8. kadencja, 43. posiedzenie, 1. dzień (07-06-2017)
3. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1491 i 1591).
Poseł Arkadiusz Myrcha:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Omawiany projekt ustawy o sądach powszechnych jest bez wątpienia bezprecedensowy, i to w negatywnym znaczeniu, bowiem znacząco wywraca konstytucyjny porządek oparty na klasycznym trójpodziale władzy. Zakres naruszeń polskiej konstytucji jest tak ogromny, że projekt został powszechnie skrytykowany zarówno w Polsce, jak i za granicą. Za rozwiązanie najbardziej niebezpieczne należy z pewnością uznać przyznanie władzy wykonawczej nieznanych do tej pory nowych kompetencji. Projekt przewiduje bowiem, że to właśnie minister sprawiedliwości będzie mógł jednoosobowo powoływać prezesów sądów apelacyjnych, okręgowych i rejonowych bez konieczności uzyskiwania opinii o kandydatach od zgromadzeń ogólnych tych sądów. Tym samym eliminuje się całkowicie procedury konkursowe, a także wyłącza się z tego postępowania konstytucyjny organ, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa. Co więcej, minister sprawiedliwości będzie mógł również w sposób dowolny i nieskrępowany tychże sędziów funkcyjnych odwoływać. Umożliwi mu to bardzo lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie przyczyn odwoławczych w samych przepisach ustawy. W tym miejscu warto przywołać orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 listopada 1993 r., w którym to stwierdzono niezgodność z zasadami podziału władzy i niezależności sądów przepisów ustawy, które przyznawały ministrowi prawo powoływania i odwoływania prezesów sądów apelacyjnych i wojewódzkich po zasięgnięciu niewiążącej opinii zgromadzenia ogólnego, a także prawo powoływania i odwoływania wiceprezesów sądów apelacyjnych, wojewódzkich oraz prezesa i wiceprezesa sądu rejonowego z wyłączeniem jakiegokolwiek, choćby niewiążącego, udziału samorządu sędziowskiego.
W kontekście tych nowych uprawnień ministra sprawiedliwości należy także podkreślić, że przepisy przejściowe projektu ustawy przewidują możliwość odwołania przez ministra do końca roku wszystkich obecnie pełniących funkcję sędziów. Co ważne, będzie się to mogło odbyć bez podania jakiejkolwiek przyczyny. Prawo i Sprawiedliwość nie stwarza zatem nawet pozorów, że ta właśnie ustawa ma usankcjonować czystkę kadrową w polskich sądach. Jeżeli spojrzymy, jak funkcjonuje obecnie polska prokuratura, którą minister Ziobro rządzi niepodzielnie od ponad roku, jaka jest tam skala czystek i upolitycznienia, możemy mieć najgorsze obawy, że podobne zjawisko dotknie także polskie sądownictwo. Przestrogą może być bez wątpienia obecny Trybunał Konstytucyjny. Z nadania Prawa i Sprawiedliwości znajdują się tam osoby, które bezpodstawnie roszczą sobie prawo do nazywania się sędziami trybunału, które nie przestrzegają dotychczasowych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, które nie mają jakichkolwiek zahamowań, by mówić, że reprezentują rząd i będą go bronić, nie mówiąc już o tym, że tempo prac w samym trybunale spadło kilkukrotnie w porównaniu do lat poprzednich.
Samo jednak dowolne mianowanie i odwoływanie sędziów funkcyjnych to nadal dla ministra Ziobry za mało. Projekt bardzo szeroko określa sytuacje, w których minister będzie mógł naciskać na sędziów, bowiem daje mu możliwość zażądania od prezesa sądu usunięcia zaobserwowanych uchybień, a także będzie mógł nagradzać zasłużonych sędziów szybkimi awansami. Prezesem sądu apelacyjnego będzie mógł zostać sędzia sądu okręgowego, a prezesem sądu okręgowego będzie mógł zostać sędzia rejonowy. Prezesi ocenieni pozytywnie przez ministra będą dostawać wyższy dodatek.
To jednak nadal mało. Minister sprawiedliwości, co również stanowi novum, będzie wskazywał lekarzy orzeczników, bez których pozytywnych opinii sędzia nie będzie mógł wykonywać swoich obowiązków. Takie badania będą miały charakter obowiązkowy. Niepoddanie się badaniu spowoduje obniżenie wynagrodzenia albo uposażenia oraz pociągnie za sobą odpowiedzialność dyscyplinarną. Jest to niedopuszczalne w świetle art. 2 konstytucji ze względu na nieproporcjonalność ingerencji. Analogiczne uprawnienia przyznaje się prezydentowi Rzeczypospolitej w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego. Rozwiązanie to jest niezgodne z art. 144 ust. 3 konstytucji, który mówi o zamkniętym katalogu samodzielnych uprawnień prezydenta.
Projekt ustawy przewiduje również pełną jawność oświadczeń majątkowych sędziów. Nie wszyscy państwo może to wiedzą, ale sędziowie od lat zobowiązani są do składania oświadczeń, które podlegają wnikliwej ocenie służb specjalnych i podatkowych. Zatem działania antykorupcyjne państwa spokojnie mogą być podejmowane. Prawo i Sprawiedliwość proponuje jednak, aby wiedzę na temat prywatnych majątków sędziów miał każdy obywatel, w tym rzecz jasna osoby, które stają przed obliczem sądu. Przypomnę, że często są to bezwzględni bandyci, zorganizowane grupy przestępcze, porywacze czy złodzieje. Takimi zabiegami nie buduje się zaufania do instytucji. Gdyby jawność oświadczeń miała takie wielkie znaczenie, to polski parlament i rząd cieszyliby się najwyższym zaufaniem społecznym. Badania i sondaże pokazują zupełnie co innego.
Powyższe zmiany tworzące z niezależnych sądów urzędy podległe ministrowi sprawiedliwości stanowią główny fundament omawianego projektu ustawy. (Dzwonek) To, że wymiar sprawiedliwości wymaga reform, wiemy wszyscy. Wiedzą to polscy obywatele, prawnicy, sędziowie i eksperci. Proponowaną reformą Prawo i Sprawiedliwość oferuje choremu organizmowi zabójczego politycznego wirusa, który będzie ten organizm niszczył od środka. Dlatego Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska wnosi o odrzucenie projektu w drugim czytaniu, składając jednocześnie szereg poprawek, które mogłyby ten projekt uzdrowić w przypadku jego nieodrzucenia. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia