8. kadencja, 41. posiedzenie, 2. dzień (11-05-2017)

12. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1406 i 1519).

Poseł Arkadiusz Myrcha:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Omawiany projekt ustawy reguluje dwie niezwykle istotne płaszczyzny polskiego wymiaru sprawiedliwości. Po pierwsze, dokonuje się znaczących zmian w funkcjonowaniu Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Po drugie, na nowo reguluje się instytucję asesora sądowego.

    Zmiany te jako całość, co pragnę podkreślić bardzo wyraźnie, należy ocenić krytycznie, prowadzą one bowiem do niekonstytucyjnego zwiększenia wpływu ministra sprawiedliwości na funkcjonowanie polskiego sądownictwa.

    Punktem wyjścia proponowanych zmian jest przyjęcie przez Ministerstwo Sprawiedliwości koncepcji, że właśnie aplikacja sędziowska prowadzona przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, a następnie asesura sądowa, będzie główną i preferowaną drogą do piastowania urzędu sędziego. Tym samym utrudnia się taką możliwość przedstawicielom wolnych zawodów prawniczych, asystentom sędziów i referendarzom, pomimo że mogą prezentować wieloletni dorobek zawodowy i doświadczenie prawnicze. O ile co do samej istoty tego pomysłu można się oczywiście spierać, przedstawiając argumenty za i argumenty przeciw, o tyle obwarowanie go wieloma kontrowersyjnymi przepisami sprawia, że jest on z góry skazany na krytykę. Nie jest to moja odosobniona opinia, tylko wynika to z wielu przedstawionych do projektu ekspertyz prawnych.

    Mówię to też, żeby zwrócić uwagę przedstawicielom ministerstwa na jeden istotny fakt, który, mam wrażenie, całkowicie państwo pomijacie. Otóż w krajowej szkole uczy się grupa niezwykle zdolnych, pracowitych i ambitnych młodych ludzi, którzy w przyszłości będą dobrymi prokuratorami i sędziami. Jednak proponowanymi zmianami spowodujecie państwo, że jako absolwenci aplikacji, jako asesorzy mogą mieć łatkę osób działających na polecenie, w porozumieniu czy w uzależnieniu od ministra Ziobry. To z pewnością nie przyczyni się do wzrostu zaufania polskich obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Jednak dla osiągnięcia pewnego, takiego stricte politycznego, celu nie zważacie państwo, jak dużą krzywdę możecie wyrządzić także tym młodym osobom.

    W tym kontekście krytycznie należy ocenić rozwiązania zawarte w omawianym projekcie ustawy, stanowiące, że to wyłącznie minister sprawiedliwości i dyrektor szkoły, podległy rzecz jasna bezpośrednio ministrowi, będą dwuosobowo mieć całkowity i wyłączny wpływ na funkcjonowanie szkoły, dobór kadr, a także przebieg szkolenia aplikacyjnego. Zmarginalizowana została w efekcie rola Rady Programowej, która w swej istocie powinna być głównym ciałem doradczym i opiniującym. Ponadto wpływ i rola zewnętrznych środowisk prawniczych, w tym w szczególności Krajowej Rady Sądownictwa stojącej na straży niezawisłości i niezależności sądownictwa, zostały wręcz niebezpiecznie ograniczone. W toku prac komisji sprawiedliwości Platforma Obywatelska złożyła poprawki zmierzające do poprawy tych przepisów, jednak zostały one bez większej refleksji odrzucone.

    Jak już wspomniałem na wstępie, oprócz zmian dotyczących aplikacji sędziowskiej i krajowej szkoły projekt ustawy reguluje na nowo instytucję asesora sądowego przywróconą po kilku latach przerwy. Otóż według dotychczasowych przepisów, przyjętych jeszcze przez koalicję PO-PSL, asesor sądowy, jako osoba uprawniona do rozstrzygania spraw w sądzie i wydawania wyroków, winien być powoływany tak, jak sędziowie, czyli przez prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Minister Ziobro proponuje jednak, aby to jemu, jednoosobowo, przysługiwało prawo powoływania asesorów i powierzania im obowiązków sędziego. Rozwiązanie to w sposób wyraźny narusza art. 10 i art. 173 Konstytucji RP stanowiące o trójpodziale władzy i odrębności władzy sądowniczej od wykonawczej. Takie uzależnienie asesora sądowego od ministra sprawiedliwości wyrokiem z 24 października 2007 r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z konstytucją. Minister Ziobro i przedstawiciele ministerstwa znają z pewnością treść tego orzeczenia, jednak z pełną premedytacją ponownie wprowadza się to rozwiązanie.

    Na omawiany projekt ustawy należy również spojrzeć jako na pewien element większej i szerszej całości. Otóż już na początku kadencji Prawo i Sprawiedliwość dokonało reformy, w wyniku której minister Ziobro stał się jednocześnie przełożonym wszystkich prokuratorów w kraju, czyniąc z Polski pod tym względem absolutny wyjątek wśród krajów Unii Europejskiej. Kilka miesięcy temu minister Ziobro zwiększył swoje uprawnienia nad dyrektorami wszystkich sądów, czyli nad osobami odpowiedzialnymi za administrację i finanse. W Sejmie znajdują się już projekty ustaw dotyczące zmian w Krajowej Radzie Sądownictwa i dające ministrowi sprawiedliwości wyłączne prawo do jednoosobowego obsadzania wszystkich stanowisk prezesów sądów powszechnych. Tę niedobrą ustawę można jednak uratować, zmieniając lub usuwając kontrowersyjne zapisy. Dlatego w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska składam kolejne poprawki do projektu ustawy. (Dzwonek) Dziękuję.

Przebieg posiedzenia