8. kadencja, 43. posiedzenie, 1. dzień (07-06-2017)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie poselskie w sprawie 70. rocznicy śmierci Władysława Raczkiewicza

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 6 czerwca br. obchodziliśmy 70. rocznicę śmierci Władysława Raczkiewicza - pierwszego prezydenta RP na uchodźstwie, czterokrotnego ministra spraw wewnętrznych, a także marszałka Senatu oraz prezesa Światowego Związku Polaków z Zagranicy.

    Władysław Raczkiewicz urodził się 28 stycznia 1885 r. w Kutaisi w Gruzji. Był wnukiem powstańca styczniowego i zesłańca na Syberię.

    W czasach studiów prawniczych i matematycznych na Uniwersytecie Petersburskim rozpoczął działalność w tajnej Organizacji Młodzieży Narodowej i Związku Młodzieży Polskiej ˝Zet˝. By uciec przed represjami politycznymi, wyjechał do Dorpatu (dzisiejsze terytorium Estonii), gdzie ukończył prawo na tamtejszym uniwersytecie.

    Przed I wojną światową pracował jako adwokat w Mińsku. Podczas I wojny światowej służył w armii rosyjskiej, gdzie otrzymał stopień chorążego. Wtedy też został przewodniczącym Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol), który w warunkach wynikłych z rewolucji rosyjskiej próbował tworzyć polskie siły zbrojne na terenie Rosji. Następnie pełnił funkcję prezesa Rady Naczelnej Polskiej Siły Zbrojnej z siedzibą w Kijowie.

    W wieku 36 lat po raz pierwszy został szefem ministerstwa spraw wewnętrznych w rządzie Wincentego Witosa. 9 lat później został senatorem, a następnie marszałkiem Senatu.

    Po klęsce kampanii wrześniowej został mianowany następcą na stanowisku prezydenta przez Ignacego Mościckiego. Urząd objął 30 września 1939 r. Wtedy też, na mocy tzw. umowy paryskiej, zrezygnował z części uprawnień prezydenckich na rzecz premiera rządu Władysława Sikorskiego. Pod koniec roku wraz z całym rządem przeniósł się do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii.

    Władysław Raczkiewicz, pomimo iż był prezydentem, nie decydował o najważniejszych dla państwa kwestiach, decyzje te podejmował premier Władysław Sikorski. W lipcu 1940 r. udzielił dymisji gen. Sikorskiemu i desygnował na premiera polityka obozu piłsudczykowskiego Augusta Zaleskiego. Pod naciskiem Brytyjczyków ponownie powołał Sikorskiego na fotel szefa rządu RP na uchodźstwie.

    Władysław Raczkiewicz był przeciwnikiem układu Sikorski-Majski. Protestował przeciw krzywdzącym Polskę postanowieniom konferencji jałtańskiej. Zagroził nawet ustąpieniem z urzędu. Po kryzysie gabinetowym zdymisjonował z rządu gen. Kazimierza Sosnkowskiego, a po śmierci gen. Sikorskiego powołał na premiera Stanisława Mikołajczyka.

    Raczkiewicz był za sojuszem z mocarstwami zachodnimi i porozumieniem ze Związkiem Radzieckim, ale na polskich warunkach. Utworzenie w Polsce Rządu Tymczasowego mocno obniżyło prestiż władz londyńskich.

    Dodatkowo Władysław Raczkiewicz przed śmiercią w swoim politycznym testamencie następcą mianował Augusta Zaleskiego, odrzucając wcześniej ustalonego kandydata Tomasza Arciszewskiego.

    Prezydent zmarł 6 czerwca 1947 r. w Ruthin (Walia, Wielka Brytania) po długotrwałej chorobie. Został pochowany na cmentarzu Lotników Polskich w Newark (środkowa Anglia) obok gen. Władysława Sikorskiego. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia