8. kadencja, 45. posiedzenie, 1. dzień (05-07-2017)

7. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży o rządowym projekcie ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (druki nr 1550 i 1671).

Poseł Joanna Schmidt:

    Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Na wstępie chciałam zaznaczyć, że dyskutowany projekt jest potrzebny, Nowoczesna poprze ten projekt. Rację ma wnioskodawca, przypominając w uzasadnieniu, że działania, które teraz mają skupiać się w jednej agencji podporządkowanej ministrowi nauki, dotychczas podejmowane były przez szereg różnych instytucji, czyli te kompetencje były dosyć mocno rozproszone. W tym sensie centralizacja wymiany naukowej Polski z zagranicą jest krokiem co do zasady pożądanym. Kłopot sprawiają pewne szczegółowe rozwiązania. I tutaj prośba o zwrócenie uwagi na rozwiązania szczegółowe, kiedy już ustawa wejdzie w życie, będą działania operacyjne. Zawsze dobrze mieć tę refleksję, wrócić do ustawy i ewentualnie poprawić ją. W związku z tym chciałabym zwrócić uwagę na parę spraw, które były poruszone podczas prac podkomisji, aczkolwiek nie zostały uznane w ramach zgłaszanych poprawek.

    Pierwszą, zasadniczą kwestią są środki finansowe, jakimi będzie dysponować agencja. Wiem, że to nie jest przedmiotem tej ustawy, jednak dla potencjalnych beneficjentów istotne będzie, czy środki te będą większe od dotychczasowych, które były skupione w poszczególnych agencjach dotychczas zajmujących się umiędzynarodowieniem nauki polskiej.

    Zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 3 projektu agencja przejmuje sprawy wymiany międzynarodowej i uznawalności wykształcenia, a likwidacji ulegnie podległe dotychczas ministrowi Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej. Należy postawić pytanie, czy w związku z tym zmieni się wysokość stypendiów oferowanych uczestnikom wymiany naukowej, gdyż te dotychczas przyznawane przez biuro były częstokroć bardzo, bardzo ubogie.

    Kluczowa jest odpowiedź na pytanie, w oparciu o jakie środki Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej pragnie zwiększyć mobilność naukowców, chodzi o wymiany naukowe. Jakie narzędzia zamierza stosować do promocji polskich osiągnięć naukowych? W jaki sposób placówki naukowe, fundacje za granicą będą współpracować z podobnymi organizacjami, mającymi podobne cele statutowe, jak np. Fundacja Kościuszkowska, Polish Studies na Columbia University?

    Drugą kwestią jest sprawa dostępności, czyli możliwości korzystania z wymiany naukowej, jaką oferować będzie agencja. Tutaj zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 2 projektu delegowanie polskich naukowców na zagraniczne staże naukowe ma odbywać się na podstawie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Czy to oznacza, że z udziału w wymianie naukowej wyłączeni będą polscy naukowcy zatrudnieni w jednostkach niepodlegających ministrowi nauki, np. jednostkach PAN czy instytutach badawczych? Tej kwestii nie poruszaliśmy podczas prac komisji. Być może dzisiaj pan minister jeszcze będzie mógł odpowiedzieć na to pytanie.

    Kolejną kwestią, już podnoszoną przez ugrupowanie Kukiz’15, jest kwestia upolitycznienia rady. Art. 10 projektu ustawy wyraźnie wskazuje, że taki charakter będzie miała rada, w której składzie aż sześciu na dziesięciu członków to będą osoby reprezentujące poszczególne ministerstwa, czyli rząd. Jest wniosek mniejszości, klub Nowoczesna będzie głosował za tym wnioskiem.

    Dziwi nas fakt niskich wymagań wobec osoby zasiadającej na stanowisku dyrektora. Tutaj art. 6 ust. 3 pkt 1 wskazuje, że dyrektorem może być osoba posiadająca tytuł zawodowy magistra lub równorzędny. Zapis ten powinien obligatoryjnie wymagać posiadania stopnia naukowego. Pamiętajmy, że dyrektor tej agencji będzie współpracował, działał w gronie osób w większości z tytułami doktora i wyższymi. Jest tak przyjęte, przynajmniej ten wymóg doktora pierwszego stopnia naukowego byłby wskazany.

    Kwestia języków obcych też była poruszona podczas prac komisji. Tutaj pozostaje zapis bez wymagań dotyczących formalnego potwierdzenia znajomości języka angielskiego.

    Wreszcie nie wiemy, jaki ma być tryb kompletowania zespołów eksperckich i recenzenckich. Brakuje jasnych kryteriów dotyczących pracy zespołów oceniających projekty, co w oczywisty sposób może prowadzić do nadużyć. Może warto oprzeć się na ekspertach i recenzentach zagranicznych, przynajmniej w przypadku niektórych dziedzin? To taka podpowiedź.

    Te wszystkie uwagi, wątpliwości i pytania sprawiają, że te kwestie nadal nie są rozstrzygnięte, stąd (Dzwonek) moje pytania i zastrzeżenia, które kieruję do pana ministra. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia