8. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (10-05-2017)

10. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1500).

Poseł Marek Sowa:

    Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu posłanek i posłów Klubu Poselskiego Nowoczesna mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i samorządzie województwa.

    Obywatelska inicjatywa uchwałodawcza daje mieszkańcom gmin, powiatów i samorządowych województw ważne narzędzie współuczestniczenia w codziennym życiu naszych lokalnych i regionalnych wspólnot. Wprawdzie obecnie nie ma przeszkód prawnych, by to zagadnienie było regulowane w statutach poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, ale niestety samorządy zbyt często nie korzystają z takiej możliwości.

    Zgodnie z obowiązującymi przepisami mieszkańcy poszczególnych jednostek mogą podejmować decyzje w głosowaniu powszechnym, np. w wyborach lub też w referendum, lub za pośrednictwem organów gminy, powiatu czy województwa, jednakże nie mają prawa do bezpośredniego sporządzania i wnoszenia projektów uchwał oraz brania udziału w procesie uchwałodawczym. Dzięki obywatelskiej inicjatywie uchwałodawczej mieszkańcy gmin, powiatów oraz województw zyskają kolejny, tym razem bezpośredni instrument wpływania na działalność lokalnej władzy, na rozstrzyganie istotnych problemów lokalnych wspólnot.

    Z badania Stowarzyszenia 61, które przeprowadziło ankietę w samorządach, opublikowanego na portalu MamPrawoWiedzieć.pl wynika, że obywatelska inicjatywa uchwałodawcza jest realizowana w ponad 300 samorządach, niemniej jednak tam, gdzie jest ona realizowana, przynosi doskonałe efekty. Podejmowane inicjatywy obywatelskie dotyczyły budżetów obywatelskich, budowy różnego rodzaju pomników, realizacji zadań gminnych, modernizacji dróg, kart seniora czy pakietów zniżek dla seniorów oraz wielu innych lokalnych inicjatyw. Tam, gdzie obywatelska inicjatywa uchwałodawcza jest podejmowana, w sposób znaczący zwiększyła się partycypacja mieszkańców, którzy nie tylko w dniu wyborów mogą decydować o swoich sprawach, ale także w trakcie całej kadencji. Dlatego warto wprowadzić obligatoryjną obywatelską inicjatywę uchwałodawczą do ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym i samorządzie województwa.

    Drugą przesłanką przemawiającą za przygotowaniem i przyjęciem, mam nadzieję, tej ustawy są nasze spotkania z mieszkańcami. Często podkreślają, że nie mają wpływu na inicjatywy podejmowane w swoich samorządach, że ich wpływ tak naprawdę kończy się w dniu wyborów. Te inicjatywy w sposób szczególny są istotne dla wszystkich ruchów miejskich, które nie są reprezentowane w radach gmin, powiatów czy województw.

    Szanowni państwo, przedstawię kilka szczegółowych zapisów tej ustawy, aby przekazać informację, na czym ta nasza zmiana ustawy de facto polega. Dodajemy rozdz. 4a. To jest zmiana w ustawie o samorządzie gminnym. W tym rozdziale, który jest zatytułowany: ˝Inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców˝, w sposób precyzyjny jest opisana cała procedura - od art. 42a do 42e - przygotowania tej ścieżki prawnej, przeprowadzenia, zgłoszenia tej inicjatywy i reprezentowania również w trakcie debatowania czy procedowania tej inicjatywy w radach gmin.

    Dla poszczególnych gmin szukaliśmy takiego rozwiązania, które byłoby uniwersalne. Muszę państwu powiedzieć, że tam, gdzie dzisiaj obowiązuje obywatelska inicjatywa uchwałodawcza, mamy skrajnie różne przypadki. Na przykład w Toruniu, który bodajże już w 1991 r. wprowadził taką inicjatywę, do statutu wpisano, że wystarczy zebranie 150 podpisów, ale mamy też 6 tys., 4 tys. i 15 tys., więc czasem jest to po prostu niezwykle mocno wyśrubowane. W związku z powyższym trudno, sugerując się tą liczbą podpisów, znaleźć takie rozwiązanie, które byłoby w pełni akceptowalne. Myślę, że to będzie również przedmiotem naszej pracy w komisjach sejmowych, ale według naszej propozycji w gminach do 5 tys. mieszkańców pod taką inicjatywą powinno się podpisać 100 mieszkańców mających prawa wyborcze, w gminach do 20 tys. - 200 mieszkańców, w gminach powyżej 20 tys. - 300 mieszkańców.

    W kolejnym rozdziale, który dokonuje zmiany w ustawie o samorządzie powiatowym, proponujemy, aby ta liczba podpisów pod inicjatywą uchwałodawczą wynosiła 500 osób. To samo dotyczy miast na prawach powiatu. Wreszcie w przypadku województw i stolic regionów, tj. 18 miast, które mają taki status, proponujemy, aby ta liczba podpisów pod taką inicjatywą wynosiła 1 tys. Tak jak powiedziałem, jeśli będzie to budziło emocje, jestem głęboko przekonany, że w trakcie dalszych prac w komisjach sejmowych znajdzie się takie rozwiązanie, które będzie satysfakcjonujące dla wszystkich tutaj. W imieniu wnioskodawców chcę zadeklarować pełną otwartość.

    Szanowni Państwo! Proponowane rozwiązania nie generują żadnych dodatkowych kosztów, to warto podkreślić, nie ograniczają kompetencji rad gmin, powiatów czy sejmików województw, które to w dalszym ciągu będą podejmowały decyzję, czy przedstawiona inicjatywa zasługuje na przyjęcie i realizację. De facto poszerza to krąg podmiotów, które są uprawnione do zgłaszania projektów uchwał pod obrady stosownych organów. Mam nadzieję, że projekt tej ustawy zwiększający uprawnienia obywateli zyska akceptację wszystkich klubów i kół poselskich reprezentowanych w Sejmie, o co państwa proszę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia