8. kadencja, 48. posiedzenie, 2. dzień (28-09-2017)

16. punkt porządku dziennego:

Przedstawiony przez prezesa Rady Ministrów dokument: ˝Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2016 r.˝ (druk nr 1547) wraz ze stanowiskiem Komisji Infrastruktury (druk nr 1664).

Poseł Jerzy Polaczek:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dniu 21 czerwca br. na posiedzeniu Komisji Infrastruktury został rozpatrzony dokument: ˝Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2016 r.˝, zawarty w druku nr 1547.

    Dokument ten powstał w Sekretariacie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego - który, jak przypomnę, jest umiejscowiony w Ministerstwie Infrastruktury i Budownictwa - w wyniku realizacji obowiązku ustawowego, jaki jest nałożony postanowieniami ustawy Prawo o ruchu drogowym. Jest to art. 140 ust. 3 i 4. Zgodnie z tym artykułem przewodniczący Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego corocznie do końca marca składa Radzie Ministrów sprawozdanie dotyczące stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Następnie premier składa Sejmowi i Senatowi taką informację do końca kwietnia każdego roku.

    Raport Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego zawiera, po pierwsze, informacje o stanie bezpieczeństwa ruchu drogowego za dany rok, po drugie, charakterystyki najczęściej występujących rodzajów zdarzeń drogowych, po trzecie, ocenę sytuacji w Polsce i w każdym województwie i, po czwarte, sprawozdanie z wykonania programu realizacyjnego za lata 2015-2016. Stan bezpieczeństwa w województwach został w tym sprawozdaniu przedstawiony w odrębnym załączniku. Podobnie jak to miało miejsce w sprawozdaniach z lat ubiegłych, żeby móc porównać sytuację w poszczególnych województwach pod kątem bezpieczeństwa ruchu drogowego, przygotowano tzw. karty województw, w których zidentyfikowano główne problemy, które występują w danym województwie, oraz sformułowano wnioski.

    W porównaniu do analogicznych raportów z lat poprzednich w głównej części dokumentu poświęcono zdecydowanie więcej miejsca na prezentację działań, które były podejmowane przez rząd w roku 2016, i przedstawienie wniosków.

    Dane statystyczne o wypadkach drogowych przedstawione w omawianym raporcie wskazują, że na drogach Unii Europejskiej w 2016 r. zginęło 25 500 osób, to jest ok. 600 osób więcej niż w roku 2015, z czego w Polsce w 33 664 wypadkach drogowych - przy okazji: jest to 697 wypadków więcej niż w roku poprzednim - straciło życie 3026 osób.

    W naszym kraju niestety również odnotowano wzrost liczby zabitych, która wzrosła o 3% w stosunku do roku poprzedniego, co przekłada się na 88 istnień ludzkich. Średni poziom zagrożenia w państwach Unii Europejskiej osiągnął w 2016 r. wartość 5 zabitych na 100 tys. mieszkańców. Mówię tutaj o wskaźniku, ale niestety w Polsce wskaźnik ten jest nadal wyższy i wynosi 7,9 osób zabitych na 100 tys. mieszkańców, co plasuje nas, jeśli chodzi o kwestie bezpieczeństwa na drogach, na 4. miejscu od końca pośród państw Unii Europejskiej.

    Liczba rannych, w tym ciężko, wzrosła także i wyniosła w 2016 r. łącznie 40 766 osób. Jest to 980 osób więcej niż w roku 2015. Ten wskaźnik tutaj wzrósł o 2,5%. Jeśli chodzi o osoby ciężko ranne, było to 12 109 osób i mamy tutaj rok w rok wzrost, wzrost o 909 osób, czyli wskaźnikowo jest to ok. 8,1%.

    Odnotowano też pewien wzrost liczby kolizji drogowych. Z danych Policji wynika, iż było ich 406 622.

    Od 2013 r. w Polsce obowiązuje ˝Narodowy program bezpieczeństwa ruchu drogowego na lata 2013-2020˝. Niestety cele pośrednie, które zostały wyznaczone w roku 2016, nie zostały osiągnięte i liczba ofiar śmiertelnych została przekroczona. Dotyczy to również statystyki, która odnosi się do osób ciężko rannych.

    Z raportu wynika, iż charakterystycznym problemem ruchu drogowego w Polsce jest bardzo wysokie zagrożenie niechronionych uczestników ruchu, a zwłaszcza pieszych. Wprawdzie odnotowano spadek o 5% liczby ofiar śmiertelnych wypadków z udziałem pieszych, ale liczba ciężko rannych pieszych wzrosła o 4%.

    Bardzo dużo ofiar śmiertelnych pociągają za sobą także zderzenia czołowe i boczne, których najczęstszymi przyczynami są niedostosowanie prędkości do warunków ruchu panujących na drodze oraz nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu.

    Według dokumentu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego koszty zdarzeń drogowych w 2015 r. wyniosły ok. 48 mld zł, z czego prawie 34 mld to koszty wypadków. Ze względu na bardzo długotrwały niestety proces wyliczania wartości kosztów zdarzeń drogowych wartości dla roku 2016 jeszcze w chwili obecnie nie są znane. Będą, myślę, w terminie późniejszym, w ciągu najbliższych miesięcy dostępne i uzupełnione, jak również, myślę, przedstawione Komisji Infrastruktury i Wysokiej Izbie.

    Omawiany raport zawiera szereg informacji o zadaniach realizowanych zarówno na poziomie centralnym, jak i regionalnym przez poszczególnych członków Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, również partnerów tego sekretariatu. Było bardzo wiele zadań, które znalazły się w roku 2016 i były realizowane, jak, po pierwsze, opracowanie zawierające wytyczne do zarządzania prędkością na drogach samorządowych, działania związane z pozyskiwaniem środków z Programu Operacyjnego ˝Infrastruktura i środowisko˝ na lata 2014-2020, a w szczególności zawarto umowę dotyczącą działań edukacyjnych na rzecz niechronionych uczestników ruchu, ekspertyzy prawne, dalej: działania informacyjno-promocyjne, w szczególności uwzględniające problematykę osób starszych uczestniczących w ruchu drogowym. Następowało dalsze doposażanie służb nadzoru i ratownictwa drogowego itd., itd.

    W raporcie znajdują się również informacje o zaawansowaniu realizacji zadań z programu realizacyjnego z lat 2015-2016, w którym wskazano jednoznacznie na kwestie związane z potrzebą intensyfikacji zadań, jakie były przewidziane do realizacji w ramach programu w okresie 2 lat.

    Omówiono na posiedzeniu komisji także stan wdrożenia rekomendacji na przyszłość, które znalazły się w analogicznym raporcie Sekretariatu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego z roku ubiegłego. Należałoby do nich zaliczyć, po pierwsze, reformę systemu zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego, w tym formuły, funkcjonowania i zakresu kompetencji samej Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Po drugie, analizę przepisów, które determinują obszar bezpieczeństwa ruchu drogowego, a następnie przedstawienie propozycji nowych zapisów, w tym również opracowanie odrębnego aktu prawnego w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Po trzecie, budowę systemu gromadzenia i udostępniania informacji o bezpieczeństwie ruchu drogowego, który usprawni prowadzenie w tym obszarze polityki opartej na faktach na każdym poziomie zarządzania.

    Chciałbym teraz w drugiej części mojego wystąpienia odnieść się do kwestii, które były poruszone przez posłów w trakcie bardzo szczegółowej analizy raportu. Po pierwsze, bardzo wielu posłów zwróciło uwagę na wciąż istniejące bardzo duże zagrożenie pieszych. Tutaj należy podjąć radykalne działania zapobiegające wypadkom pieszych. Zaproponowano powrót do propozycji wprowadzenia zmian w prawie, które były odrzucone w poprzedniej kadencji Sejmu, która dotyczyła nowej regulacji prawnej określającej uprzywilejowanie pieszego na przejściu i w jego okolicy.

    Po drugie, podkreślono ogromną wagę edukacji. Zwrócono uwagę, że środowiska związane z kwestiami bezpieczeństwa w ruchu drogowym od kilkunastu lat wnoszą o to, aby wychowanie komunikacyjne pojawiło się zarówno na poziomie przedszkola, jak i szkoły podstawowej, a także szkoły ponadpodstawowej. Przede wszystkim chodzi tutaj o edukowanie w zakresie poszanowania przepisów i wzajemnego szacunku uczestników ruchu względem siebie. Wskazano ponadto, jak bardzo ważnym elementem edukacji jest odpowiednie szkolenie kandydatów na kierowców. Wnioskowano do ministerstwa o wprowadzenie do programu nauczania szkół średnich i zawodowych szkoleń na kategorię C i E, co jest szczególnie ważne w sytuacji, gdy w Polsce, warto o tym przypomnieć, brakuje ok. 50 tys. kierowców. Poruszono kwestię konieczności wprowadzenia obowiązkowych kursów prowadzenia motocykla dla osób, które decydują się poruszać po drogach jednośladem z silnikiem o pojemności do 125 cm³, a wcześniej jeździły samochodem osobowym. Tutaj warto zwrócić uwagę, że w aspekcie wypadkowości ta kwestia została odnotowana w statystyce, która mówi niestety o wzroście liczby wypadków, w których są osoby ranne i osoby zabite.

    Po trzecie, w aspekcie edukacji społeczeństwa zwrócono uwagę na znaczącą i trudną do przecenienia rolę mediów i społecznych kampanii edukacyjnych. Jak bowiem wiemy, główna przyczyna wypadków tkwi w ludzkich zachowaniach, a na drogach brak wzajemnej życzliwości i dominują czasami negatywne emocje i stres. Dlatego ważne jest podjęcie długofalowych, zaplanowanych w dłuższej perspektywie kampanii z takim przekazem, który byłby dostosowany do zróżnicowanego wieku odbiorców i ich sposobu uczestnictwa w ruchu drogowym, odnoszącym się do pieszych, rowerzystów, motorowerzystów, motocyklistów. Posłowie podkreślali, że to, co zaszczepi się młodym ludziom, jest najważniejsze, przynosi efekt w całym ich życiu, w szczególności jako uczestników ruchu, a tym bardziej kierowców.

    Po czwarte, zwrócono uwagę na zagrożenia wynikające z używania telefonów komórkowych przez kierowców, pieszych i rowerzystów. Poprzez korzystanie ze słuchawek część uczestników ruchu drogowego jest odcięta od informacji zewnętrznej, a przecież piesi i rowerzyści w wielu sytuacjach giną właśnie dlatego, że nie dotarł do nich z otoczenia zewnętrznego żaden sygnał o istniejącym zagrożeniu. Ten problem również wymaga rozwiązania.

    Po piąte, odnośnie do działań związanych z infrastrukturą drogową wnioskowano, aby wprowadzić przepis mówiący o odpowiedzialności karnej administratora drogi za oznakowanie, które może powodować ewentualne zagrożenie dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W szczególności tutaj część posłów zwracała uwagę na wzrost zagrożenia, co wynika, można powiedzieć, z analizy statystyki dostępnej w tymże raporcie. Mianowicie zwrócono uwagę na wzrost zagrożenia na drogach powiatowych, na niedofinansowanie powiatów w zakresie inwestycji poprawiających bezpieczeństwo na drogach. Rekomendowano kontynuowanie programu likwidacji miejsc niebezpiecznych, ze szczególnym uwzględnieniem dróg powiatowych i gminnych. Ponadto posłowie zwracali uwagę na konieczność uporządkowania zarządzania drogami różnej kategorii w miastach na zasadach obowiązujących obecnie tylko w miastach na prawach powiatu, czyli jeden wspólny zarządca dróg różnych kategorii. Jeśli chodzi o kwestie istotne, ale problemowe, wskazano na konieczność przeanalizowania choćby przyczyn licznych wypadków na autostradzie A4 w roku 2016.

    Po szóste, przedstawiono różne opinie na temat skuteczności fotoradarów i skutków likwidacji możliwości ich stosowania przez straże miejskie i gminy. Przeważały jednak głosy podkreślające pozytywny wpływ systematycznej kontroli prędkości na bezpieczeństwo ruchu. Podkreślono, że politykę państwa w tym zakresie należy ułożyć na nowo i z sensem, w szczególności wnioskowano o objęcie wzmożonym nadzorem autostrad i dróg ekspresowych np. poprzez wprowadzenie odcinkowego pomiaru prędkości.

    Po siódme, zaapelowano tutaj do komisji o przyspieszenie prac nad wprowadzeniem do polskiego systemu prawnego dyrektywy Unii Europejskiej, która odnosi się do stacji kontroli pojazdów, ponieważ będzie miało to odczuwalny wpływ na poprawę sytuacji na polskich drogach.

    Po ósme - to jest ostatni punkt, który tutaj odnotowałem z tej dyskusji - wskazano na pozytywny efekt wprowadzenia powszechnego obowiązku stosowania elementów odblaskowych przez pieszych w nocy poza obszarami zabudowanymi.

    Zdecydowana większość posłów i zgromadzonych na posiedzeniu komisji ekspertów pozytywnie oceniła przygotowany przez Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa dokument pt. ˝Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2016 r.˝. Pragnę tutaj to podkreślić i podziękować ministerstwu z tego również powodu, iż to sprawozdanie zostało przygotowane bardzo starannie i stanowi bardzo rzetelną, pogłębioną w stosunku do roku poprzedniego analizę sytuacji. Zgłoszono oczywiście również potrzebę bardziej jeszcze pogłębionej analizy przyczyn najważniejszych zagrożeń i wzrostu liczby ofiar wypadków, ale to wynikało z tej statystyki, która była prezentowana tutaj przez Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa, a ona jest obiektywna. Przedstawiony raport powinien stanowić punkt wyjścia do dalszych prac na rzecz poprawy stanu bezpieczeństwa na polskich drogach, ale jednocześnie być zobowiązaniem do współpracy w tym niezwykle ważnym działaniu ukierunkowanym na ratowanie ludzkiego życia i zdrowia.

    Komisja Infrastruktury, chcę na końcu podkreślić, pozytywnie opiniuje i akceptuje przedłożony raport Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego pt. ˝Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2016 r.˝, który został przedstawiony przez ministra infrastruktury i budownictwa. Wobec tego rekomenduję Wysokiej Izbie przyjęcie tego dokumentu. Raz jeszcze dziękuję wszystkim osobom zaangażowanym, ekspertom, wszystkim paniom i panom posłom za bardzo rzeczową i twórczą po prostu dyskusję, która, myślę, będzie miała bardzo realny, konkretny wpływ na działania podejmowane przez rząd i przez Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa, jeśli chodzi o kwestie legislacyjne odnoszące się do tej problematyki, która dzisiaj jest przedmiotem obrad w tym punkcie porządku dziennego, jak co roku, na posiedzeniu Wysokiej Izby. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia