8. kadencja, 47. posiedzenie, 4. dzień (15-09-2017)

37. punkt porządku dziennego:

Informacja o działalności rzecznika praw obywatelskich za rok 2016 oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela (druk nr 1635) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 1786).

Poseł Michał Szczerba:

    Pani Marszałek! Panie Rzeczniku! Wysoka Izbo! ˝(...) pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność, w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym sumieniem, ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej˝. Wysoka Izbo, twórcy konstytucji, pisząc ją 20 lat temu, byli pewni, że gorzkie doświadczenia nigdy nie wrócą, a prawa obywatelskie będą zagwarantowane na zawsze. Ta Izba i ta większość nieustannie udowadnia, że jest i może być inaczej.

    2 lata temu dr Adam Bodnar rozpoczął swoją 5-letnią kadencję - 5-letnią kadencję rzecznika praw obywatelskich. Był kandydatem niezwykłym, bo właśnie obywatelskim, zaproponowanym przez same organizacje pozarządowe. Budował poparcie dla swojej kandydatury w oparciu o konkretny program i mimo prób przyklejenia mu od samego początku takich i innych łatek przekonał parlament do swojej osoby i do swojej wizji działania. Jest dowodem na to, że można uzyskać ważną pozycję ustrojową bez wystawiania politycznych weksli.

    Pan rzecznik zapewne nie przypuszczał, że przyjdzie mu sprawować urząd w tak ekstremalnym czasie, gdy po raz pierwszy od odzyskania wolności władza nie tylko kwestionuje wartości konstytucyjne, niszczy trójpodział władzy, ale również brutalnie się rozpycha, ogranicza obywatelskie prawa, walczy ze wszystkimi niezależnymi od niej instytucjami. Nie przypuszczał, że będzie sprawował swój urząd w czasie, gdy władza - zawłaszczone przez nią media, ohydna propaganda - szczuje na siebie ludzi, sortuje ich, narusza prywatność, śledzi i inwigiluje, działa arbitralnie, wprowadza do języka polityki mowę nienawiści, afirmuje w przestrzeni publicznej, na uroczystościach państwowych, nacjonalistów z flagami pogardy, tych, którzy 15 sierpnia pod ochroną Policji, maszerując przez Warszawę, wykrzykiwali w kierunku polskich kobiet z białymi różami, wspaniałych obywatelek, hasło: Śmierć wrogom ojczyzny! Nie przypuszczał, że będzie sprawował swój urząd wtedy, gdy cudzoziemcy na polskich ulicach tak często będą poniżani, wyzywani i bici. Ukrainiec w Lublinie, Etiopczyk w Warszawie, Czeczenka w Warszawie, Egipcjanin w Krakowie - to bilans ostatnich 2 tygodni. Z każdą i każdym z nich spotkał się rzecznik praw obywatelskich. Liczba przestępstw z nienawiści rośnie w zatrważającym tempie. W 2016 r. było ich 1314. Dr Adam Bodnar jako rzecznik praw obywatelskich nie tylko stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela, ale jest również strażnikiem konstytucji wtedy, kiedy inni z tego obowiązku świadomie rezygnują. Dr Adam Bodnar konsekwentnie realizuje swój program. Nikt wcześniej nie zwrócił uwagi, tak jak pan doktor, na sytuację osób bezdomnych w naszym kraju. Ściśle trzyma się ram wyznaczonych przez konstytucję i ustawodawcę. Strzeże godności stanowiska. Buduje autorytet społeczny i obywatelskie zaufanie do urzędu. Potwierdza je 52 tys. wniosków Polek i Polaków skierowanych do rzecznika w 2016 r. i bardzo wysokie zaufanie w sondażach opinii publicznej. Upomina się o sprawy fundamentalne, tak jak niezależność sądów, niezawisłość sędziów, państwo prawa, ale co najważniejsze, dr Adam Bodnar jest rzecznikiem zwykłych ludzi, jest rzecznikiem pokrzywdzonych, słabszych, wykluczonych, pozostawionych samym sobie, obywatelek i obywateli, których prawa są w Polsce naruszane. Każdy i każda może do rzecznika zwrócić się o pomoc bez żadnego trybu, bez wymogów formalnych, bez opłat.

    Sprawuje swój urząd w sposób bezstronny i kompetentny, tak jak to przewiduje konstytucja. W swojej działalności jest niezawisły, niezależny od innych organów państwowych, jest wręcz wzorcowym, niezależnym rzecznikiem. Wchodzi w dialog z władzą, kieruje dziesiątki wystąpień inspirowanych wnioskami i skargami obywateli.

    Rzecznik podejmuje działania na rzecz osób starszych, niepełnosprawnych, bezdomnych, chorych na chorobę Alzhaimera, pacjentów w zakładach psychiatrycznych, więźniów i osadzonych w aresztach śledczych. Zajmował się bardzo różnymi sprawami, takimi jak ochrona praw rodziny, wolność zgromadzeń, prawa dzieci w domach dziecka, prawa lokatorów, porody bez bólu, molestowanie kobiet w wojsku, dostęp do świadczeń zdrowotnych, a nawet sprawa kibica, który zbyt długo był przetrzymywany w areszcie. Podejmuje tematy całkowicie niedostrzegane przez obecne władze, takie jak równe traktowanie, dyskryminacja ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię czy wyznanie, dyskryminacja ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. Interweniuje w sprawach ataków na cudzoziemców, przypomina o prawach uchodźców.

    Dzielnie broni niezależności Trybunału Konstytucyjnego. Ostatnio przedstawił prezydentowi postulaty dotyczące reformy sądownictwa. Rzecznik wymienił trzy grupy skarg, które wpływają do jego biura. Dotyczą one przewlekłości, przebiegu postępowań na sali sądowej oraz sprawiedliwości wyroków. Tu nie chodzi o kradzież pendrive’a, spodni czy kiełbasy, to nie fake news o wyroku sądu w Świdnicy. Rzecznik przedstawia realne wyzwania, nie proponuje, jak rząd, tsunami kadrowego. Już dziś czarno na białym widać, jak minister sprawiedliwości - polityk decyduje o obsadach stanowisk prezesów i wiceprezesów sądów powszechnych.

    Rzecznik o wszystkim mówi językiem rzeczowym, koncyliacyjnym, pryncypialnie, ale bez konfrontacji. Dr Adam Bodnar najpierw analizuje sytuacje, czy to indywidualne, czy grup obywateli, dyskutuje nad nimi w komisjach ekspertów, a później proponuje konkretne rozwiązania. W 2016 r. skierował 441 wystąpień problemowych.

    Wysoka Izbo! Rzecznik wypracował autorski sposób sprawowania urzędu. Co miesiąc wyrusza w Polskę, spotyka się z organizacjami pozarządowymi, ale też z każdym, kto potrzebuje pomocy. Współpracując z władzami samorządowymi, otworzył punkty przyjmowania wniosków do rzecznika. Nie są to wizyty wizerunkowe. Powstają z nich raporty, wystąpienia do władz, propozycje konkretnych zmian w prawie, interwencje w sprawach indywidualnych.

    Wysoka Izbo! Działalność rzecznika praw obywatelskich całkowicie kontrastuje z biernością pełnomocnika rządu do spraw społeczeństwa obywatelskiego i równego traktowania. Ten pełnomocnik jest zajęty budowaniem rządowego systemu kontroli nad organizacjami pozarządowymi i źródłami ich finansowania. Kuriozalnie ten system nazywany jest instytutem wolności, a powinien być nazwany instytutem podporządkowania i uzależnienia.

    W grudniu 2016 r. rzecznik został pozbawiony instrumentów, które zawsze mieli do dyspozycji kolejni rzecznicy praw obywatelskich. Chodzi o udział w postępowaniach przed Trybunałem Konstytucyjnym. Nie ma już przecież sensu odwoływać się do trybunału, który stał się wydmuszką z sędziami dublerami, z niby-prezeską, z niby-wiceprezesem, do trybunału, którego stałymi gośćmi są posłowie partii rządzącej i minister do spraw służb specjalnych.

    Wysoka Izbo! Corocznie przedstawiana informacja rzecznika o jego działalności oraz stanie przestrzegania wolności i praw człowieka to zawsze okazja do podsumowań. Rzecznik dr Adam Bodnar, jego zastępcy, dr Sylwia Spurek, Stanisław Trociuk, Krzysztof Olkowicz, współpracownicy z biura wykonywali w roku 2016 swoje obowiązki wobec państwa i obywateli wzorowo: z pasją, zaangażowaniem, profesjonalnie. Serdecznie za to dziękujemy.

    Dr Adam Bodnar jest na co dzień rzecznikiem każdego i każdej z nas. Nie siedzi cicho, nie jest rzecznikiem strachliwym, jest rzecznikiem odwagi i odpowiedzialności. Jest rzecznikiem naszych praw i naszych spraw. (Dzwonek) To właściwy człowiek na właściwym miejscu.

    Kiedy jest bezpodstawnie atakowany, kiedy pojawiają się dęte zarzuty, to jest ten moment, kiedy obywatelki i obywatele powinni stanąć w obronie swojego rzecznika. Skoro dr Adam Bodnar tak uparcie i całościowo broni naszych praw, to i my powinniśmy bronić jego, a co najważniejsze, jego fantastycznej działalności. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia