8. kadencja, 48. posiedzenie, 1. dzień (27-09-2017)

11. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny (druk nr 1702).

Poseł Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony):

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, druk nr 1702.

    Przedstawiony poselski projekt ustawy dotyczy zmian w Kodeksie karnym i rozszerza katalog przestępstw w zakresie stosowania przez funkcjonariuszy publicznych tortur oraz zaostrza górną granicę kar, jakim podlegać będą funkcjonariusze stosujący przemoc wobec obywateli.

    Wnioskodawcy, odwołując się do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania z 10 grudnia 1984 r., proponują zmianę dotychczasowej regulacji art. 246 k.k. dotyczącej wymuszania zeznań przez funkcjonariusza publicznego. Zgodnie z proponowaną zmianą stosowaniem tortur będzie używanie przez funkcjonariusza publicznego lub osobę działającą na jego polecenie przemocy, groźby bezprawnej lub znęcanie się w inny sposób fizycznie lub psychicznie nad inną osobą w celu uzyskania określonych zeznań, wyjaśnień, informacji lub oświadczenia. Jednocześnie przewiduje się pozostawienie dotychczasowego zagrożenia karą pozbawienia wolności od roku do lat 10.

    Ponadto autorzy projektu ustawy chcą, aby funkcjonariusz publiczny lub ten, który działając na jego polecenie, dopuści się stosowania tortur poprzez znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad inną osobą, w celu ukarania jej za czyn popełniony przez nią albo o którego dokonanie jest ona podejrzana, a także w celu zastraszenia lub wywarcia nacisku na nią lub osobę trzecią albo w jakimkolwiek innym celu wynikającym z wszelkiej formy dyskryminacji, podlegał karze pozbawienia wolności od roku do lat 8.

    Wysoka Izbo! W ostatnim czasie kraj obiegły szokujące doniesienia o przekraczaniu uprawnień przez funkcjonariuszy Policji. Sprawa Igora Stachowiaka jest tu najgłośniejsza, jednak nie brakuje innych, nie mniej kontrowersyjnych. W swoich wystąpieniach zwraca na nie uwagę rzecznik praw obywatelskich. Jak podkreśla, tortury wcale nie zdarzają się w przypadku ciężkich przestępstw. Wręcz przeciwnie, dotyczą podejrzanych o drobne przestępstwa, sprawców wykroczeń, świadków, młodych kobiet, nieletnich. Dochodzi do nich w pomieszczeniach służbowych komendy Policji, w czasie transportu na komendę, przy zatrzymaniu, w czasie rozpytań dokonywanych przez funkcjonariuszy wydziałów kryminalnych oraz w czasie przesłuchań. Metody to m.in. bicie pałką po całym ciele, rażenie paralizatorem po miejscach intymnych, używanie gazu służbowego, zakładanie worka foliowego na głowę i duszenie, zmuszanie do przebywania w powodującej ból pozycji oraz groźby: zgwałcenia, podrzucenia narkotyków, sprowokowania sprawy karnej, spowodowania pogryzienia przez psa. W sprawach o takie znęcanie się nad zatrzymanymi do 2015 r. skazano łącznie 33 policjantów w 22 sprawach karnych z art. 246 Kodeksu karnego. W zeszłym roku uprawomocniło się kolejnych sześć wyroków dotyczących dziewięciu funkcjonariuszy.

    Rozumiejąc intencje wnioskodawców chcących silniej napiętnować te godne potępienia praktyki, tę prymitywną formę nadużywania władzy, chcę podkreślić, że dotychczasowa redakcja art. 246-247 k.k. również nie budzi wątpliwości co do oceny czynów, a jednak nie przeszkadza to sprawcom w stosowaniu tych metod. Nie wydaje mi się, by sprawcy w tym przypadku zastanawiali się, czy za popełniony czyn otrzymają 2 lata czy 5 lat pozbawienia wolności. Oni zakładają, że przez zmowę milczenia i swoistą solidarność zawodową w ogóle unikną jakichkolwiek konsekwencji. W kodeksie moglibyśmy równie dobrze zapisać 100 lat sankcji, a i tak nie powstrzyma to kogoś, kto jest pewien, że nie odpowie za swoje czyny przed sądem.

    W wielu krajach każda interwencja policji jest nagrywana, a każdy policjant ma przy mundurze włączoną kamerę. U nas również pojawiły się zapowiedzi wprowadzania podobnego rozwiązania ze strony ministra Błaszczaka. Miejmy nadzieję, że na zapowiedziach się nie skończy, bo, Wysoka Izbo, to jest właściwy kierunek zmian - więcej jawności, więcej kamer, więcej nagrań. Niech każdy wie, że będzie mu policzone. Dziś niejednokrotnie zdarza się, że w newralgicznym momencie, kiedy zatrzymany miał być według jego własnych zeznań bity, kamera dziwnym trafem szwankuje i nie można później odzyskać nagrań. Takie działania powinniśmy napiętnować i nie dawać się nabierać na opowieści o problemach technicznych. Ktoś jest za to odpowiedzialny.

    Należy też rozważyć, czy nie powinniśmy upowszechnić dostępu do adwokata od momentu zatrzymania. Jakkolwiek nie jest to rozwiązanie proste ani tanie, mogłoby w istotny sposób poprawić sytuację samych zatrzymanych.

    Wysoka Izbo! Nigdy więcej takich sytuacji, jak tragiczna śmierć Igora Stachowiaka. Nie jesteśmy jednak przekonani, czy samo zaostrzenie sankcji rozwiąże problem i pozwoli uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości. Na pewno będzie sygnałem, że parlamentarzyści dostrzegają wagę problemu i chcą się nim zająć. Musimy jednak stawiać na jawność, przejrzystość i, jeśli to możliwe, na szybki dostęp zatrzymanych do adwokata.

    Kończąc swoje wystąpienie, chcę podziękować tym wszystkim funkcjonariuszom, którzy dbając o nasze bezpieczeństwo, przestrzegają prawa i standardów praw człowieka. Ubolewam, że dziś większość uczciwych funkcjonariuszy cierpi wizerunkowo przez jednostki, przez ludzi, którzy nigdy nie powinni założyć munduru.

    Szanowni Państwo! W imieniu klubu PSL wnioskuję o skierowanie projektu ustawy do dalszych prac.

Przebieg posiedzenia