8. kadencja, 48. posiedzenie, 3. dzień (29-09-2017)
30. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie z działalności Najwyższej Izby Kontroli w 2016 roku (druk nr 1725) wraz z opinią Komisji do Spraw Kontroli Państwowej (druk nr 1823).
Poseł Jan Łopata:
Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Szanowny Panie Prezesie Najwyższej Izby Kontroli! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko wobec sprawozdania z działalności Najwyższej Izby Kontroli w roku 2016.
Wysoki Sejmie! Myślę, że w obliczu dyskusji, jaka toczyła się w trakcie prac Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, której sprawozdanie w wersji trochę rozszerzonej, jak słyszeliśmy przed chwilą, przedstawił poseł sprawozdawca, powinienem rozpocząć wystąpienie - i myślę, że jest to konieczne - od zacytowania powszechnie niby znanych, ale jednak ważnych przepisów prawnych dotyczących Najwyższej Izby Kontroli, a w szczególności przepisów konstytucji dotyczących tej materii, zawartych w art. 202-207. W tychże artykułach konstytucji są zapisy mówiące o tym, że Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej oraz że NIK podlega Sejmowi. Natomiast w art. 204 konstytucji zapisano: Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi: 1) analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej, 2) opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów, 3) informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia, określone w ustawie. Najwyższa Izba Kontroli przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie ze swojej działalności.
Wysoki Sejmie! Myślę, że dla dzisiejszych rozważań warto również zacytować zdefiniowane w słowniku języka polskiego PWN znaczenie wyrazu ˝kontrola˝. Otóż jak podaje słownik, kontrola to: sprawdzenie czegoś, zestawienie stanu faktycznego ze stanem wymaganym, nadzór nad kimś, nad czymś, potocznie instytucja lub osoba sprawująca nad czymś nadzór.
Jako Sejm, czyli organ, któremu podlega Najwyższa Izba Kontroli, zajmujemy się dzisiaj analizą i oceną wypełnienia obowiązków NIK w zakresie przedstawienia sprawozdania ze swojej działalności. I w tym zakresie mogę w imieniu naszego klubu stwierdzić jednoznacznie i stanowczo, że Najwyższa Izba Kontroli wywiązała się ze swojego konstytucyjnego - co przed chwilą cytowałem - obowiązku. Do rocznego planu pracy i jego realizacji podeszła bardzo rzetelnie. A właśnie w kwestii krytyki, jaka miała miejsce na posiedzeniu Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, trzeba również zaznaczyć i podkreślić, że ustawa o NIK stanowi, iż Najwyższa Izba Kontroli wykonuje swoje zadania na podstawie rocznego planu, który przedstawia Sejmowi. Warto to jeszcze raz podkreślić czy też zapamiętać, bo nie przypominam sobie, aby krytyka NIK przedstawiona na posiedzeniu komisji do spraw kontroli obejmowała uwagi - zwłaszcza krytyczne - dotyczące rocznego planu NIK na rok 2016.
Tematy kontroli koncentrowały się wokół problemów wynikających z analizy ryzyka, obejmujących trzy kluczowe obszary funkcjonowania państwa: władzę publiczną, gospodarkę i społeczeństwo, z których wyodrębniono sześć następujących obszarów ryzyka: niska jakość usług publicznych, niezrównoważenie finansów publicznych, niska konkurencyjność i innowacyjność gospodarki, negatywne zmiany społeczno-demograficzne, niska jakość stanowienia prawa, wzrost zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa. Najwyższa Izba Kontroli uznała za konieczne w związku z wystąpieniem licznych sytuacji kryzysowych na świecie, w tym konfliktów zbrojnych, uwzględnienie w planie pracy zagadnień dotyczących przeciwdziałania ewentualnym zagrożeniom dla bezpieczeństwa państwa. To zdanie, które przed chwilą zacytowałem, jeśli chodzi o obszar zagadnień, polecam szczególnie tym z państwa, członkom Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, którzy formułowali stwierdzenia i oceny.
Zacytuję tu wprost ocenę, jaka padła w stosunku do Najwyższej Izby Kontroli: ˝Można powiedzieć, że NIK ma ciągle głowę odwróconą wstecz, czyli bada to, co było, a mało uwagi przywiązuje do przewidywania i wyprzedzającego, bazującego na możliwych do zgromadzenia informacjach, podpowiadania władzom państwowym wyprzedzających ruchów˝. A więc jak przed chwilą przedstawiłem, ta teza jest po prostu nieupoważniona, nieprawdziwa. Nie zgadzamy się z takim sformułowaniem, z taką krytyczną oceną.
Przedstawiam opinię i ocenę bardzo pozytywną i czynię to od lat jako przedstawiciel mojego klubu. Czynię to na podstawie analiz cząstkowych wypracowanych przez NIK, jako członek Komisji Finansów Publicznych w latach poprzednich, ale na pewno ta opinia jest sformułowana na podstawie rocznego sprawozdania z działalności Najwyższej Izby Kontroli w roku ubiegłym, w roku 2016. Sprawozdanie to mimo swej obszerności jest bardzo przejrzyste i precyzyjne. Jest to kompendium wiedzy o działalności instytucji - jednej z najważniejszych w państwie.
W roku 2016 NIK przeprowadziła i zakończyła 105 kontroli planowych, przeprowadziła również kontrolę wykonania budżetu państwa za rok 2015. Oprócz kontroli planowych i kontroli budżetowej NIK w 2016 r. zakończyła postępowania doraźne w blisko 400 jednostkach kontrolowanych w ramach 116 kontroli doraźnych. Sumarycznie kontrolerzy Najwyższej Izby kontroli przeprowadzili 2263 kontrole jednostkowe w 1869 podmiotach.
Jak wcześniej zaznaczyłem, NIK podlega Sejmowi. Istotna wydaje się uwaga, że w 2016 r. Najwyższa Izba Kontroli przedłożyła Sejmowi 224 informacje dotyczące wyników kontroli i jest to wyraźny wzrost w stosunku do lat poprzednich.
A wydaje się, że najistotniejsza uwaga wynikająca ze sprawozdania, która w sposób jednoznaczny ocenia tezę, o której wcześniej mówiłem, według mnie fałszywą, odwróconej głowy wstecz, to ta, że w 2016 r. NIK sformułowała 125 wniosków o konieczności zmian przepisów prawa, czyli chodzi niejako o patrzenie w przód, z czego 87 odnosiło się do regulacji ustawowych, a 38 do zmiany przepisów rozporządzeń.
Wysoki Sejmie! Prezentując te kilka ocen, kilka wniosków, chcę jeszcze raz podkreślić, że fundamentalnie nie zgadzamy się z opinią zaproponowaną przez Komisję do Spraw Kontroli Państwowej. Na gruncie rzetelnej - podkreślam - rzetelnej oceny pracy NIK w 2016 r. i oceny sprawozdania z działalności NIK, którym się dzisiaj zajmujemy, będziemy za przyjęciem tego sprawozdania, tak jak zaznaczyłem, na gruncie rzetelnej, obiektywnej oceny, a na płaszczyźnie politycznej nie będę dokonywał analizy sprawozdania komisji. Chętnych - myślę, że tacy się znajdą - zainteresowanych odsyłam do protokołu z posiedzenia Komisji do Spraw Kontroli Państwowej z dnia 14 września 2017 r. Warto poczytać, posłuchać, przysłuchać się obradom i prowadzonym rozmowom czy też dialogowi.
Na zakończenie pragnę serdecznie podziękować kierownictwu Najwyższej Izby Kontroli i wszystkim zatrudnionym pracownikom za ogromną rzetelność w podejściu do ważnych społecznych i gospodarczych zjawisk. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia