8. kadencja, 44. posiedzenie, 2. dzień (21-06-2017)

14. punkt porządku dziennego:

Informacja bieżąca.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Poseł! Rozpocznę tak: myślę, że warto przy dyskusji na temat funkcjonowania urzędów pracy, efektywności wrócić jednak do historii, bo to jest ważne w tej naszej dyskusji, którą prowadzimy. Chciałbym, żebyśmy tę dyskusję potraktowali bardzo merytorycznie, bo taka dyskusja o funkcjonowaniu urzędów pracy jest nam potrzebna. Nie będę się odnosił do wszystkich zarzutów, o których mówiła pani poseł, z wieloma się po prostu nie zgadzam, a nie będzie czasu, żeby tutaj to rozwijać. Warto jednak przypomnieć, że przy zmianie ustroju w Polsce w 1998 r. od 2000 r. urzędy pracy zostały podporządkowane samorządom. Ja nie byłem zwolennikiem tego rozwiązania i do dzisiaj nie jestem zwolennikiem rozwiązania, że urzędy pracy podlegają samorządom. Uważałem, że za politykę co do bezrobocia, rynku pracy odpowiada rząd i powinno to być w administracji rządowej. Tak jest właściwie w większości państw europejskich, nie ma takiego modelu właściwie podobnego do naszego. Większość modeli, które funkcjonują, jeśli chodzi o rynek pracy, mieści się w administracjach rządowych lub trochę inaczej zmodyfikowanych, czyli rządowo-samorządowych. My mamy typową administrację samorządową, a udział rządu w tym czy też wpływ, bezpośredni wpływ Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na funkcjonowanie urzędów pracy jest znikomy, bo nie mamy instrumentów. Oczywiście instrumenty mamy w sensie takim, że są przekazywane środki poprzez ministerstwo, jak również prowadzimy te działania, które wynikają bezpośrednio z ustawy. To jest pierwsza rzecz.

    Oczywiście trudno nam zarzucać, że chwalimy się, iż mamy najniższe bezrobocie od 26 lat, bo to jest stan faktyczny, trudno o tym nie mówić. Statystyki, o których mówimy, dotyczą całej Unii Europejskiej. Jeżelibyśmy jeszcze powiedzieli o statystykach, które przedstawia Eurostat, mamy na poziomie 4,8 stopę bezrobocia, to jest szósty wynik w Europie, jeśli chodzi o najniższe bezrobocie. Dlaczego mamy o tym nie mówić? To jest dobry wynik. Nie zgodzę się do końca, że to jest tylko wynik działalności przedsiębiorców, to też jest w jakiejś części oddziaływanie tych form, które podejmujemy, czyli aktywnych form przeciwdziałaniu bezrobociu, i środków, które kierujemy. Najlepszym przykładem są środki, które kierujemy do ludzi młodych w ramach programów - stopa bezrobocia wśród ludzi młodych też zdecydowanie spada. I to są te instrumenty, z których korzystamy, o których warto mówić.

    Jeśli chodzi o to, co też państwo zarzucacie - nie wiem, skąd państwo biorą dane, że 4 mld zł idzie na obsługę urzędów pracy. Płace i inne rzeczy są w gestii samorządu, starostów, to jest odliczane od podatków, to normalne zatrudnienie. Płace w urzędach pracy są bardzo niskie, na żenującym, że tak powiem, poziomie, i to też jest duży problem, jeśli chodzi o urzędy pracy. Wprowadziliśmy pewne metody poprawy efektywności i dofinansowania z Funduszu Pracy działalności bardziej aktywnej, czyli doradców klienta, tam jest ten specjalny dodatek, 5%, i efektywność - 2%. Ten instrument obowiązuje do końca 2017 r. musimy go przedłużyć na następne lata ze względu na to, że też wymaga to tego, żeby te środki były na to przeznaczone.

    Teraz jeżeli chodzi o sprawdzanie czy badanie efektywności. Oczywiście mam dane, jak wygląda efektywność kosztowa w poszczególnych formach wsparcia. Na szkolenia, o których pani poseł mówiła, 5500 zł średnio. Czy to jest dużo, czy mało, to zależy od sytuacji. W jednym przypadku będzie to za dużo, w drugim będzie za mało. To jest kwestia, jak do tego podejdziemy. Prace interwencyjne - 6600 średnio, roboty publiczne - 12 300 (drogi, roboty publiczne). To drogi instrument, z którego najczęściej korzystają samorządy. Ale też trzeba brać pod uwagę to, kto z tych instrumentów korzysta, jakie osoby z tego korzystają. Jeżeli mówimy o grupie najbardziej wykluczonych, czyli o osobach, które dotyka najwyższy wskaźnik bezrobocia, to oczywiście tam jest inna sytuacja.

    Bardzo ważne jest to, to też trzeba podkreślić, że jeżeli patrzymy na strukturę bezrobocia, to mówimy o bardzo niskim bezrobociu na poziomie 5,5 w skali kraju, ale mamy w dalszym ciągu bezrobocie bardzo mocno zróżnicowane. Przykład Warszawy: centrum Warszawy to jest poniżej 2%, a powiat szydłowiecki to jest ponad 20%, to jest 10-krotna różnica. Czyli zupełnie inaczej trzeba patrzeć na sytuację w takim powiecie, a inaczej w dużym mieście. Podobnie jest w skali całego kraju, że bezrobocie jest mocno zróżnicowane, i działania, które będziemy podejmować - ale również zmieniać, o czym będę mówił później - w nowej ustawie o rynku pracy, muszą uwzględniać ten warunek zróżnicowania, żeby tamte środki były w większym stopniu wykorzystywane.

    Wracając do efektywności kosztowej, staże - bardzo popularne, forma wsparcia dla ludzi, gdzie po okresie stażu można podejmować pracę: 8900 zł średnia. Tak jak mówię, też jest dyskusja: dużo, mało - w zależności od sytuacji. Ona może być duża, jeżeli staż będzie udzielany w mieście Warszawa, ale może być mała, jeśli chodzi o staż, który będzie np. w powiecie szydłowieckim.

    Jednorazowe środki na rozpoczęcie działalności gospodarczej: ponad 20 tys. zł. Na pytania pani poseł Borys-Szopy odpowiadałem przed chwileczką na ten temat. Bardzo dobry instrument, który cieszy się dużym powodzeniem. Osoba bezrobotna może rozpocząć działalność gospodarczą, dostaje dotację w kwocie 20 tys., maksymalnie sześciokrotność, tutaj mamy średnią za ubiegły rok 20 600 zł. Przez 12 miesięcy trzeba tę działalność prowadzić, później jeszcze ta efektywność jest wliczona w dalszej części zatrudnienia w ciągu kolejnych 3 miesięcy. Warto się zastanowić, czy tego instrumentu nie wydłużyć, w jaki sposób jeszcze bardziej go wykorzystywać, żeby tworzyć trwałe miejsca pracy, żeby te środki faktycznie nie były wykorzystywane tylko, tak jak państwo mówicie w swoim pytaniu, na zasilanie krótkotrwałe. Mówię o rozpoczęciu działalności.

    Refundacja kosztów doposażenia lub wyposażenia stanowiska pracy, z którego korzystają przedsiębiorcy zatrudniający pracowników na podobnych warunkach: też podobna kwota 20 800 zł.

    Jeżeli popatrzylibyśmy na wszystkie wskaźniki efektywności, które badamy, kształtują się one na poziomie 11 tys. zł.

    I teraz... Patrzę na czas, że mi ucieka.

    Reforma i nowa ustawa w 2014 r. Jednym z tematów, nad którym mocno wtedy, pracując w podkomisji, dyskutowaliśmy, nie zgadzając się też na niektóre rozwiązania, bo była kwestia np. profilowania - o tym pani poseł mówiła w swoim wystąpieniu. Ja nie byłem zwolennikiem profilowania i nie jestem, bo uważam, że to usztywnia działalność urzędów pracy, że segreguje się ludzi, przypisuje do poszczególnych grup albo szuka się w Internecie, do jakiego profilu zapisać, żeby takim wsparciem wspomóc, dlatego też w nowych propozycjach będziemy chcieli to wprowadzić jako zadanie fakultatywne, nie obligatoryjne. Jeżeli któryś z urzędów pracy uważa, że mu to będzie potrzebne, to z tego skorzysta, jeżeli nie, to nie będzie to obowiązywało.

    Jeśli chodzi o kwestie związane z systemem pożyczkowym, też przez wiele lat toczyła się dyskusja: dotacje - pożyczki. Wybraliśmy środek: mamy i dotacje, i pożyczki. Myślę, że to się dzisiaj sprawdza, bo dotacje na podjęcie jednorazowej działalności są dobrym instrumentem, ale pożyczki też są dobrym instrumentem z tego tytułu, że jeżeli ktoś bierze pożyczkę i musi ją zwrócić, to bardziej się zastanowi, na jaką działalność to uruchomić. Wiadomo, że najczęściej to są usługi, to jest handel, bo to jest najprostsze, jeśli chodzi o uruchamianie działalności gospodarczej. I to jest instrument, o którym też warto powiedzieć.

    Oczywiście przygotowujemy się do zmiany ustawy czy napisania nowej ustawy, prostszej, większej, w której chcemy, żeby była większa elastyczność funkcjonowania urzędów pracy. W przekazie publicznym pojawiła się propozycja, którą ja złożyłem, powrotu urzędów pracy do administracji rządowej. Zrobiła się wokół tego wielka wrzawa, ale pracujemy nad tym. Zastanawiamy się, jak rozwiązać to w sposób jak najefektywniejszy, nie na zasadzie, że chcemy komuś coś zabierać, tylko żebyśmy faktycznie z troską spojrzeli, jak lepiej wydawać środki publiczne - bo Fundusz Pracy to są środki ze składek pracodawców i pracowników - żeby one były bardziej efektywnie wydatkowane.

    Mam nadzieję, że zmiany, które zaproponujemy w ustawie, będą wychodziły naprzeciw temu, o czym państwo mówicie, żeby była większa efektywność i skuteczność działania. Również kwestia podporządkowania urzędów pracy jest tematem otwartym. Myślę, że w pytaniach w dyskusji to także wybrzmi. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia