzy zajmują się dzieckiem, z różnych powodów. Wydajność - to też pokazują badania - w ostatnich godzinach pracy jest mniejsza wśród tych pracowników, którzy w tym czasie już myślą o tym, czy zdążą odebrać dziecko, czy zdążą na czas.

    Przedmiotowy projekt wychodzi naprzeciw oczekiwaniom rodziców, stanowi kontynuację polityki prorodzinnej państwa. Chcę przypomnieć, że jednym z pierwszych wprowadzonych świadczeń przysługujących rodzicom nowo narodzonych dzieci była jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, tzw. becikowe. To też wtedy wywoływało duże kontrowersje, doskonale to sobie przypominam. Udało nam się wypracować tutaj taki konsensus, że nawet zwiększyliśmy o 100% wcześniej zaproponowaną kwotę i to zostało dobrze przyjęte, dobrze zafunkcjonowało. Później były pewne modernizacje tych rozwiązań, ale dzisiaj nie wyobrażamy sobie tego, żeby tej tzw. wyprawki, tego becikowego nie było.

    W 2010 r. wprowadzono urlop ojcowski, którego głównym celem była aktywizacja ojców pracujących na podstawie umowy o pracę.

    W 2013 r. wprowadzono bardzo ciekawe rozwiązanie, które też wcześniej było podejmowane, ale wywoływało kontrowersje i nie zostało przyjęte, a więc wydłużenie urlopu macierzyńskiego do 52 tygodni. Mamy dzisiaj, jeżeli chodzi o to rozwiązanie, jeden z najdłuższych urlopów macierzyńskich. To też należy uznać za sukces, pomimo że wtedy wywoływało to sprzeciw i duże kontrowersje w różnych środowiskach.

    Inna rzecz, która została przyjęta, to chociażby 1000 zł miesięcznie przez pierwszy rok urlopu macierzyńskiego, jeżeli chodzi o wychowywanie dziecka.

    Tak jak wcześniej powiedziałem, zaproponowane przez nas rozwiązanie efektywnie wpłynie na efektywność pracowników. Projekt nie powoduje bezpośrednich skutków finansowych dla budżetu państwa - to też trzeba podkreślić. Na jednostki samorządowe też nie ma to bezpośredniego wpływu.

    Teraz może jeszcze kilka spraw z tym związanych. To rozwiązanie to jest inwestycja w rodzinę, to jest inwestycja długofalowa. Bardzo często mówimy o rodzinie, o zdrowej rodzinie, o potrzebie wzmacniania rodziny. To jest właśnie ta inwestycja w rodzinę. Ona w pierwszym ani w drugim roku nie da nam efektu. Wiemy, jakie dzisiaj są problemy z rodzinami. Wiemy, jak rodziny szukają lepszych rozwiązań dla siebie, dla swoich dzieci, wyjeżdżając za granicę - co również można by potwierdzić wieloma danymi - dlatego że tam są lepsze warunki do rodzenia dzieci, do wychowywania dzieci. Już pomijam wyższe zarobki, ale te sprawy rodzinne zawsze są stawiane na pierwszym miejscu. A więc mamy tutaj inwestycję odłożoną w czasie. To jest bardzo ważne, bardzo istotne.

    To nie jest tak, że tylko pieniądze mogą nam pomóc z dzietnością i poprawić tę demografię, o której dzisiaj mówimy. Za pieniądze nie da się kupić szczęścia rodzinnego, tego ciepła rodzinnego, rodzicielskiego. Trzeba szukać innych rozwiązań. Tych rozwiązań może być wiele i na pewno te propozycje będą się pojawiać. Polskie Stronnictwo Ludowe również ma zamiar zgłosić inne propozycje w tym zakresie, bo jest taka sprawa, potrzeba podniesienia dzietności, a przede wszystkim poprawy tej rodzinności.

    Oczywiście są protesty, niektórzy protestują. Pracodawcy poniosą koszt i wyrzeczenia z tego tytułu. To nie jest tak do końca prawda, bo wszyscy musimy solidarnie o to zadbać. To nie może być tylko interes państwa czy interes jakiejś jednej czy drugiej grupy społecznej czy zawodowej. Wszyscy muszą się włączyć w rozwiązywanie problemu dzietności i zdrowia tego naszego rodzinnego.

    Oczywiście rząd też ma tutaj swój udział, może mieć - i to jest istotne - przez pomoc dla pracodawców. Pracodawcy ponoszą ogromne obciążenia administracyjne. Jak się ocenia, takie analizy były prowadzone, obciążenia administracyjne stanowią ok. 3% PKB u nas w kraju. To przechodzi już w dziesiątki miliardów złotych, to jest ok. 40-50 mld zł. Gdybyśmy popatrzyli na sprawozdawczość, te wszystkie informatyczne sprawy związane z przekazywaniem sprawozdawczości, sprawy związane z kontrolami, na uciążliwość kontroli, długość trwania kontroli... Te działania muszą być podejmowane. Pracodawcy wprost to sygnalizują. Mówią - jeśli chodzi o obciążenia administracyjne - że mogliby zatrudnić więcej ludzi, podnieść swoją efektywność. To by na pewno wszystkim lepiej służyło.

    A więc tutaj te działania też... One kiedyś były prowadzone. Być może i w tej chwili takie działania są prowadzone, ale trzeba je nieustannie prowadzić, bo te koszty zawsze wzrastają.

    Częsta zmiana rozwiązań ustawowych, prawa, powoduje też, że wielu pracowników musi dużo czasu poświęcić na uczenie się, na szkolenie.

    Kończąc, Wysoka Izbo, chciałbym powiedzieć, że jest to ważny projekt, jest to projekt wychodzący naprzeciw oczekiwaniom wielu rodzin. To nie jest tak, że wszyscy rodzice, wszystkie mamy, które mają dzieci, po wprowadzeniu tej ustawy będą chciały krócej pracować. Niektóre panie, niektóre mamy mówią mi wprost, że one sobie jakoś poradzą, jakoś rozwiązują ten problem, bo każda rodzina funkcjonuje w innych warunkach, nie ma dwóch podobnych układów, że tak powiem, rodzinnych. Natomiast są rodziny, którym ten problem naprawdę doskwiera, jest to bardzo dużym problemem, powoduje to później, na przyszłość, różne rodzinne niepowodzenia, bo dziecko jest bez opieki, nie jest właściwie dopilnowane przez rodziców. Oczywiście to nie rozwiąże problemu, trzeba mieć tę świadomość, bo ta godzina nie uzdrowi sytuacji, ale byłby to jakiś krok do przodu, byłby to sygnał, że wspieramy takie działania, wspieramy politykę prorodzinną, bo jest to potrzebne.

    Myśmy zaapelowali, żeby w dniu jutrzejszym, kiedy będzie głosowanie nad tym, bo dzisiaj rozpoczynamy dopiero procedowanie, pracodawcy pokazali tę solidarność, to, że też im zależy na współpracy, i tam, gdzie jest to możliwe, pomimo że jeszcze nie ma rozwiązań prawnych, zaproponowali tym rodzicom, tym opiekunom, godzinę wolnego. Byłby to taki wspaniały sygnał i o to apeluję. To nie znaczy, że te zaproponowane rozwiązania są doskonałe, będziemy pracować nad nimi. Myślę, że trzeba jeszcze parę uszczegółowień wprowadzić, parę doprecyzowań, ale pokażmy, że tę pracę będziemy prowadzić.

    Dlatego też, pani marszałek, przekazując dzisiaj ten projekt, proszę o dalsze procedowanie nad nim. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia