8. kadencja, 42. posiedzenie, 1. dzień (24-05-2017)
5. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (druk nr 1538).
Poseł Wojciech Wilk:
Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chciałbym przedstawić nasze stanowisko dotyczące senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
Projekt wnoszony przez Senat ma na celu zmianę ustawy uchwalonej niewiele ponad rok temu, w kwietniu 2016 r. Wnioskodawcy proponują daleko idące zmiany w przestrzeni publicznej, wnosząc do ustawy możliwość zmiany z mocy prawa nazw szkół, szpitali, instytucji kultury, nazw osiedli oraz usuwanie pomników.
Na wstępie chciałbym powiedzieć, że debatujemy nad projektem dalece niedoskonałym. Zasadnicze wątpliwości budzi już definicja pojęcia ˝inny ustrój totalitarny˝. Zwraca na to uwagę w swojej opinii chociażby prokurator generalny. Definicja, zgodnie z którą za inny ustrój totalitarny uważa się w szczególności: faszyzm, nazizm niemiecki, nacjonalizm ukraiński i litewski, militaryzm pruski, rosyjski i niemiecki może doprowadzić w przyszłości do problemów interpretacyjnych związanych z wykładnią tego pojęcia. Taka definicja, moim zdaniem, może prowadzić do chaosu interpretacyjnego.
W tym aspekcie chciałbym również zwrócić uwagę na stanowisko strony mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych. W stanowisku tym czytamy, że takie zdefiniowanie pojęcia ˝inny ustrój totalitarny˝ jest niezgodne z ustaleniami nauki i może prowadzić do naruszenia praw mniejszości narodowych i etnicznych, które, przypomnę, są zagwarantowane m.in. w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Bardzo trafna wydaje się tutaj opinia pana profesora Grzegorza Janusza, który wskazuje, iż projekt bezzasadnie rozszerza pojęcie ustroju totalitarnego, obejmując tym pojęciem formy ustrojowe państwa niezaliczane do ustrojów totalitarnych, a także włączając w to pojęcie ideologie narodowe niestanowiące formy ustrojowej.
Chciałbym jeszcze zacytować fragment stanowiska strony mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, który również zwraca uwagę na błędne rozwiązanie proponowanego projektu ustawy. Mianowicie: Środowiska mniejszości narodowych i etnicznych niepokoją możliwe skutki wspomnianej nowelizacji. Duża skala interpretacyjna w zakresie rozumienia pojęcia nacjonalizmu oraz rozszerzające zastosowanie określenia ˝militaryzm˝ spowodować może ponowną ocenę zgodności z przepisami znowelizowanej ustawy powstałych legalnie po 1990 r. upamiętnień. Spowoduje to ponowny ˝konflikt pomnikowy˝, który istniał w Polsce w latach 90. XX w. i stanowił, zwłaszcza w wymiarze lokalnym, zbędne źródło konfliktów.
Inne uwagi do projektu to m.in. brak spójności proponowanych przepisów z ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - zwraca na to uwagę w swojej opinii chociażby wojewoda mazowiecki - czy niezgodność przepisów, o których mówimy, z ustawą Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r.
Chciałbym również zwrócić uwagę na wątpliwości interpretacyjne przepisu, który uzależnia pokrywanie przez Skarb Państwa kosztów usunięcia pomnika od braku uczestnictwa właściciela lub użytkownika wieczystego w procedurze jego wzniesienia. Można zapytać wnioskodawców, co należy rozumieć przez pojęcie ˝uczestnictwo w procedurze˝. Mam również wątpliwości, czy 2-tygodniowy termin na wydanie przez Instytut Pamięci Narodowej przewidzianej w projekcie opinii jest wystarczający. Powstaje również pytanie o koszty wynikających z ustawy działań. W jednym z pism wojewoda kujawsko-pomorski stwierdził, że brak jest możliwości ich oszacowania, wydaje się jednak, że powinniśmy je znać, chociażby w przybliżeniu, przed uchwaleniem tejże ustawy.
Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Tak jak powiedziałem na wstępie, przedstawiony projekt jest daleko niedoskonały, zawiera szereg nieścisłości. Niemniej jednak licząc na jego poprawienie w komisjach, będziemy głosować za jego skierowaniem do dalszych prac parlamentarnych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia