8. kadencja, 46. posiedzenie, 1. dzień (18-07-2017)
2. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o Sądzie Najwyższym (druk nr 1727).
Poseł Andrzej Matusiewicz:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo!
(Poseł Rafał Grupiński: Autor wyszedł.)
Pani Premier! Jako przedstawiciel wnioskodawców przedstawiam projekt ustawy o Sądzie Najwyższym, druk nr 1727. (Poruszenie na sali, dzwonek)
(Poseł Rafał Grupiński: Skandal!)
(Poseł Teresa Piotrowska: Hańba!)
(Poseł Rafał Grupiński: Niech pan lepiej zejdzie z mównicy.)
Panie marszałku, proszę skorzystać ze swoich prerogatyw...
(Poseł Rafał Grupiński: Skandal! Niech pan zejdzie z mównicy.)
...i użyć przedmiotu z wytwórni państwa (Dzwonek) Felczyńskich z Przemyśla. (Poruszenie na sali, oklaski)
(Głos z sali: Hańba, sprzedawczyk!)
(Poseł Henryka Krzywonos-Strycharska: Hańba!)
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Proszę państwa o umożliwienie występowania posłowi sprawozdawcy.
Bardzo proszę. (Gwar na sali)
Poseł Andrzej Matusiewicz:
Na wstępie chciałem przedstawić kilka uwag natury ogólnej o tej ustawie.
(Poseł Magdalena Kochan: Wstyd!)
Wysoki Sejmie! Ta ustawa jest niezbędna...
(Głos z sali: Zejdź z mównicy.)
...żeby przeprowadzić...
(Poseł Rafał Grupiński: To jest hańba!)
...reformę ustrojową sądownictwa.
(Poseł Rafał Grupiński: To nie jest reforma.) (Poruszenie na sali, oklaski)
Bez tej ustawy...
(Głos z sali: Wstyd!)
(Poseł Magdalena Kochan: Hańba!)
...nie można przyjmować...
(Poseł Magdalena Kochan: Hańba! Jak ci nie wstyd?)
...następnych ustaw dotyczących postępowań sądowych.
(Poseł Sławomir Nitras: Wstyd!)
Przypomnę, że...
(Głos z sali: Niech pan zejdzie z mównicy.)
...w ubiegłym roku przeprowadziliśmy dużą nowelizację przepisów postępowania karnego.
(Poseł Jerzy Meysztowicz: A z kim konsultowaliście?)
Trzeba również...
(Poseł Rafał Grupiński: Mariusza Kamińskiego weźcie, przecież o to chodzi.)
...przeprowadzić nowelizację przepisów postępowania cywilnego. Kodeks postępowania cywilnego w warstwie systemowej...
(Poseł Jerzy Meysztowicz: A z kim to konsultowaliście?)
...obowiązuje od 1965 r. Oczywiście był wielokrotnie...
(Głos z sali: Wstyd! Wstyd!)
...nowelizowany, ale te wszystkie zmiany miały charakter fragmentaryczny. Również potrzebne są zmiany w innych postępowaniach, które...
(Głos z sali: Zmiany w postępowaniach...)
...są przedmiotem rozpoznawania przez sądy.
(Głos z sali: Dla swoich.)
Również potrzebna jest ustawa o biegłych sądowych, która...
(Głos z sali: Hańba!)
...do tej pory nie została uchwalona.
(Poseł Izabela Leszczyna: To ją zróbcie!)
Państwo często mówicie, że łamiemy konstytucję... (Poruszenie na sali)
(Poseł Rafał Grupiński: Tak, tak jest.)
(Głos z sali: Tak, łamiecie.)
(Głosy z sali: Tak!)
Proszę państwa...
(Poseł Rafał Grupiński: Łamiecie bez przerwy.)
...przeanalizowałem wasze ustawy...
(Głos z sali: Systematycznie.)
...w poprzednich dwóch kadencjach i do tej pory Trybunał Konstytucyjny...
(Głos z sali: Wstyd!)
...w poprzednim składzie...
(Głos z sali: Wstyd!)
(Głos z sali: Mówi pan o Sądzie Najwyższym, a nie o Trybunale Konstycyjnym.)
...w poprzednim składzie wydał 36 wyroków stwierdzających niezgodność z konstytucją. 36.
(Głos z sali: Ale to nie jest sprawa ustrojowa.)
(Głos z sali: I o to chodzi.)
(Głos z sali: To nie o to chodzi.)
To nie jest liczba zamknięta. To nie jest numerus clausus, bo następne sprawy jeszcze czekają na rozpoznanie.
(Głos z sali: Teraz będzie tylko zgodne z konstytucją. Wszystko będzie okej.)
(Poseł Dominik Tarczyński: I nieopublikowane wyroki.)
W tym było 18 projektów rządowych, 11 poselskich, m.in. ustawa o ustroju sądów powszechnych, którą zmienialiście dwa razy - w 2009 r. i 2011 r. To były ustawy poselskie.
(Poseł Jerzy Meysztowicz: Przez ostatnie 8 lat.)
A dzisiaj podnosicie wielkie larum, że ustawa o Sądzie Najwyższym jest ustawą poselską. Również cztery ustawy to były projekty senackie, dwa komisyjne i jeden projekt prezydencki. I to jest, proszę państwa, dotychczasowy wynik, to jest 36:0. (Oklaski)
(Poseł Maria Małgorzata Janyska: Podaj procenty. Podaj procenty.)
(Poseł Jerzy Meysztowicz: Czy pan siebie słyszy?)
W wyniku analogicznym do wyników wszelkich rozgrywek sportowych to jest tak jak mecz rugby, 36:0, między Szkocją a Luksemburgiem.
(Poseł Jerzy Meysztowicz: Proponuję później się odsłuchać, panie pośle. Proszę się odsłuchać.)
Z tym że w Szkocji grali amatorzy. Taki jest wynik waszych prac. Popatrzcie wstecz. Zwracam się do posłów opozycji totalnej...
(Poseł Jerzy Meysztowicz: W lustro popatrz.)
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Panie pośle Meysztowicz...
(Poseł Jerzy Meysztowicz: Obecny!)
...ostrzegam pana, że będę zaraz zmuszony zastosować wobec pana procedury.
Poseł Andrzej Matusiewicz:
...tych, którzy współtworzyli te projekty w poprzednich dwóch kadencjach.
Przejdę teraz do przedstawienia założeń projektu.
(Poseł Jerzy Meysztowicz: Skasować demokrację.)
(Poseł Ewa Drozd: Po co omawiać? Jednym słowem można.)
Państwo nie jesteście w stanie mnie obrazić. Naprawdę, darujcie sobie.
(Poseł Ewa Drozd: Nikt nikogo nie obraża oprócz was.)
Ja mam duże poczucie odpowiedzialności za słowo i na pewno nie będę replikował waszych obraźliwych zwrotów. (Oklaski)
Przystępuję do uzasadnienia.
Celem projektu jest w szczególności usprawnienie funkcjonowania Sądu Najwyższego i zdemokratyzowanie procesu powoływania do niego sędziów. Nowe regulacje mają gwarantować pełnienie funkcji sędziego przez osoby o najwyższych kwalifikacjach zawodowych i etycznych. Dlatego jednym z najważniejszych elementów projektu jest reforma sądownictwa dyscyplinarnego dla sędziów, prokuratorów, komorników, notariuszy i przedstawicieli innych zawodów prawniczych, polegająca na utworzeniu w ramach Sądu Najwyższego nowej, autonomicznej Izby Dyscyplinarnej. I to jest, proszę państwa, ta zmiana ustrojowa sądu, zmiana w rozumieniu art. 180 ust. 5. My nie zmieniamy ustroju państwa. Zmieniamy ustrój sądu. (Oklaski)
(Poseł Dominik Tarczyński: Dokładnie, dokładnie.)
(Poseł Ewa Drozd: Brawo, no głośniej.)
A ten przepis konstytucyjny, o którym państwo celowo zapominacie, jest właściwym argumentem, bo on pozwala na przeniesienie służbowe sędziów, pozwala również na przeniesienie w stan spoczynku. Chodzi o zapewnienie w ten sposób maksymalnej bezstronności i skuteczności w rozpoznawaniu spraw dyscyplinarnych, które mają olbrzymie znaczenie dla autorytetu sądów i w ogóle środowiska prawniczego, a także jego morale. Wymiar sprawiedliwości w zakresie spraw dyscyplinarnych musi być wolny od nacisku ze strony przedstawicieli środowisk prawniczych i innych negatywnych przejawów korporacyjnej solidarności. (Oklaski)
(Głos z sali: Właśnie!)
(Poseł Dominik Tarczyński: Pseudosolidarności.)
Stąd konieczność reformy łączącej się z wprowadzeniem nowego modelu funkcjonowania Sądu Najwyższego. Charakter, zakres i duża liczba zmian ustrojowych przesądzają o potrzebie uchwalenia tej nowej ustawy, tj. uregulowania całości problematyki organizacji oraz funkcjonowania Sądu Najwyższego, a także postępowania przed tym sądem w nowym, spójnym koncepcyjnie i konstrukcyjnie akcie prawnym. Jest to niezbędne z uwagi na potrzebę czytelności prawa w Polsce, zwłaszcza w odniesieniu do organu konstytucyjnego o takim znaczeniu, jakim jest Sąd Najwyższy.
Oto szczegółowe rozwiązania zawarte w projekcie. Projektowana ustawa składa się z 8 rozdziałów. Rozdział 1 zawiera przepisy związane z zakresem kognicji Sądu Najwyższego i jego szczególnym usytuowaniem w systemie wymiaru sprawiedliwości, a także strukturą wewnętrzną tego organu władzy sądowniczej. Zgodnie z art. 1 projektowanej ustawy zasadniczą funkcją Sądu Najwyższego jest sprawowanie nadzoru w zakresie orzecznictwa nad sądami powszechnymi i sądami wojskowymi. Nadzór ten realizowany ma być poprzez rozpatrywanie środków odwoławczych i rozstrzyganie pytań prawnych.
Kolejnym zadaniem Sądu Najwyższego jest stanie na straży praworządności i sprawiedliwości społecznej w zakresie sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Ta nowa regulacja wprost odwołuje się do naczelnych zasad konstytucyjnych, tj. art. 2 konstytucji - przypomnę, że stanowi on o tym, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej...
(Poseł Krzysztof Truskolaski: Już niedługo.)
(Poseł Joanna Mucha: Właśnie przestaje być.)
...oraz do art. 7 konstytucji, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Stosownie do powyższego uznać należy, że w państwie demokratycznym, w którym jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych jest zasada rządów prawa, które ma urzeczywistniać określone wartości, niezbędne jest, aby interpretacja dokonywana przez Sąd Najwyższy nie tylko była zgodna z wymogami praworządności formalnej, ale także by uwzględniała kontekst aksjologiczny, by także uwzględniała wartości.
W życiu społecznym poza normami prawnymi funkcjonuje taki sam system norm i wartości niestypizowanych w ustawach, ale równie ugruntowany, wywodzący się z moralności czy wartości chrześcijańskich. (Oklaski) Sprawiedliwość społeczna odgrywa rolę zasady, wzorca, ideału, jest przeniesieniem etycznej i prawnej idei sprawiedliwości w sferę stosunków społeczno-gospodarczych. Konflikt pomiędzy wyznawanymi wartościami a obowiązującym prawem wywołuje poczucie niesprawiedliwości. Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach winien ów dualizm uwzględniać.
Aktualnie w krajowym systemie prawnym funkcjonuje wiele orzeczeń będących formalnie zgodnymi z prawem, które są jednak dalekie od rozstrzygnięć sprawiedliwych i nierzadko tworzą fikcje prawne sprzeczne z zasadą prawdy materialnej. Taki stan rzeczy jest nie do przyjęcia. (Oklaski) Nałożenie na Sąd Najwyższy zadania, o którym mowa w art. 1 pkt 2 projektowanej ustawy, ma zatem przywrócić obywatelom poczucie elementarnej sprawiedliwości. (Oklaski)
(Głos z sali: Brawo!)
(Poseł Rafał Grupiński: Ty kłamco!)
Realizacja owej zasady ma prowadzić do orzeczeń, które byłyby zgodne nie tylko z prawem, ale również z prawdą i ze społecznym poczuciem sprawiedliwości. (Oklaski)
Do pozostałych kompetencji Sądu Najwyższego zalicza się w projekcie rozpatrywanie spraw dyscyplinarnych w zakresie określonym ustawą, rozpoznawanie protestów wyborczych, w tym dotyczących wyboru do Parlamentu Europejskiego, stwierdzanie ważności referendum ogólnokrajowego i konstytucyjnego. Ten katalog zadań powierzonych do zakresu właściwości Sądu Najwyższego ma charakter otwarty, gdyż projektowana regulacja przewiduje, że mogą mu zostać powierzone inne czynności określone w ustawach.
W projekcie eliminuje się z zakresu właściwości Sądu Najwyższego udział w pracach legislacyjnych poprzez pełnienie funkcji opiniodawczej. Projektodawcy mają na uwadze fakt, że Sąd Najwyższy należy do kategorii organów władzy państwowej, której relacja z pozostałymi władzami, a więc władzą ustawodawczą i władzą wykonawczą, opiera się na zasadzie równowagi i niezależności. Skoro Sejm i Senat są predestynowane do tworzenia prawa, które na drodze procesu legislacyjnego musi uzyskać aprobatę prezydenta, to zasadniczy obszar działalności Sądu Najwyższego powinien zostać ograniczony do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w oparciu o to prawo.
W projekcie jest eksponowana ważna rola Sądu Najwyższego jako organu powołanego do rozstrzygania spraw dyscyplinarnych. Ma to na celu wprowadzenie skutecznych mechanizmów egzekwowania odpowiedzialności dyscyplinarnej. W piśmiennictwie prawniczym prezentowany jest pogląd, że podstawą ustanowienia odpowiedzialności dyscyplinarnej jest zagwarantowanie należytego, zgodnego z określonymi prawem warunkami, wykonywania zadań publicznych.
Funkcji odpowiedzialności dyscyplinarnej nie należy ograniczać wyłącznie do powyższego aspektu, poszukując dalszych argumentów dla ustanowienia przez ustawodawcę odpowiedzialności reprezentantów poszczególnych zawodów prawniczych za zachowania sprzeczne z zakresem powierzonych im obowiązków czy też wykraczające poza reguły deontologii zawodu lub godności urzędu. Należy wskazać, że w związku z pełnionymi funkcjami mają oni do czynienia z dobrem o szczególnej wartości społecznej, tak więc bezpośrednim przedmiotem ochrony norm prawa dyscyplinarnego odnoszącego się do sędziów jest niezakłócone i zgodne z racjami aksjologicznymi leżącymi u jego podstaw funkcjonowanie systemu wymiaru sprawiedliwości, a pośrednim są prawa i wolności jednostki, w odniesieniu do których postępowania prowadzone na podstawie ustawy przed sądami stanowią instrument urzeczywistniający przysługującą tym wartościom ochronę prawną.
W projekcie wprowadza się w porównaniu ze stanem obowiązującym istotne zmiany w strukturze wewnętrznej Sądu Najwyższego. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 176 ust. 2 konstytucji regulacje dotyczące sądów oraz ich właściwości i postępowania ustrojodawca pozostawia ustawodawcy -ustawodawcy - stawiając jedynie zastrzeżenie, że materia określona w art. 176 ust. 2 musi być ze względu na swój charakter unormowana przepisami powszechnie obowiązującymi.
Chciałbym tutaj podkreślić, że wprowadzenie Izby Dyscyplinarnej nie jest czymś nowym. Nie jest czymś nowym w naszym ustawodawstwie. Przypomnę, że w ustawie o ustroju sądów powszechnych z roku 1928... Wówczas, w dwudziestoleciu międzywojennym, nie było osobnej ustawy o Sądzie Najwyższym, tylko organizację i funkcjonowanie Sądu Najwyższego umiejscowiono w tej ustawie. Wtedy również Sąd Najwyższy był sądem dyscyplinarnym, od 1928 r. do 1939 r., choć warto może też wiedzieć, że w 1938 r. wprowadzono Izbę do spraw Adwokatury w Sądzie Najwyższym.
(Poseł Adam Szłapka: Getto ławkowe. Nie powołujcie się na to.)
Monopol ustawy jako źródła regulacji organizacji sądownictwa oraz postępowań przed sądami należy jednak rozumieć szeroko. Pożądany wyczerpujący charakter regulacji ustawowej nie wyklucza bowiem, by pewne szczegółowe kwestie, niemające istotnego znaczenia z punktu widzenia konstrukcji ustroju sądów oraz ich właściwości, ustawodawca powierzył do regulacji w drodze aktów podustawowych. Wyłączność regulacji ustawowej w sferze określonej w art. 176 ust. 1, podobnie jak w innych przypadkach, w których ustrojodawca w sposób kwalifikowany podchodzi do konieczności unormowania konkretnej materii w ustawie, nie ma zatem absolutnego charakteru. Jest to sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07.
Proponowane zmiany oparte są na założeniu, że jakość orzecznictwa powinna zostać zharmonizowana z optymalnie zorganizowaną strukturą Sądu Najwyższego, dostosowaną do liczby sędziów orzekających w tym sądzie oraz służącą równomiernemu obciążeniu pracą sędziów, co w rezultacie umożliwić ma realizowanie czynności judykacyjnych sprawnie i bez zbędnej zwłoki.
Należy podkreślić, że w trakcie dyskusji nad kształtem obecnie obowiązującej ustawy o Sądzie Najwyższym...
(Poseł Joanna Mucha: Jakiej dyskusji?)
...pojawiały się opinie o konieczności uproszczenia organizacji tego organu władzy sądowniczej, a w konsekwencji racjonalizacji układu kierowania Sądu Najwyższego. Proponowano rezygnację z odrębnej Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych...
(Poseł Joanna Mucha: Kto proponował?)
...wskazując, że sprawy przynależne do zakresu jej właściwości...
(Poseł Joanna Mucha: Kto wskazywał?)
...można z łatwością podzielić pomiędzy Izbę Cywilną i Izbę Karną Sądu Najwyższego. Planowane rozwiązanie częściowo realizuje te postulaty. Zgodnie z art. 3 projektowanej ustawy Sąd Najwyższy dzieli się na trzy izby: Izbę Prawa Publicznego, Izbę Prawa Prywatnego oraz Izbę Dyscyplinarną. Wyodrębnienie Izby Prawa Publicznego oraz Izby Prawa Prywatnego jest wyrazem uwzględnienia kryterium przedmiotowego przy wyznaczeniu kognicji danej jednostki organizacyjnej Sądu Najwyższego i stanowi nawiązanie do zakorzenionego w doktrynie prawa dychotomicznego podziału na prawo publiczne i prawo prywatne, dokonywanego w oparciu o przedmiot regulacji, charakter podmiotów oraz metodę działania prawa, tj. kształtowania stosunków prawnych i sytuacji prawnych.
Art. 3 § 2 zawiera delegację dla ministra sprawiedliwości do wydania rozporządzenia określającego całkowitą liczbę stanowisk sędziowskich sędziów Sądu Najwyższego, liczbę stanowisk sędziowskich Sądu Najwyższego w poszczególnych izbach, wewnętrzną organizację Sądu Najwyższego, szczegółowy podział spraw między izby, z tym zastrzeżeniem, że w Izbie Prawa Publicznego działa Wydział Wojskowy.
Przypomnę, że obecnie funkcjonująca Izba Wojskowa składa się z 6 sędziów na 83 sędziów Sądu Najwyższego, jak wynika z podanej przez panią pierwszą prezes Sądu Najwyższego informacji rocznej za rok 2016. 6 sędziów w Izbie Wojskowej, którzy w roku 2016 rozpoznawali tylko 88 spraw na ponad 11 tys., które wpłynęły do Sądu Najwyższego w tymże roku. A zatem jak najbardziej wskazane jest inne usytuowanie tej izby, która byłaby wydziałem w strukturze organizacyjnej Izby Prawa Publicznego.
Izba Dyscyplinarna będzie rozpoznawać sprawy dyscyplinarne sędziów Sądu Najwyższego, sędziów sądów powszechnych, sędziów sądów wojskowych, prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej oraz... I tu chcę podkreślić, bo jest tu pewne nieporozumienie, przynajmniej tak wynika z przekazu publicznego i wystąpień niektórych posłów opozycji. Jeśli chodzi o samorządy zawodowe, adwokatów, radców prawnych, notariuszy, komorników sądowych, to w tej Izbie Dyscyplinarnej będą rozpoznawane tylko nadzwyczajne środki zaskarżania w postaci kasacji, jeśli takie kasacje będą wpływać, od orzeczeń sądów i komisji dyscyplinarnej tych samorządów zawodowych.
Izba będzie rozpoznawać także sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczące sędziów Sądu Najwyższego oraz sprawy z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku. Wyróżnienie w strukturze Sądu Najwyższego izby powołanej do rozpoznawania spraw dyscyplinarnych przedstawicieli zawodów prawniczych zagwarantuje rozpoznawanie tych spraw przez wyspecjalizowaną, dysponującą odpowiednimi kwalifikacjami merytorycznymi oraz stosownym doświadczeniem kadrę sędziowską, co służyć będzie zarówno sprawności tych postępowań i sprawiedliwości zapadających w nich rozstrzygnięć, jak i leżącemu w interesie publicznym ujednoliceniu standardów postępowania wymaganego w przypadku przedstawicieli poszczególnych zawodów prawniczych.
Izba Dyscyplinarna bezpośrednio po jej powołaniu będzie się składać z 12 sędziów, a docelową wielkość składu sędziowskiego tej izby, jak już wcześniej powiedziałem, określi minister sprawiedliwości w wydanym przez niego rozporządzeniu. Izba Dyscyplinarna będzie się składać z dwóch wydziałów. Do wydziału pierwszego należałoby w szczególności rozpatrywanie spraw sędziów Sądu Najwyższego oraz spraw sędziów i prokuratorów dotyczących przewinień dyscyplinarnych - ale tutaj, uwaga, jednocześnie wyczerpujących znamiona przestępstw umyślnych ściganych z oskarżenia publicznego - natomiast wydział drugi rozpatrywałby odwołania od wyroków sądów dyscyplinarnych I instancji oraz postanowień i zarządzeń zamykających drogę do wydania wyroku, kasacje od wyroków dyscyplinarnych sądów poszczególnych zawodów prawniczych oraz odwołania od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa.
Izba Dyscyplinarna będzie posiadać swoistą autonomię, w tym przepisy projektu przyznają szczególną pozycję prawną jej prezesowi. Regulacje prawne gwarantują odpowiedni status prawny osobom, które piastują funkcje orzecznicze, zapewniając im stosowną swobodę orzekania. Projekt przewiduje, że instytucjonalną gwarancją bezstronności sędziów Izby Dyscyplinarnej mają być szczególne zasady wynagradzania sędziów w tej izbie i sędziów delegowanych do wykonywania czynności w tej izbie. Sędziom tym ma być przyznany dodatek w wysokości 40% wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego łącznie. Sędziowie ci związani będą zakazem pozostawania w innym stosunku służbowym lub stosunku pracy i zakazem podejmowania innego zajęcia lub sposobu zarobkowania.
Kolejną zmianą jest przyznanie ministrowi sprawiedliwości upoważnienia do wydania rozporządzenia określającego regulamin Sądu Najwyższego. Regulamin ten będzie określał całkowitą liczbę stanowisk sędziowskich sędziów Sądu Najwyższego, liczbę stanowisk w poszczególnych izbach, wewnętrzną organizację Sądu Najwyższego, szczegółowy podział między izby oraz zasady wewnętrznego postępowania. Podkreślić tutaj należy, że dotychczas zgodnie z ustawą o Sądzie Najwyższym z 2002 r. regulamin Sądu Najwyższego uchwalał organ samorządu sędziowskiego, a wcześniej w polskim prawie normy regulaminu Sądu Najwyższego były normami wykonawczymi do ustawy z 1928 r. - rozporządzenie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, do ustawy z 1962 r. - uchwała Rady Państwa, do ustawy z września 1984 r. - rozporządzenie ministra sprawiedliwości. Chcę tutaj podkreślić, że regulamin Sądu Najwyższego nie był publikowany, nie był powszechnie dostępny. Dopiero po złożeniu stosownego wniosku do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego m.in. wyboru pierwszej prezes Sądu Najwyższego ten regulamin ukazał się na stronach internetowych Sądu Najwyższego. Zakres spraw przekazanych do regulacji w regulaminie Sądu Najwyższego dotyczy wyłącznie kwestii administracyjnych. Kwestię przyjmowania oświadczeń majątkowych pierwszego prezesa Sądu Najwyższego i wszystkich sędziów Sądu Najwyższego przyporządkowano prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej - również analizę tych oświadczeń majątkowych.
Rozdział 2 zawiera unormowania dotyczące organów Sądu Najwyższego, czyli pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, prezesów Sądu Najwyższego, każdej z tych trzech izb, które mają być w tym sądzie, Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego i Kolegium Sądu Najwyższego. Projekt przewiduje szereg odmienności w stosunku do dotychczasowej funkcji i zadań organów samorządu. Dotyczą one w szczególności kompetencji organów samorządu sędziowskiego, tj. Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego i Kolegium Sądu Najwyższego. Modyfikacje w tym zakresie są w przeważającej mierze wynikiem projektowanych zmian w procedurze wyboru pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, prezesów Sądu Najwyższego oraz kandydatów na stanowisko sędziego w Sądzie Najwyższym. Zasadniczym novum są unormowania decydujące o szczególnej pozycji prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej. Unormowania te, jak już była o tym mowa, są konsekwencją planowanego modelu organizacji i funkcjonowania Izby Dyscyplinarnej, który ma zapewnić jej autonomię niezbędną z uwagi na charakter rozpoznawanych przez nią spraw.
Projektowany art. 13 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym określa krąg zadań prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej, zaliczając do nich kierowanie pracami i reprezentowanie Sądu Najwyższego w zakresie związanym z funkcjonowaniem Izby Dyscyplinarnej oraz wykonywanie w tym zakresie czynności określonych ustawą, regulaminem i innymi aktami normatywnymi. Zadania te obejmują przede wszystkich czynności z zakresu prawa pracy, a w stosunku do osób wykonujących czynności służbowe w Izbie Dyscyplinarnej - czynności administracyjne odnoszące się do funkcjonowania tej izby, pozbawione związku ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości, a także uprawnienia związane z merytoryczną działalnością Izby Dyscyplinarnej.
W świetle projektowanych regulacji do kompetencji prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej należy: powoływanie i odwoływanie przewodniczących wydziałów w Izbie Dyscyplinarnej, powoływanie i odwoływanie szefa kancelarii prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej, przedstawianie informacji o działalności Izby Dyscyplinarnej, którą pierwszy prezes Sądu Najwyższego składa razem z informacją o działalności Sądu Najwyższego prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Krajowej Radzie Sądownictwa oraz Sejmowi i Senatowi, przedstawianie właściwym organom uwag o stwierdzonych nieprawidłowościach lub lukach w prawie, których usunięcie może służyć zapewnieniu sprawnego rozpoznawania spraw należących do właściwości Izby Dyscyplinarnej lub ograniczeniu liczby przewinień dyscyplinarnych, wyrażanie zgody w przedmiocie przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego orzekającego w Izbie Dyscyplinarnej na stanowisko w innej izbie oraz na przeniesienie sędziego Sądu Najwyższego na stanowisko w Izbie Dyscyplinarnej, wyrażanie zgody na wyznaczanie sędziego do orzekania w Izbie Dyscyplinarnej lub na wyznaczanie sędziego w Izbie Dyscyplinarnej do orzekania w innej izbie, określanie daty wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego orzekającego w Izbie Dyscyplinarnej w przypadku zrzeczenia się urzędu lub statusu sędziego w stanie spoczynku albo nabycia przez sędziego obywatelstwa obcego państwa, określanie daty wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego orzekającego w Izbie Dyscyplinarnej w razie stwierdzenia, że pełnił służbę, pracował lub był współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa wymienionych w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej.
Rozdział 2 dotyczy wyboru kandydatów na stanowisko pierwszego prezesa Sądu Najwyższego.
(Poseł Krystyna Skowrońska: A konstytucja? A konstytucja?)
Istotnej zmianie ulega procedura wyboru kandydatów na stanowisko pierwszego prezesa i prezesów Sądu Najwyższego.
(Poseł Krystyna Skowrońska: A konstytucja?)
Obowiązująca ustawa o Sądzie Najwyższym nie zawiera regulacji dotyczących wyłaniania kandydatów na pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, a unormowanie tego zagadnienia powierza Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów Sądu Najwyższego w formie odpowiedniego regulaminu. Biorąc pod uwagę, że przedstawienie kandydatów na stanowisko pierwszego prezesa Sądu Najwyższego nie jest zagadnieniem skierowanym do jednostek organizacyjnie podległych organowi, to taki akt prawny powinien również oddziaływać na podmioty zewnętrzne. Tak że mając na względzie ustrojowe znaczenie pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, jego kompetencji wynikających z konstytucji i ustaw, pożądane jest, aby kwestia wyboru kandydatów na stanowisko pierwszego prezesa Sądu Najwyższego stała się przedmiotem regulacji ustawowej w całości.
Konstatacja ta znajduje swoje uzasadnienie również w treści art. 176 ust. 2 konstytucji, powierzającego ustawodawcy zwykłemu m.in. uregulowanie ustroju sądów. Nie powinno ulegać wątpliwości, że przedmiotowe zagadnienie należy do powyższej materii, dlatego też projekt w art. 12 w sposób kompleksowy i szczegółowy reguluje zasady i tryb wyłonienia kandydatów na stanowisko pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. Przypomnę, że będą zgłoszone do pana prezydenta nie dwie, tylko trzy kandydatury na stanowisko pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, jak również na stanowiska prezesów poszczególnych izb Sądu Najwyższego.
Kolejny rozdział, rozdział 3, to jest rozdział, który zajmuje się nawiązaniem, zmianą i ustaniem stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego. Projekt upraszcza i czyni transparentnymi procedury związane z wyłanianiem kandydatur na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, a ponadto wzmacnia pozycję Krajowej Rady Sądownictwa w procesie powoływania sędziów na to stanowisko. Obsadzanie stanowiska sędziego Sądu Najwyższego rozpoczyna się obwieszczeniem ministra sprawiedliwości o liczbie wolnych stanowisk sędziowskich przewidzianych do objęcia w poszczególnych izbach Sądu Najwyższego, w których jest obsadzane wolne stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Planowane rozwiązania przewidują, że każdy, kto spełnia warunki objęcia stanowiska sędziego Sądu Najwyższego, będzie mógł zgłosić swoją kandydaturę, podkreślę, Krajowej Radzie Sądownictwa. Pominięty zostaje zatem wymóg oceny kwalifikacji kandydata przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego oraz obowiązek rozpatrzenia kandydatury przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego.
Ponadto zgodnie z projektowanym art. 25 § 3 w związku z art. 29 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym powołany sędzia obejmuje stanowisko w izbie Sądu Najwyższego wskazane przez niego - wskazane przez niego - w karcie zgłoszenia, nie zaś wyznaczone, jak do tej pory było, przez Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego. Rozwiązanie takie zapewnia nie tylko przejrzystość procesu obsadzania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego, ale również uwzględnia interes osób zgłaszających swoją kandydaturę albo rozważających takie zgłoszenie, a tym samym służy wzmocnieniu gwarancji powierzenia stanowiska sędziego Sądu Najwyższego osobie odznaczającej się szczególnie wysokim poziomem wiedzy w zakresie tej dziedziny prawa, z którą jest związany zakres właściwości izby Sądu Najwyższego, w której obsadzane jest to stanowisko.
Na wolne stanowisko sędziowskie zgłosić się może każdy, kto spełnia warunki określone w art. 24 projektu. Biorąc pod uwagę, że Sąd Najwyższy pełni szczególne funkcje wymiaru sprawiedliwości, konieczne jest, aby sędziowie odznaczali się nie tylko wysokimi kwalifikacjami merytorycznymi, ale także szczególnymi walorami moralnymi i etycznymi. Dlatego też projekt wprowadza nowe, nieprzewidziane w obowiązującym stanie prawnym wymagania konieczne do spełnienia przez kandydata do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego. Sędzią Sądu Najwyższego nie będzie mogła zostać osoba, która została prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.
(Poseł Sławomir Nitras: Prywatnego?)
Przepraszam, oczywiście się przejęzyczyłem. Oczywiście z oskarżenia publicznego.
Jeżeli takie skazanie nastąpi w trakcie trwania stosunku służbowego, oczywiście jeżeli sędzia Sądu Najwyższego będzie skazany, to powoduje wygaśnięcie jego funkcji w Sądzie Najwyższym.
Kolejny rozdział - 3 i rozdział 4 też zawierają obowiązki sędziego, przypadki, kiedy stosunek służbowy sędziego Sądu Najwyższego wygasa, czyli wtedy, gdy następuje śmierć, zrzeczenie się urzędu lub zrzeczenie się statusu sędziego w stanie spoczynku, w przypadku prawomocnego wyroku skazującego za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, prawomocnego orzeczenia przez sąd środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego, prawomocnego orzeczenia sądu dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu, utraty obywatelstwa polskiego, nabycia obywatelstwa obcego państwa, chyba że zrzekł się tego obywatelstwa w terminie 30 dni od dnia jego nabycia, i oczywiście stwierdzenia, że pełnił służbę, pracował lub był współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa wymienionych w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia o IPN. Minister sprawiedliwości podejmuje decyzję w przedmiocie wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego Sądu Najwyższego w przypadku niezakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu wieku, o którym mowa. Ten wiek to jest 60 lat dla pań, które są sędziami, i 65 lat dla mężczyzn. To jest spowodowane... (Poruszenie na sali)
(Poseł Joanna Mucha: Może dla Polski.)
Wysoka Izbo! Jak państwo doskonale wiecie, w przepisach dotyczących powszechnego wieku emerytalnego, które będą obowiązywać od 1 października, ten wiek również wynosi...
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Pani poseł Mucha, proszę nie przeszkadzać.
(Poseł Joanna Mucha: Panie marszałku, proszę nie rozmawiać na sali przez telefon.)
Poseł Andrzej Matusiewicz:
...60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. A zatem zgodnie z art. 32, który mówi o zasadzie równości praw, te rozwiązania powinny dotyczyć również wszystkich innych naszych obywateli.
Ale jednocześnie ustawa przewiduje przypadki uzyskania zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego Sądu Najwyższego. Sędzia może to stanowisko pełnić nie dłużej niż do ukończenia 70. roku życia, chyba że uzyska ponownie zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego Sądu Najwyższego. Zgoda ta może zostać udzielona ponownie na okres 5 lat. A więc nie jest tak, że jest to, proszę państwa, tak drastyczne, że kończy się 60 lat czy 65 lat i trzeba przejść w stan spoczynku. Są możliwości tego rodzaju.
(Poseł Sławomir Nitras: Minister zdecyduje.)
No, zawsze ktoś musi o tym decydować. Zawsze musi ktoś o tym decydować.
(Poseł Sławomir Nitras: A kto zdecyduje? Proszę powiedzieć.)
Według projektu minister sprawiedliwości, tak.
(Poseł Sławomir Nitras: Właśnie.)
Natomiast...
(Poseł Sławomir Nitras: A ile ma pan lat, panie pośle?)
Panie pośle, proszę mi nie przeszkadzać.
(Poseł Sławomir Nitras: To pan zaczął o wieku.)
...to nie jest miejsce na...
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Panie pośle, proszę nie wdawać się w dyskusje z salą.
Panie pośle Nitras, proszę nie przeszkadzać.
Poseł Andrzej Matusiewicz:
...na polemikę, może później w kuluarach panu odpowiem...
(Poseł Sławomir Nitras: Ja nie przeszkadzam, tylko pytania do projektu zadaję.)
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Pan poseł przeszkadza. Teraz nie ma miejsca na pana pytania.
Poseł Andrzej Matusiewicz:
...powiem panu, odpowiem, ile mam lat. Proszę pana, proszę się uspokoić...
(Poseł Sławomir Nitras: Ja jestem spokojny.)
...i nie przeszkadzać mi.
Tak że te decyzje są podejmowane. Przypomnę, że w poprzedniej kadencji był projekt prezydencki, który podwyższał wiek sędziów Sądu Najwyższego do 75 lat. Później, po zmianach, poprawkach, m.in. w Senacie, przyjęto granicę lat 72.
Na wniosek pierwszego prezesa Sądu Najwyższego minister sprawiedliwości na czas określony, nie dłuższy niż 2 lata, może delegować sędziego sądu powszechnego posiadającego co najmniej 10-letni staż pracy na stanowisku sędziego, za zgodą sędziego, do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym. Delegowanie to może być również do pełnienia czynności w Izbie Dyscyplinarnej. Wówczas występuje z wnioskiem prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Dyscyplinarnej.
Rozdział 4 to są obowiązki i prawa sędziego. Przypomnę najważniejsze. Na pewno też są znane, ale chcę podkreślić, że w tej ustawie także są te zapisy. To jest obowiązek zachowania w tajemnicy okoliczności sprawy, o której poza jawną rozprawą sądową sędzia powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko sędziowskie. Obowiązek zachowania tajemnicy trwa także po ustaniu stosunku służbowego.
Czas pracy sędziego określony jest wymiarem jego zadań. Sędzia Sądu Najwyższego nie może pozostawać w innym stosunku służbowym lub stosunku pracy, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym. Sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego. Przewidziane jest, że roczny wymiar zajęć dydaktycznych sędziego Sądu Najwyższego nie może przekraczać 50 godzin dydaktycznych. Roczny wymiar zajęć dydaktycznych sędziego Sądu Najwyższego nie może przekraczać 140 godzin dydaktycznych, jeżeli co najmniej 3/4 wymiaru stanowią zajęcia dydaktyczne w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. W wyjątkowych wypadkach minister sprawiedliwości może udzielić zgody na prowadzenie zajęć w wyższym wymiarze niż te odpowiednio 50 czy 140 godzin dydaktycznych w wymiarze rocznym.
Sędzia nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego, nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni, nie może być członkiem zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą, posiadać w spółce prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziałów przedstawiających więcej niż 10% kapitału zakładowego, prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem bądź pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.
Oświadczenia majątkowe, o których mowa w art. 87, sędziowie Sądu Najwyższego składają prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej za pośrednictwem pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. Analizy danych zawartych w oświadczeniu o stanie majątkowym dokonuje prezydent Rzeczypospolitej.
Wynagrodzenie zasadnicze sędziego Sądu Najwyższego stanowi wielokrotność podstawy ustalenia tego wynagrodzenia, z zastosowaniem mnożnika 4,13. Podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Sądu Najwyższego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w II kwartale roku poprzedniego, ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ,,Monitor Polski˝. Nagrody jubileuszowe sędziom Sądu Najwyższego oczywiście też przysługują, tak jak wszystkim osobom zatrudnionym: po 20 latach pracy - 100% wynagrodzenia, po 30 latach pracy - 200%, również jest po 25 latach, co 5 lat, aż do 45, kiedy to sędzia otrzymuje 400% wynagrodzenia miesięcznego.
Sędziemu Sądu Najwyższego przysługuje corocznie urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych, jak również urlop dla poratowania zdrowia. Nie może on przekraczać 6 miesięcy. Są również bardzo szczegółowe procedury dotyczące okresu nieobecności w pracy z powodu choroby oraz niemożności wykonywania pracy. Jest kwestia poddania się badaniom lekarskim przewidzianym w innych ustawach. To są szczegóły, których myślę, że nie będę w dalszym ciągu przytaczał.
Podam też informację wynikającą z art. 46 projektu, że sędzia powinien mieszkać w Warszawie, ale pierwszy prezes Sądu Najwyższego może wyrazić zgodę na zamieszkiwanie sędziego Sądu Najwyższego w innej miejscowości. Jeżeli chodzi o sędziów orzekających w Izbie Dyscyplinarnej, taką zgodę wyraża prezes izby.
Przejdę teraz do rozdziału 5. Zasadniczym celem projektowanych zmian odnoszących się do reguł kształtujących postępowanie dyscyplinarne jest wyeliminowanie sytuacji, w których dochodzić może do obstrukcji procesowych ze strony obwinionego. Dotychczasowa praktyka wskazuje, że technika i strategia obrończa bardzo często posiada cechy wyłącznie destrukcyjne, które stanowią o nadużyciu uprawnień procesowych i są nakierowane na spowolnienie biegu procesu oraz uniknięcie odpowiedzialności, odroczenie momentu wydania wyroku aż do upływu terminów przedawnienia. Możemy przytoczyć przykłady wielu takich spraw, w których te fakty miały miejsce. Całe to postępowanie dyscyplinarne to również wprowadzenie zmian dotyczących wydania wyroku nakazowego. Jeżeli sprawa nie budzi wątpliwości, to można wydać taki wyrok nakazowy bez przesłuchania obwinionego. Jemu oczywiście przysługuje środek odwoławczy po otrzymaniu takiego wyroku nakazowego, a wówczas sprawy będą się toczyć w ramach procedury zwykłej. Jest również przewidziany tryb przyspieszony dla tych rozpraw, przede wszystkim dla rozpoznania wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, w sytuacji gdy sędzia został ujęty na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa. Nieraz immunitet sędziowski w tym zakresie był nadużywany, a komisje czy sądy dyscyplinarne w nienależytym tempie te sprawy rozpoznawały, przeciągając to nierzadko, nie wyznaczając tego rodzaju postępowań.
Istotną nowością jest też przyznanie ministrowi sprawiedliwości uprawnienia do powołania spośród prokuratorów, każdorazowo wskazywanych przez prokuratora krajowego, rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości do prowadzenia określonych spraw dotyczących sędziego Sądu Najwyższego. Wprowadzenie instytucji rzecznika dyscyplinarnego Ministerstwa Sprawiedliwości ma na celu zapewnienie udziału w tym podmiotu niezależnego, niezwiązanego z danym środowiskiem, a przez to odznaczającego się obiektywizmem niezbędnym dla właściwego wykonywania czynności postępowania dyscyplinarnego przewidzianych prawem. Udział w tym takiego podmiotu ma służyć wyeliminowaniu sytuacji, w której organ dyscyplinarny, wywodzący się z danej grupy zawodowej, mógłby kierować się podczas wykonywania swych zadań fałszywie pojętym honorem zawodowym lub stronniczością wywołaną solidarnością zawodową. Do kompetencji rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości należy przeprowadzanie czynności wyjaśniających, wszczynanie postępowania dyscyplinarnego, tudzież przystępowanie do już toczącego się postępowania. Konsekwencją wprowadzenia regulacji dotyczących rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości jest przyjęcie, iż udział tego podmiotu wyłącza udział innego rzecznika w podejmowaniu czynności w sprawie. Rozwiązanie to ma na celu zapobieganie kolizji kompetencji, do jakiej mogłoby dochodzić w razie przyznania możliwości działania zarówno rzecznikowi dyscyplinarnemu ministra sprawiedliwości, jak i rzecznikowi dyscyplinarnemu Sądu Najwyższego. Rzecznik dyscyplinarny ministra sprawiedliwości ma pozycję samodzielną w zakresie realizowanych czynności, z wyjątkiem sytuacji, w której minister sprawiedliwości wniesie sprzeciw od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, co jest równoznaczne z obowiązkiem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Wówczas bowiem wskazania ministra sprawiedliwości co do dalszego toku postępowania są wiążące dla rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości. Projekt przyznaje ministrowi sprawiedliwości analogiczne uprawnienia względem rozstrzygnięć rzecznika dyscyplinarnego Sądu Najwyższego.
Projekt zakłada również wprowadzenie szeregu zmian w zakresie materialnych i proceduralnych aspektów odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów Sądu Najwyższego. Tutaj chcę wskazać jedynie na poszerzenie katalogu kar dyscyplinarnych o sankcję obniżenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego o od 5% do 20% na okres od 6 miesięcy do 2 lat. Taką samą karę dyscyplinarną wprowadza się w wypadku sędziów sądów powszechnych, prokuratorów z państwowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz prokuratorów, którzy są prokuratorami IPN-u. To są zadania regulowane przez przepisy dotyczące postępowania dyscyplinarnego.
Kolejny rozdział, który należałoby omówić, jak myślę, to jest rozdział dotyczący postępowania przed Sądem Najwyższym, rozdział 6. Zawiera on uregulowania dotyczące proceduralnych aspektów sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez Sąd Najwyższy. Jako zasadę w odniesieniu do liczebności składów orzekających przyjęto orzekanie w składzie trzech sędziów Sądu Najwyższego. W sprawach należących do zakresu właściwości Izby Dyscyplinarnej, podlegających rozpoznaniu na posiedzeniu przewidziano skład jednoosobowy, z jednoczesnym zagwarantowaniem możliwości wydania przez prezesa tej izby zarządzenia o rozpoznaniu sprawy w składzie trzech sędziów. Odrębnie uregulowano skład właściwy do rozpoznania spraw z zakresu pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczących sędziów Sądu Najwyższego oraz spraw z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku.
Zasadnicza zmiana zawarta w projektowanej ustawie dotyczy procedury podejmowania uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne. Zmiana ta ma na celu takie ukształtowanie procedury przed Sądem Najwyższym, aby w jak największym stopniu zapewnić jednolitość w rozumieniu prawa, a tym samym jednolitość orzecznictwa, i wyeliminować rozbieżności interpretacyjne zachodzące w obrębie samego Sądu Najwyższego, kiedy przykładowo dwa składy trójkowe wydają sprzeczne ze sobą orzeczenia. Różnorodność wykładni dokonywana w ramach uchwał na tle takich samych przepisów rodzi poczucie niepewności, a nie ulega wątpliwości, że bezpieczeństwo prawne jest istotną cechą demokratycznego państwa prawa.
Do realizacji wskazanego wyżej celu w zakresie zapewnienia jedności wykładni prawa projekt przewiduje szereg rozwiązań. Po pierwsze, wprowadza podwyższone wymogi w zakresie liczebności składu orzekającego do podjęcia uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne. W myśl art. 64 projektowanej ustawy, jeżeli Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację lub inny środek odwoławczy, poweźmie wątpliwości, może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi izby. Z kolei uchwały zawierające tzw. wykładnię abstrakcyjną, która odnosi się do normy prawnej i nie jest formułowana w związku z potrzebą rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, mogą być podejmowane w składzie izby lub pełnym składzie Sądu Najwyższego, przy czym musi być obecnych 2/3 sędziów z każdej izby. Po drugie, projekt określa kworum niezbędne do podjęcia tego pełnego składu oraz pełnego składu Sądu Najwyższego.
W celu zapewnienia efektywnej realizacji powinności Sądu Najwyższego sprowadzającej się do zapewnienia jednolitego orzecznictwa tegoż sądu, które jest nie tylko jego obowiązkiem ustawowym, ale także konstytucyjnym, zawartym immanentnie w jego powinności nadzorowania sądów niższej instancji, projekt wprowadza unormowanie, zgodnie z którym uchwały Sądu Najwyższego o randze zasad prawnych podlegają publikacji w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝.
Zapewnienie istotnej roli Sądu Najwyższego w procesie egzekwowania odpowiedzialności dyscyplinarnej przedstawicieli zawodów prawniczych będące jednym z zasadniczych założeń przedmiotowego projektu znajduje swój wyraz w art. 71 § 3 projektowanej ustawy. W świetle powołanego unormowania Sąd Najwyższy w razie wytknięcia uchybienia sądowi może zwrócić się z wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej do sądu dyscyplinarnego, którym w takim przypadku jest Sąd Najwyższy.
W rozdziale 7 projektodawca określił zasady funkcjonowania Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Kancelarii Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej oraz Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego. Projekt ogranicza się jedynie do wskazania podstawowych zasad organizacji i funkcjonowania wskazanych wyżej komórek organizacyjnych, odsyłając w pozostałym zakresie do regulaminów ustalonych przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego tudzież przez prezesa Sądu Najwyższego kierującego Izbą Dyscyplinarną, po zasięgnięciu opinii Kolegium Sądu Najwyższego.
Kolejny rozdział to rozdział 8, już ostatni, który zawiera przepisy przejściowe i dostosowujące. Projekt przewiduje tutaj szereg zmian o fundamentalnym znaczeniu w odniesieniu do zasad i odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów sądów powszechnych i sędziów sądów wojskowych. Wprowadza zmiany w ramach ustawy uzasadnione ścisłym związkiem obu materii. Jest tutaj powołane bardzo bogate orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, ale nie będę go przytaczał, gdyż to zajęłoby bardzo dużo czasu.
Projekt w rozdziale 8 przewiduje również zmiany dotyczące instytucji skargi kasacyjnej. Jest to bardzo ważna regulacja. Art. 79 mówi o tym, gdzie można wstrzymać wykonalność wyroków i złożyć wniosek o wstrzymanie, który to wniosek należy uzasadnić tym, że na skutek tego prawomocnego orzeczenia byłaby wyrządzona niepowetowana szkoda. Wówczas sąd II instancji od chwili złożenia przez stronę takiego wniosku może wstrzymać wykonanie orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego lub uzależnić wykonanie tego orzeczenia - a w razie oddalenia apelacji także orzeczenia sądu I instancji - od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia. W razie niewniesienia skargi kasacyjnej postanowienie obowiązuje do czasu upływu terminu jej wniesienia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jest to bardzo ważna zmiana - art. 388 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - która uwzględnia postulaty różnego rodzaju środowisk obywatelskich, które zarzucają zupełną nieskuteczność skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym.
Proponuje się również wyłączenie możliwości odwołania do Sądu Najwyższego od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach indywidualnych dotyczących kandydatów do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziów Sądu Najwyższego.
Wysoki Sejmie, są zmiany dotyczące postępowań dyscyplinarnych w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, w ustawie Prawo o ustroju sądów wojskowych, w ustawie Prawo o prokuraturze i w ustawie o IPN dotyczące prokuratorów IPN-u. Te postępowania dyscyplinarne, te procedury są tożsame. Myślę, że nie ma tutaj potrzeby, by je przytaczać - o to skrócę swoje wystąpienie.
(Poseł Borys Budka: Nie, proszę przytoczyć.)
I jeszcze wrócę do tego art. 87 § 1, który budzi największe kontrowersje, tj. artykułu, który stanowi o tym, że ten pierwszy skład Sądu Najwyższego, który jest określany, przypomnę, w taki sposób, że jest 18 stanowisk sędziowskich w Izbie Prawa Prywatnego, 14 - w Izbie Prawa Publicznego i 12 - w Izbie Dyscyplinarnej, czyli jest 44 sędziów. Później jest delegacja do wydania rozporządzenia ministra sprawiedliwości, który ostatecznie określi liczbę sędziów w poszczególnych izbach. Ale żeby Sąd Najwyższy funkcjonował w związku z tymi przepisami i kontrowersją, gdzie są oczywiście wątpliwości prawnicze, bo - jak wiemy wszyscy - zgodnie z art. 183 ust. 3 Konstytucji...
(Poseł Magdalena Kochan: Pan poseł miał wątpliwości? Coś niebywałego.)
...Rzeczypospolitej Polskiej kadencja pierwszego prezesa Sądu Najwyższego trwa 6 lat... Tutaj jest tego rodzaju sytuacja, że...
(Poseł Magdalena Kochan: Że nie musi.)
...pani pierwsza prezes spełnia te wymogi wynikające z przejścia w stan spoczynku. I oczywiście to tylko od niej zależy, czy przejdzie w stan spoczynku, czy nie przejdzie w stan spoczynku, bo są tam różne możliwości. To jest nie tylko przejście w stan spoczynku, ale także możliwość orzekania w wojewódzkich sądach administracyjnych, w sądach wojskowych, w sądach powszechnych. Natomiast przez ten okres od przejścia w stan spoczynku do osiągnięcia tego wieku jest wypłacane uposażenie w wysokości wynagrodzenia sędziego Sądu Najwyższego, a oprócz tego sędziowie...
(Poseł Magdalena Kochan: Wszystkiego nie można kupić.)
...którzy przechodzą w stan spoczynku, otrzymują 6-miesięczną odprawę, jak wynika z przepisów dotyczących praw i obowiązków sędziów.
(Poseł Magdalena Kochan: Wszystkich nie kupicie.)
Jeśli chodzi o to, kto będzie decydował, w projekcie jest minister sprawiedliwości, ale posłowie przygotowują również poprawkę, którą zapowiadam. Bo kto by to mógł pełnić? Mogliby pełnić te obowiązki w tym zakresie albo prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, albo Krajowa Rada Sądownictwa. Zobaczymy, jakie będzie dalsze procesowanie. Jest krótki, minimalny okres wejścia w życie tej ustawy.
(Poseł Andrzej Halicki: Procesowanie to będzie, jak będą zarzuty karne dla was.)
Dziękuję bardzo wszystkim państwu za wysłuchanie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
(Poseł Dominik Tarczyński: Brawo!)
Przebieg posiedzenia