8. kadencja, 45. posiedzenie, 3. dzień (12-07-2017)

24. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (druk nr 1713).

Poseł Agnieszka Ścigaj:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Premierze! Panie Ministrze! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Kukiz’15 wobec procedowanej ustawy o Narodowym Instytucie Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego z druku nr 1713.

    W uzasadnieniu bardzo szeroko państwo opisaliście problemy polskich organizacji pozarządowych, zresztą pan minister je tutaj wymieniał, bazując przede wszystkim na danych samych organizacji i badaniach, które one wykonywały. Co prawda cały czas jest to sektor, który się rozwija, ale rozwija się on bardzo, bardzo dynamicznie. Sektor pozarządowy jest tak naprawdę ostoją prawdziwej inteligencji, niesamowitego potencjału ludzkiego oraz najbardziej demokratycznych wartości opartych na wolności oraz solidarności społecznej. Pan premier Gliński bardzo dobrze o tym wie, dlatego że wiele lat pracował razem z tym sektorem.

    Dlaczego on taki jest? Właśnie dlatego - sama nazwa na to wskazuje - że jest poza rządem, dlatego że tworzą go ludzie działający z odruchu serca, na bazie rzeczywistych, zdiagnozowanych potrzeb, które sami obserwują. Są tam ludzie bardzo dobrze wykształceni, aktywni, którzy mają bardzo dobre intencje, są kreatywni, przedsiębiorczy, skuteczni i którym tak naprawdę chce się po prostu zmieniać ten świat. Oczywiście nie mają pieniędzy na swoje działania, ale mimo wszystko wykonują za państwo bardzo trudne, ciężkie zadania. Wykonują je często skutecznie i bardzo efektywnie. Gdzie państwo jest nieudolne - a jest mnóstwo takich sfer - niewystarczająco skuteczne, tam sektor pozarządowy je wyręcza. Nie możecie państwo zaprzeczyć, że tak jest. Jest wiele bardzo trudnych dziedzin, spraw. To niekoniecznie tylko pomoc społeczna. To jest edukacja - bo pierwsza, jeśli chodzi o liczebność organizacji jest edukacja - to jest turystyka, kultura, pomoc społeczna oczywiście, opieka medyczna, praworządność czy monitoring władzy. My jako politycy tak naprawdę oczekujemy od nich pomocy. To dlaczego uważamy je za tak mało kompetentne, że same nie mogą czuwać nad koordynacją własnej współpracy albo nad koordynacją współpracy z samorządem czy nawet jeśli chodzi o współdecydowanie o podziale środków?

    Tworzycie państwo niestety kolejną instytucję, która faktycznie nie rozwiązuje tych problemów, które państwo opisaliście w uzasadnieniu. Właściwie narodowe centrum tylko zastąpi departament w ministerstwie, Departament Pożytku Publicznego. Właściwie zwiększy się tylko liczba etatów urzędniczych. Przełożonym tego centrum będzie premier, a do tej pory był nim minister, natomiast organizacje pozarządowe będą mieć w nim marginalną rolę opiniotwórczo-doradczą, zresztą taką samą, jak miały do tej pory.

    Jeśli rząd naprawdę chce budować społeczeństwo obywatelskie, to powinien skorzystać z mechanizmów, które same organizacje pozarządowe, ucząc się, już wypracowały, z potencjału sektora, w taki sposób, że powierzy im zadania w całości, szczególnie te zadania, które właśnie zapisał w ustawie jako te, które mają być realizowane przez narodowe centrum. One dadzą sobie radę, jestem o tym przekonana. Zresztą sama wywodzę się ze środowiska organizacji pozarządowych. Państwo powinniście zajmować się tylko monitoringiem i kontrolą wydatkowanych środków, pieniędzy publicznych, a resztę naprawdę zostawić organizacjom pozarządowym. One są dobrze zorganizowane.

    W tej ustawie nie ma bezpośredniego wskazania na to, że zwiększy się zasób Funduszu Inicjatyw Obywatelskich, chociaż wcześniej pan premier zapowiadał na Twitterze - ja się nawet bardzo z tego ucieszyłam - że rzeczywiście ta pula się powiększy. W tej ustawie nie ma tego do końca zapisanego. Większość rzeczy ma być uregulowana rozporządzeniami ministra.

    Sektor pozarządowy można wzmocnić tylko w taki sposób, że jeszcze bardziej mu się zaufa i da się mu środki na zadania, które właśnie wykonuje państwo. Większość usług pomocy społecznej wykonywanych przez sektor pozarządowy jest wykonywana o wiele lepiej - to jest taki przykład - i o wiele taniej. W uzasadnieniu państwo przytaczacie przykłady z zagranicy, ale omijacie takie przykłady jak to, że w Niemczech 80% organizacji pozarządowych, placówek pomocy społecznej wykonuje zadania za państwo, 70% to służba medyczna. Również zadania z zakresu kultury czy edukacji są praktycznie w całości realizowane przez sektor pozarządowy w Niemczech. Państwo nie robi sektorowi łaski. Tak naprawdę to sektor wyręcza je w wielu zadaniach.

    Reasumując: ustawa nic nie da sektorowi, stwarza tylko ryzyko upolitycznienia działań na rzecz sektora, nie włącza wystarczająco sektora w planowane działania. Tak naprawdę jedyny zapis, który można wskazać jako pozytywny, to to, że pojawia się możliwość finansowania działań statutowych organizacji - do tej pory to nie było możliwe - aczkolwiek nie wiem, czy to nie jest coś, co naprawdę cofnie ten sektor jeszcze bardziej.

    Jeśli chodzi o wypowiedź pana ministra, to rzeczywiście FIO nie było tylko i wyłącznie realizacją. FIO było programem (Dzwonek), który przez wiele lat dojrzewał, był konstruowany przez organizacje pozarządowe i obejmował dokładnie wszystkie te sfery, które są ujęte przy narodowym centrum. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia