8. kadencja, 46. posiedzenie, 3. dzień (20-07-2017)

38. punkt porządku dziennego:

Informacja o działalności Sądu Najwyższego w roku 2016 (druk nr 1539) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 1680).

Poseł Zofia Czernow:

    Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Pani Prezes! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko dotyczące informacji o działalności Sądu Najwyższego w 2016 r. Dziś jednak jest dzień szczególny - czarny dzień dla niezależności polskiego sądownictwa. Przed kilkoma godzinami Sejm, a konkretnie większość sejmowa związana z partią rządzącą podporządkowała niezależny wymiar sprawiedliwości władzy rządzącej, łamiąc wielokrotnie konstytucję. I jak na ironię właśnie dziś rozpatrujemy informację o działalności Sądu Najwyższego w 2016 r. Siłą rzeczy rozpatrywanie tej informacji jest pod wpływem tego wszystkiego, co się dzisiaj działo.

    Przechodząc do merytorycznej części, chcę stwierdzić, że Sąd Najwyższy, zgodnie z konstytucją jest obecnie najwyższą władzą sądowniczą w Polsce, władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sąd Najwyższy jako organ władzy sądowniczej powołany jest do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych. Nadzór ten realizowany jest w drodze rozpoznawania kasacji i innych środków odwoławczych oraz podejmowania uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne. Bardzo ważną ustrojową funkcją Sądu Najwyższego jest rozpoznawanie protestów wyborczych, stwierdzanie ważności wyborów do Sejmu i Senatu, do Parlamentu Europejskiego, a także wyboru prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyższy stwierdza także ważność referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego.

    Mówiąc szeroko o kompetencjach Sądu Najwyższego, pragnę zwrócić uwagę Wysokiej Izby na znaczne ograniczenie tych kompetencji, które nastąpiło właśnie dziś w tej Izbie z chwilą uchwalenia nowej ustawy o Sądzie Najwyższym. W dalszej części wystąpienia odniosę się do tych zmian.

    W minionym roku, podobnie jak w latach poprzednich, Sąd Najwyższy bardzo dobrze realizował swoje zadania. W Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka podczas rozpatrywania informacji przedstawionej przez pierwszą prezes Sądu Najwyższego prof. Małgorzatę Gersdorf nikt z członków komisji nie zgłaszał krytycznych uwag. Były pytania, na które udzielona została odpowiedź. Podkreślam to głównie dlatego, że kilkanaście dni po posiedzeniu komisji wpłynął do Sejmu poselski projekt ustawy o Sądzie Najwyższym, którego uzasadnienie oparte zostało w znacznej mierze na krytyce działalności tego organu, jego opieszałości, złej organizacji pracy. To sprawozdanie nie potwierdza tej krytyki. Są to opinie niezgodne z materiałem, który został zawarty w sprawozdaniu.

    Wracając do informacji, pragnę podkreślić, że w roku sprawozdawczym do Sądu Najwyższego wpłynęło łącznie 11 100 spraw, w tym większość stanowiły skargi kasacyjne i kasacje, 1146 zażaleń oraz przedstawiono do rozstrzygnięcia 164 zagadnienia prawne. Pozostałe sprawy to apelacje od orzeczeń wojskowych sądów okręgowych, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprawy z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów, skargi na przewlekłość, skargi o przekazanie sprawy innemu sądowi oraz inne wnioski incydentalne.

    Podkreślić należy, że skargi kasacyjne, które stanowiły ponad 70% wpływających spraw, nie będą rozpatrywane przez Sąd Najwyższy. Dziś nie jest do końca jasne, kto będzie zajmował się tymi sprawami. A przecież obywatele czekają, zostały wyznaczone terminy rozpraw na najbliższe miesiące. Czy to nie jest ważne? Jak można lekceważyć Polaków i ich sprawy, które są dla nich często życiowymi sprawami?

    Sprawy dyscyplinarne stanowiły niewielki zakres działalności Sądu Najwyższego. W 2016 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło 61 spraw dotyczących przewinień dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych, tj. na poziomie zbliżonym do lat poprzednich. Te liczby przeczą wyolbrzymianym i rozpowszechnianym informacjom o szerokim zjawisku złej reputacji sędziów, co jest nie tylko nieprawdziwe, ale bardzo szkodliwe, a nawet groźne dla budowania zaufania obywateli do sądów i stanowionego prawa. W nowej ustawie to Izba Dyscyplinarna będzie najważniejsza. Skąd nagle tak istotnie zwiększy się liczba spraw dyscyplinarnych? Kogo będzie się karać? To rodzaj presji na środowisko sędziowskie i rodzaj zastraszenia. Bo jak inaczej to rozumieć? Tak nie buduje się zaufania do sądów i sędziów. To już było i nikt odpowiedzialny nie sięga do takich metod.

    W 2016 r. Sąd Najwyższy rozpatrzył 11 427 spraw, 1151 zażaleń oraz 165 kwestii prawnych. W porównaniu do 2015 r. rozpoznano więcej spraw, aniżeli wpłynęło, co jest zjawiskiem korzystnym.

    W uzasadnieniu zmian w ustawie o Sądzie Najwyższym bardzo często odwoływano się do przewlekłości postępowania. A jak wyglądają liczby? Oto czas oczekiwania na merytoryczne rozpoznanie sprawy w Sądzie Najwyższym wynosił średnio 7 miesięcy, w tym: w Izbie Cywilnej - 9 miesięcy, w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych - 12 miesięcy, w Izbie Karnej - 6 miesięcy, a Izbie Wojskowej - od 1 do 2 miesięcy. To bardzo dobre wyniki, w pełni odpowiadające standardom określonym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz w porównaniu do standardów, które są w krajach Unii Europejskiej. To jest błędne, ale, jak sądzę, celowe... To kolejne błędne, ale celowe argumenty, które legły u podstaw przeprowadzenia rewolucji w Sądzie Najwyższym.

    Ta informacja, bardzo dobrze oddająca działalność Sądu Najwyższego, jest dowodem na profesjonalizm, wysoki poziom wykonywania zadań i niekwestionowany autorytet Sądu Najwyższego w Polsce.

    Dziś powinniśmy powiedzieć i czynię to w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska, który w tej chwili znajduje się pod Sądem Najwyższym: Dziękujemy za działalność w 2016 r. Dziękujemy pierwszej prezes Sądu Najwyższego pani prof. Małgorzacie Gersdorf, dziękujemy sędziom Sądu Najwyższego, a także wszystkim pracownikom tego organu.

    To moje wystąpienie dziś, w dniu przegłosowania niekonstytucyjnego projektu niszczącego niezależność Sądu Najwyższego, ma szczególną wymowę. To rodzaj mowy pogrzebowej nad niezależnym organem władzy sądowniczej, jakim był i jeszcze przez krótki czas będzie Sąd Najwyższy w Polsce.

    Z wielkim ubolewaniem trzeba przyjąć bezprecedensowy tryb procedowania projektu o charakterze ustrojowym, brak konsultacji, w tym ze środowiskami związanymi z wymiarem sprawiedliwości. To wielka strata, że rząd i posłowie PiS, autorzy projektu o Sądzie Najwyższym, nie wysłuchali najwyższych autorytetów w dziedzinie prawa, wybitnych znawców tej materii, z których nie tylko powinniśmy być dumni, ale czerpać z ich wiedzy i dorobku naukowego. Wśród nich prof. Adama Strzembosza, wielkiego autorytetu i twórcy wymiaru sprawiedliwości od czasów ˝Solidarności˝, pierwszego prezesa Sądu Najwyższego w wolnej Polsce.

    Uchwalenie nowej ustawy o Sądzie Najwyższym oznacza nieodwracalne pożegnanie z art. 10 konstytucji, który stwierdza: Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy wykonawczej, władzy ustawodawczej i władzy sądowniczej. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

    A więc pożegnanie z trójpodziałem władzy, niezbędnym atrybutem demokratycznego państwa prawa.

    Kończąc swoje wystąpienie, raz jeszcze dziękuję pierwszej prezes Sądu Najwyższego, wszystkim sędziom Sądu Najwyższego za działalność w 2016 r., ale też za działalność, którą realizują w Sądzie Najwyższym, za wysokie zaangażowanie w niezależność wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia