8. kadencja, 42. posiedzenie, 1. dzień (24-05-2017)
3. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1491).
Poseł Krzysztof Paszyk:
Dziękuję bardzo.
Panie Marszałku! Panowie Ministrowie! Panie i Panowie Posłowie, co prawda niezbyt licznie obecni na sali sejmowej w momencie, w którym procedować zaczynamy dosyć istotny i fundamentalny projekt ustawy dotyczący ustroju sądów! Zacznę od refleksji, panie marszałku, Wysoka Izbo, natury ogólnej. Wiele w ostatnich dniach, tygodniach mówimy o potrzebie reformy, potrzebie uzdrowienia funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, sądownictwa. Ale muszę przyznać, panowie ministrowie, że z tym uzdrawianiem pracy sądów, tak oczekiwanym, jest w państwa wykonaniu trochę tak jak z leczeniem bólu ręki poprzez amputację tej ręki. Niewątpliwie słuszna jest diagnoza dotycząca potrzeby zmian, ale czy oddanie wszelkiego nadzoru nad funkcjonowaniem sądownictwa, począwszy od etapu szkoły sądownictwa i prokuratury, poprzez sądy, po Krajową Radę Sądownictwa, w ręce ministra sprawiedliwości pozwoli coś osiągnąć? Śmiem mieć bardzo poważne - i myślę, że nie tylko ja - obawy, że oczywiście przyniesie to bardzo szybkie i pożądane efekty z perspektywy pana ministra, ale z perspektywy tych, którzy tak liczą na te zmiany w sądownictwie, bo to prawda, że liczna jest rzesza tych, którzy mają wielki żal za rozstrzygnięcia, które zapadły w ostatnim czasie w sądach, niestety nie. Myślę, że z biegiem czasu zacznie rosnąć liczba ludzi zawiedzionych tego typu zmianami.
Przechodząc do szczegółowego omówienia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 1491, chciałbym w imieniu klubu poselskiego PSL na kilka kwestii zwrócić uwagę. Omawiany projekt zakłada kompleksowe zmiany systemu sądowniczego w Polsce. Zmiany te dotyczą m.in. modelu powoływania prezesów oraz wiceprezesów sądów, narzędzi nadzoru zewnętrznego i wewnętrznego nad działalnością administracyjną sądów, zmian modelu wizytacji w wydziałach sądów powszechnych czy też zasad składania przez sędziów oświadczeń o stanie majątkowym.
Jak jest dzisiaj? Dziś prezesów sądów apelacyjnych oraz okręgowych powołuje minister sprawiedliwości po zasięgnięciu opinii zgromadzeń ogólnych tych sądów. Prezesów sądów rejonowych zaś powołują prezesi sądów apelacyjnych po zasięgnięciu opinii sędziów danego sądu rejonowego i prezesa przełożonego sądu okręgowego. Projekt przewiduje odstąpienie od tego modelu powoływania prezesów sądów apelacyjnych i okręgowych po uzyskaniu opinii zgromadzeń ogólnych, a w przypadku ich negatywnej opinii - po uzyskaniu pozytywnej opinii KRS-u. Jak głosi uzasadnienie projektu, w obecnym stanie prawnym KRS może negatywną opinią zablokować możliwość powołania kandydata ministra na stanowisko prezesa sądu apelacyjnego lub okręgowego. Jednocześnie projekt zakłada, dla wzmocnienia nadzoru zewnętrznego sprawowanego przez ministra sprawiedliwości, odstąpienie od zasady powoływania prezesa sądu rejonowego przez prezesa sądu apelacyjnego z zastosowaniem procedury opiniowania kandydata na rzecz powołania go przez ministra sprawiedliwości.
Jak napisano w uzasadnieniu, zmiany te nakierowane są na stworzenie nowego modelu powoływania prezesów sądów powszechnych przez zwiększenie swobody ministra sprawiedliwości jako organu odpowiadającego za zapewnienie właściwego funkcjonowania sądownictwa powszechnego w wymiarze administracyjnym. Jednocześnie minister sprawiedliwości, po dokonaniu powołania, będzie dokonywał prezentacji powołanych prezesów właściwym organom samorządu sędziowskiego, czyli zgromadzeniom ogólnym.
Przewidziano też zmiany w odwoływaniu prezesów sądów. Dziś prezesi sądów apelacyjnych i okręgowych mogą być odwołani przez ministra sprawiedliwości w toku kadencji w przypadku rażącego niewywiązywania się z obowiązków służbowych oraz gdy dalsze pełnienie funkcji z innych powodów nie da się pogodzić z dobrem wymiaru sprawiedliwości. Projekt zakłada, że prezesi sądów apelacyjnych, okręgowych i rejonowych mogą być odwołani przez ministra sprawiedliwości w toku kadencji w przypadku rażącego lub uporczywego niewywiązywania się z obowiązków służbowych, gdy dalsze pełnienie funkcji z innych powodów nie da się pogodzić z dobrem wymiaru sprawiedliwości, czy stwierdzenia szczególnie niskiej efektywności działań w zakresie pełnionego nadzoru administracyjnego lub organizacji pracy w sądzie lub sądach niższych oraz złożenia rezygnacji z pełnionej funkcji.
Poszerzeniu ulec ma też zakres oświadczeń majątkowych składanych przez sędziów, zaś obowiązkiem składania oświadczeń mają zostać objęci także dyrektorzy sądów.
Zmiany mają też zostać wprowadzone w regulacjach dotyczących powoływania na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego. W ocenie autorów projektu nie znajduje bowiem uzasadnienia warunkowanie objęcia tego stanowiska przez sędziego wcześniejszym zajmowaniem stanowiska np. sędziego sądu okręgowego, wojskowego sądu okręgowego lub prokuratora prokuratury okręgowej.
Projekt dotyczy też wprowadzania nowych narzędzi nadzoru zewnętrznego i wewnętrznego nad działalnością administracyjną sądów, wprowadzenia jako zasady ustrojowej losowego przydziału spraw sędziom oraz zasady równego obciążenia w sądzie sędziów sprawami. Losowy przydział spraw ma w założeniu ograniczyć kompetencje prezesów sądów do przydzielania sędziom spraw i pomoże w osiągnięciu równego obciążenia sędziów pracą.
Wysoka Izbo! Już w pierwszych słowach uzasadnienia autorzy projektu piszą, że celem jest zwiększenie wpływu ministra sprawiedliwości na obsadę stanowisk. I trudno nie ulec wrażeniu, że tak naprawdę o to w tym projekcie chodzi. Odtąd minister będzie mógł każde stanowisko prezesa sądu powszechnego w Polsce obsadzić osobą, która będzie cieszyła się jego zaufaniem. Mało tego, przewidziano też liczne mechanizmy dyscyplinowania sędziów. Projekt zakłada m.in., że przesłanką do odwołania prezesa sądu będzie szczególnie niska efektywność działań w zakresie pełnionego nadzoru administracyjnego lub organizacji pracy w sądzie lub sądach niższych.
Wysoka Izbo! To jest tak ogólnie sformułowane, że równie dobrze można zapisać: minister w każdym momencie może odwołać prezesa sądu. A więc nie tylko powoływanie, ale i odwoływanie prezesów sądów ma być ułatwione, tak by pan minister mógł - takie powstaje wrażenie - przebierać do woli i dyscyplinować tych nieposłusznych sędziów. Nie wiem, czy taka, panie ministrze, intencja przyświecała, ale po lekturze zapisów ustawy niestety trudno się oprzeć takiemu wrażeniu. Zgodnie z projektowanymi przepisami minister uzyska kompetencje do arbitralnego, jednoosobowego powoływania i odwoływania prezesów sądów apelacyjnych, prezesów sądów okręgowych i prezesów sądów rejonowych, z jednoczesnym zupełnym pozbawieniem samorządu sędziowskiego wpływu na te decyzje.
Wysoka Izbo! Zwiększenie roli ministra sprawiedliwości w zakresie nadzoru administracyjnego nad sądami w kształcie wynikającym z projektu prowadzi do podważenia konstytucyjnie gwarantowanej odrębności władzy sądowniczej. To jest też pewien koszt, na który się państwo projektodawcy narażacie. Z jednej strony nie widać tu żadnego celu, do którego by ta ustawa prowadziła, a znowu wystawiacie się na krytykę, zainteresowanie organizacji, które zajmują się monitorowaniem stanu sądownictwa w świecie, a tym samym w naszym kraju. Przewidziane w tym projekcie rozwiązania w poważny sposób ograniczają także zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz naruszają podstawowe prawa człowieka, takie jak prawo do sądu, prawo do ochrony prywatności oraz prawo do ochrony danych osobowych. Tak się w świecie interpretuje ingerencję w niezależność sądów. Z tym się również trzeba liczyć, że tak będzie to interpretowane. Ten projekt to kolejny bardzo duży krok, niestety, w kierunku likwidacji niezależności władzy sądowniczej w Polsce. I przypomnieć - myślę - warto, chociaż to już padało dzisiaj tu, z tej mównicy, że 9 maja sprawa, o której mówimy, projektów, pomysłów na nowy (Dzwonek) kształt sądownictwa, była przedmiotem przeglądu okresowego praw człowieka państw ONZ. Niepotrzebne nam to.
Reasumując, panie marszałku, Wysoka Izbo, klub Polskiego Stronnictwa Ludowego nie widzi możliwości poparcia projektu w takim kształcie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia