8. kadencja, 45. posiedzenie, 3. dzień (12-07-2017)

24. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (druk nr 1713).

Poseł Stanisław Huskowski:

    Panie Marszałku! Panie Premierze! Panie Ministrze! Mam przyjemność przedstawić opinię o projekcie w imieniu koła Unii Europejskich Demokratów.

    Jednym z głównych mierników rozwoju społeczeństwa obywatelskiego jest zaangażowanie obywateli w działalność organizacji pozarządowych. Te zaś zgodnie z zasadą pomocniczości realizują zadania i wypełniają te funkcje społeczne, których z różnych względów nie realizuje państwo, w szczególności dlatego, że byłoby to nieracjonalne. NGOs stanowią też pewien mechanizm kontrolujący władzę w imieniu obywateli.

    Wizja państwa PiS jest jednak zgoła odmienna. Cała władza w państwie winna być scentralizowana, z jednolitym ośrodkiem władzy. To taki XIX-wieczny anachronizm, do którego w XX w. nawiązywali np. komuniści. Centrum władzy w państwie mieści się na Nowogrodzkiej, a rząd, parlament, trybunał, sądy mają być organami wykonawczymi. Ten model państwa przewiduje też podporządkowanie centrum władzy samorządów, a także, jak dziś widzimy, NGOs. Drogi wiodące do tego podporządkowania bywają różne, ale cel, czyli podległość centrum, jest tym samym. W przypadku organizacji pozarządowych to budowa Narodowego Instytutu Wolności, w którym nominat rządu będzie dzielił pieniądze, a także rozbudowa biurokracji i wprowadzenie niejasnych, a więc często uznaniowych kryteriów.

    Do tej pory kluczowymi instytucjami dla działania NGOs były umocowane w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rada Działalności Pożytku Publicznego i Departament Pożytku Publicznego. Po zmianach sprawami społeczeństwa obywatelskiego zajmą się, po pierwsze, Narodowy Instytut Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego i jego dyrektor, Rada Narodowego Instytutu Wolności jako organ opiniujący, Komitet do spraw Pożytku Publicznego i jego przewodniczący. Pozostanie, jak rozumiem, Departament Społeczeństwa Obywatelskiego w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, który dotychczas był odpowiedzialny za ten projekt ustawy. I na koniec pełnomocnik do spraw społeczeństwa obywatelskiego i równego traktowania, czyli pan minister Adam Lipiński.

    Przeczytałem też, że nowa instytucja ma zatrudniać aż 60 urzędników i tylko 12 z nich to osoby przeniesione z ministerstwa, 22 etaty mają być opłacane z budżetu, ale pozostałe 38, jak rozumiem, ze środków pochodzących z różnych źródeł, jak tutaj jest napisane w uzasadnieniu, ale w szczególności ze środków przeznaczonych na fundusz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, jaki ma być utworzony z tego nowego odpisu od gier hazardowych czy Totalizatora Sportowego.

    Przeciwko projektowi wypowiedziały się dziesiątki organizacji pozarządowych. Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, zrzeszająca ponad 100 NGOs, zaapelowała o odrzucenie projektu. Swoją krytyczną opinię i wątpliwości sformułował nawet Caritas Polska. Odnosił się co prawda do trochę wcześniejszej wersji, ale niewielka jest różnica między wersją wcześniejszą a dzisiaj prezentowaną. Caritas Polska pisze w swojej opinii: Proponowane przepisy budzą wątpliwości co do stosowania przez rządową agendę wobec NGOs zasad pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji, jawności oraz sprawiedliwości. Trudno wymyślić bardziej druzgocącą recenzję dla projektu, który ma jakoby pomóc NGOs. Caritas zwraca też uwagę na niewielkie kompetencje rady narodowego centrum i marginalizację w niej przedstawicieli NGOs.

    Jest też napisane, i tu cytuję, że pełnomocnik rządu do spraw społeczeństwa obywatelskiego posiada kompetencje zdecydowanie nieproporcjonalne do kompetencji ww. rady, przy czym jest to organ powoływany przez rząd, a nie wybierany i kolegialny. System oceny wniosków jest nieklarowny i koliduje z rozwiązaniami zamieszczonymi w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zapisy projektu przewidują odłączenie NGOs od konsultacji w procesie stanowienia prawa dotyczącego organizacji pozarządowych. (Dzwonek)

    Szanowni Państwo! Unia Europejskich Demokratów poprze wniosek o odrzucenie w pierwszym czytaniu tej ustawy. Jeśli to nie przejdzie, zapowiadam złożenie wniosku o wysłuchanie publiczne. Ten wniosek składa się w komisji. Dziękuje bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia