8. kadencja, 47. posiedzenie, 4. dzień (15-09-2017)

37. punkt porządku dziennego:

Informacja o działalności rzecznika praw obywatelskich za rok 2016 oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela (druk nr 1635) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 1786).

Poseł Mirosław Pampuch:

    Szanowna Pani Marszałek! Szanowny Panie Rzeczniku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność w imieniu Klubu Poselskiego Nowoczesna przedstawić stanowisko w zakresie przedłożonej informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich w 2016 r. oraz o przestrzeganiu praw i wolności człowieka i obywatela.

    Zgodnie z art. 80 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy ma prawo wystąpienia do rzecznika praw obywatelskich, na zasadach określonych w ustawie, z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej. Wniosek kierowany do rzecznika jest wolny od opłat i nie wymaga szczególnej formy. Szerokie podstawy działania, brak wymogów formalnych oraz opłat powodują, że do rzecznika kierowane są liczne wnioski.

    Rok 2016 był pierwszym pełnym rokiem urzędowania pana dr Adama Bodnara na stanowisku rzecznika praw obywatelskich i należy przyznać, że to był rok bardzo dobrze przez pana rzecznika przepracowany. W minionym roku skierowano do urzędu rzecznika przeszło 52,5 tys. wniosków. Panie posłanki i panowie posłowie niewątpliwie przyznają mi rację, że liczba ta robi wrażenie. Doliczmy do tego przyjęcie przez pracowników biura rzecznika blisko 5200 osób oraz przeprowadzenie w ramach bezpłatnej infolinii prawie 36 800 rozmów telefonicznych. I to wszystko przy okrojonym przez rząd PiS-u budżecie rzecznika praw obywatelskich na rok bieżący.

    Należy docenić to, jak blisko ludzi znalazł się rzecznik praw obywatelskich. Praca pana rzecznika Adama Bodnara nie ograniczała się bowiem jedynie do działań zza biurka w Warszawie. W zeszłym roku odwiedził on 49 miejscowości na terenie naszego kraju.

    Działając na terenie całego kraju, rzecznik praw obywatelskich pomagał osobom szczególnie narażonym na wykluczenie. Na jego wsparcie mogli liczyć niepełnosprawni, ofiary przemocy domowej, przedstawiciele mniejszości etnicznych i religijnych, członkowie środowisk LGBT, ale również bliscy obecnej władzy kibice piłkarscy. Za przykład może posłużyć zaangażowanie w sprawę mężczyzny, który w długotrwałym areszcie tymczasowym przebywał 40 miesięcy.

    Nie zapominajmy również, że rzecznik praw obywatelskich dla pokrzywdzonych lokatorów zrobił więcej niż obecna władza. W tej kwestii dało się zauważyć szczególnie duże zaangażowanie rzecznika w sprawy osób, którym przysługują lokale socjalne, oraz mieszkańców nieruchomości podlegających reprywatyzacji. Przy tym nie zapominał on również o prawach właścicieli nieruchomości. Rzecznik, korzystając z autorytetu swego stanowiska, starał się doprowadzić do nadrobienia wieloletnich zaległości dotyczących prawnego uregulowania reprywatyzacji.

    Rzecznik praw obywatelskich działał nie tylko na szczeblu lokalnym, ale również na poziomie centralnym. Jest aktywnym uczestnikiem postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zaangażowanie rzecznika w postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym uległo dodatkowo zwiększeniu po wejściu w życie przepisów ustawy, która pozwala rzecznikowi zgłosić udział w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w każdej sprawie, oczywiście z wyjątkiem postępowań wszczętych w drodze prewencyjnej kontroli ustaw.

    W 2016 r., korzystając z samodzielnej zdolności wnioskowej, rzecznik skierował 24 wnioski do Trybunału Konstytucyjnego, przystąpił do 12 postępowań wszczętych skargą konstytucyjną, a także do 13 postępowań wszczętych pytaniem prawnym oraz do sześciu postępowań wszczętych w wyniku wniosków innych podmiotów. Niestety kolejne zmiany dotyczące ustaw regulujących postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym doprowadziły do stopniowego paraliżu tego organu. W rezultacie większość wniosków, jak również spraw, do których przystąpił rzecznik, wciąż pozostaje nierozwiązana.

    Rzecznik praw obywatelskich musiał również stanąć w obronie sędziów sądów powszechnych. Sędziowie, panie pośle Jachnik, nie ma go chyba tutaj, to również obywatele Rzeczypospolitej Polskiej, którzy w sytuacji naruszenia swoich praw mają prawo skorzystać z pomocy rzecznika praw obywatelskich. Pamiętajmy, że minister Ziobro zapragnął mieć pełną swobodę przy delegowaniu sędziów do innych sądów, naruszając tym samym zasadę niezawisłości, oraz celowo opóźniał i opóźnia obsadzanie stanowisk sędziowskich. Wątpliwości budziły również zmiany w prokuraturze. Niepokojące jest, że działania ministra sprawiedliwości tak często wymuszały działanie rzecznika praw obywatelskich.

    Wysoka Izbo! Zatrważające jest również to, że w XXI w. rzecznik praw obywatelskich musiał zajmować się kwestią tortur w jednym z posterunków Policji. W jakim żyjemy kraju, skoro tak elementarna zasada jak brak używania przemocy w trakcie przesłuchań nie jest oczywistością? Dziś wiemy, że minister spraw wewnętrznych przez rok nie był w stanie wyciągnąć konsekwencji wobec funkcjonariuszy znęcających się nad Igorem Stachowiakiem. Słyszeliśmy też wiceministra sprawiedliwości publicznie aprobującego stosowanie tortur. Pozostaje nam cieszyć się, iż w opozycji do takich postaw stoi rzecznik praw obywatelskich. W tych sytuacjach doskonale widać wagę urzędu rzecznika praw obywatelskich.

    Niewątpliwie cieszy fakt, że rzecznik praw obywatelskich angażował się w działalność międzynarodową, w tym pracę instytucji monitorujących praworządność w Polsce, czy też swoim działaniem wspierał inne organizacje pozarządowe oraz swoich odpowiedników z innych państw. Działania pana dr. Adama Bodnara spotkały się z poparciem środowisk międzynarodowych, w tym wielu cenionych instytucji, jak np. Rady Europy czy też wysokiego komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw praw człowieka.

    Rzetelne zajmowanie stanowiska rzecznika wymaga nie tylko chronienia przed zakusami władzy, ale również wywierania presji na wymiar sprawiedliwości, aby ten działał w duchu prawa i z myślą o obywatelach. Pan dr Adam Bodnar, dążąc do ujednolicenia orzecznictwa sądowego i zapewnienia równości wobec prawa, skierował w zeszłym roku trzy pytania prawne do rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, jedno pytanie prawne do Sądu Najwyższego, a oprócz tego wniósł 72 kasacje i skargi kasacyjne od prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych w sprawach indywidualnych.

    Mimo tak imponującej pracy rzecznika praw obywatelskich dr. Adama Bodnara niektórzy bezpodstawnie zarzucają mu skupianie się jedynie na medialnych sprawach. Uważam to za manipulację oraz niezrozumienie roli rzecznika praw obywatelskich. Musimy pamiętać o tym, że jego funkcja nie ogranicza się jedynie do interweniowania po fakcie, ale również polega na zapobieganiu. Zadanie to wypełnia m.in. poprzez media, które umożliwiają mu informowanie obywateli o jego działaniach oraz przybliżanie im przysługujących im praw. Wywiera również w ten sposób nacisk na organy władzy, które wbrew prawom człowieka mogłyby działać przeciwko społeczeństwu. Jest to szczególnie ważna rola dzisiaj, gdy media publiczne przestały służyć obywatelom, a stały się rządową tubą propagandową. Oprócz korzystania z klasycznych mediów rzecznik praw obywatelskich wyraźnie zaznaczył swoją obecność w Internecie. Dowodzi to jego dostosowania do współczesnych realiów oraz gotowości wychodzenia naprzeciw nowym wymogom. Dlatego też nie dziwi mnie zaangażowanie rzecznika w walkę z mową nienawiści. Jednocześnie sam dzięki swym stonowanym i pełnym szacunku wobec innych wypowiedziom stał się doskonałym ambasadorem kulturalnej dyskusji.

    Rzecznik praw obywatelskich oraz jego zastępcy, pracownicy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich osiągnęli tak wiele mimo drastycznego zmniejszenia ich budżetu. Dowodzi to, że obrońcy praw obywatelskich będą je chronić nawet pozbawieni pieniędzy. Należy jednak postawić sobie pytanie, dlaczego rząd stawia im dodatkowe przeszkody.

    Panie Rzeczniku! Panie i Panowie Zastępcy! Pracownicy Urzędu Rzecznika! Posłanki i posłowie Nowoczesnej doceniają państwa pracę na rzecz obywateli. Widzimy w państwu jedną z ostatnich ostoi praw obywatelskich w Polsce i proszę być pewnym, że możecie państwo i pan rzecznik liczyć na nasze wsparcie. (Dzwonek) Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia