8. kadencja, 43. posiedzenie, 3. dzień (09-06-2017)

26. punkt porządku dziennego:

Informacja o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2016 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka (druk nr 1465) wraz ze stanowiskiem Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 1558).

Poseł Alicja Chybicka:

    Panie Marszałku! Panie Rzeczniku! Szanowni Państwo! Powiem szczerze, że powiem całkiem coś innego, niż powiedział mój przedmówca. Uważam, że po pierwsze, przedstawiane sprawozdanie przez rzecznika praw dziecka jak najbardziej zasługuje na przyjęcie, nie tylko na przyjęcie, ale też na pochwałę. Za chwilę powiem o liczbach. Jak by nie patrzeć, przy szczupłym zespole, jakim kieruje rzecznik praw dziecka, to jest tego mnóstwo. Na pewno ciężko ten zespół pracuje i ciężko pracuje sam rzecznik.

    Chcę powiedzieć, że w Polsce mamy aktualnie ponad 7 mln dzieci w wieku 0-18 lat. Sytuacja tych dzieci jest bardzo różna, bo nie wszystkie, jak pan wie, panie pośle, dostają 500+. Są takie, które są w bardzo, bardzo trudnej sytuacji, tylko 500+ nie dostają. Przechodząc do liczb, bo czas jest ograniczony, chcę powiedzieć, że informacja o działalności rzecznika praw dziecka, o czym tu już było mówione, jest bardzo obszerną pozycją, ma ponad 600 stron. Powiem szczerze, że przeczytanie tego to było dla mnie prawdziwe wyzwanie. Porusza dziesiątki zagadnień, setki problemów, w opisie których zawarto tysiące indywidualnych przypadków. Myślę, że żaden wcześniejszy rzecznik tak ciężko nie pracował i tylu spraw nie załatwiał.

    Czy rzeczywiście rzecznik może być rozliczany za każdą krzywdę, jakiej doświadcza polskie dziecko, za każdą niezakończoną czy niewszczętą sprawę? Oczywiście że nie. Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka nadała mu uprawnienia o charakterze ostrzegawczym, sygnalizacyjnym oraz inicjatywnym. Przyznała kompetencje do przedstawiania właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom ocen i wniosków zmierzających do skutecznej ochrony praw i dobra dziecka. Rzecznik może również występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych. I to właśnie czyni.

    W 2016 r. do Biura Rzecznika Praw Dziecka wpłynęło łącznie 46 213 spraw, to jest blisko czteroipółkrotnie więcej, o tym już było mówione, niż w roku 2008, kiedy to pan minister Marek Michalak obejmował funkcję rzecznika praw dziecka. Od 2013 r. liczba podejmowanych przez rzecznika interwencji pozostaje mniej więcej na zbliżonym poziomie. Rzecznik praw dziecka skierował do ministrów, organów lub instytucji ogółem 154 wystąpienia o charakterze generalnym. W 295 przypadkach uznał, że istnieje zagrożenie dobra dziecka w toczącym się postępowaniu sądowym. Dlatego korzystając z ustawowych kompetencji, zgłaszał udział w postępowaniach sądowych i brał w nich udział na prawach przysługujących prokuratorowi.

    Istotnym elementem działalności rzecznika praw dziecka jest podejmowanie czynności kontrolnych w następstwie otrzymanych sygnałów o nieprawidłowościach, jak również z własnej inicjatywy. W 2016 r. rzecznik zbadał na miejscu łącznie 217 spraw. Kontrole przeprowadzano m.in. w placówkach pieczy zastępczej, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, placówkach edukacyjnych, leczniczych oraz miejscach wypoczynku dzieci i młodzieży.

    W 2016 r. rzecznik praw dziecka wydał opinie co do 46 różnego rodzaju projektów aktów normatywnych, a w ramach upowszechniania praw dziecka w ubiegłym roku rzecznik gościł dzieci i młodzież w swoim biurze, spotykał się z nimi w różnych miastach Polski, m.in. w szkołach, przedszkolach, szpitalach, miejscach wypoczynku i placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Łącznie w spotkaniach wzięło udział 57 tys. dzieci i młodzieży, a każdy uczestnik na zakończenie otrzymał zestaw materiałów promujących prawa dziecka i informujących o Dziecięcym Telefonie Zaufania Rzecznika Praw Dziecka. Dzieci naprawdę z tych otrzymanych materiałów korzystają na co dzień.

    Honorowym patronatem rzecznika praw dziecka zostało objętych 275 wydarzeń i inicjatyw organizowanych m.in. przez organizacje pozarządowe, placówki naukowe oraz organy administracji państwowej i samorządowej. Informacja rzecznika objęła zgodnie z przepisami ustawy pięć głównych obszarów działania na rzecz obrony praw najmłodszych obywateli Rzeczypospolitej.

    W 2016 r. do rzecznika zgłoszono 5389 spraw związanych z prawem do życia i ochrony zdrowia i 23 596 spraw dotyczących realizacji prawa dziecka do wychowania w rodzinie; 3831 spraw odnosiło się do prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych; 6980 spraw związanych było z realizacją prawa dziecka do nauki, natomiast 4972 sprawy - z prawem do ochrony przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem i innym złym traktowaniem. Te liczby, proszę państwa, mówią same za siebie. Spraw jest bardzo dużo i - tak jak mówiłam na początku - szczupły zespół, jakim kieruje rzecznik praw dziecka, ciężko się napracował, aby one wszystkie zostały załatwione. Jako osoba, która od 42 lat pracuje z dziećmi, mogę powiedzieć, że pomoc rzecznika praw dziecka w wielu sytuacjach jest po prostu bezcenna. Nie spotkałam się w latach, w których pełni on swój urząd, w tym w roku 2016, z tym, aby na jakiekolwiek zgłoszenie nie było reakcji czy też reakcja była nieprawidłowa.

    Najistotniejszą częścią informacji rzecznika praw dziecka były uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w naszym kraju, w Polsce. Pan minister zwrócił uwagę na zrealizowany w 2016 r. postulat rzecznika praw dziecka w zakresie poprawy ochrony praw najmłodszych obywateli, dotyczący takich kwestii jak: opieka stomatologiczna nad dziećmi - to jest bomba zegarowa: jeśli nie zostanie to załatwione w sposób systemowy, to skutkuje to wieloma innymi chorobami i jest bardzo przykre dla samych dzieci, ale także naraża budżet państwa na zupełnie niepotrzebne koszty, bo koszty zabezpieczenia opieki stomatologicznej niewątpliwie są mniejsze aniżeli koszty późniejszego leczenia licznych schorzeń - finansowanie świadczeń medycznych; szczepienia ochronne; choroby rzadkie; dostęp dzieci do produktów leczniczych bez recepty; niealimentacja dzieci; postępowanie dyscyplinarne wobec nauczycieli; subwencja dla młodzieżowych ośrodków wychowawczych; placówki wsparcia dziennego; utrwalenie linii orzeczniczej 500+; wsparcie rodzin wielodzietnych czy prawnokarna ochrona małoletnich.

    Trzeba przyznać, że jeśli... Jestem przekonana, że wszyscy państwo znają kodeks praw dziecka. Rzecznik praw dziecka, począwszy od momentu, w którym dziecko przychodzi na świat, chroni je aż do ukończenia przez nie 18. roku życia. Tak naprawdę te 680 stron sprawozdania za jeden rok to wielkie bogactwo w zakresie ochrony praw dziecka, począwszy od tego, co jest dla dziecka najważniejsze, tj. od tego, że dziecko to mały człowiek. To nie jest byt, który jest czyjąkolwiek własnością. Dziecko nie jest własnością rodzica. Rodzic nie tylko musi mu zabezpieczyć godne życie, dbać o jego zdrowie, dbać o jego edukację, ale też nie może w jakikolwiek sposób naruszać jego nietykalności cielesnej. Musi przestrzegać w stosunku do niego takich praw, jakie obowiązują w Polsce w stosunku do każdego człowieka. Właśnie rzecznik praw dziecka znakomicie to robi. To, że w tej chwili w Polsce ustawowo nie wolno bić dzieci, jest ogromnym osiągnieciem, akurat nie roku 2016, ale naprawdę jest to duże osiągniecie.

    Myślę, że chciałoby się, aby rzecznik praw dziecka był jeszcze nie tylko przez ten rok, panie pośle, ale o wiele dłużej, bo dzieci w Polsce go...

    (Poseł Zbigniew Dolata: Będzie.)

    (Poseł Joanna Borowiak: Rzecznik będzie.)

    Ale myślę konkretnie o panu Marku Michalaku, ponieważ dzieci uwielbiają jego, a nie samo stanowisko rzecznika praw dziecka: jego, jego zespół, jego sposób postępowania.

    Biorąc pod uwagę to, jak osobiście pan rzecznik praw dziecka traktuje swoją misję, i jego wkład w poprawę jakości życia dzieci w Polsce, który jest naprawdę ogromny, w imieniu klubu Platformy Obywatelskiej rekomenduję przyjęcie informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2016. Jak w szkole, tak naprawdę powinno być to przyjęcie, jak to dzieci mówią (Dzwonek): na szóstkę albo w koronce. Bardzo dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia