8. kadencja, 49. posiedzenie, 1. dzień (10-10-2017)
2. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla (druk nr 1881).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Energii Grzegorz Tobiszowski:
Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Mam okazję przedstawić rządowy projekt ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla.
Celem rządowego projektu ustawy jest zrekompensowanie do pewnego stopnia, w ramach możliwości budżetu państwa, strat poniesionych przez emerytów i rencistów z przedsiębiorstw górniczych, którzy otrzymywali bezpłatny węgiel w naturze lub ekwiwalent pieniężny. Osoby te otrzymywały bezpłatny węgiel na podstawie układów zbiorowych pracy, porozumień i innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, które utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie ustawy wskutek zawartych porozumień lub dokonanych wypowiedzeń. Realizacja celu ustawy ma nastąpić poprzez wypłatę z budżetu państwa świadczenia rekompensacyjnego z tytułu trwałej utraty prawa do bezpłatnego węgla.
Pragnę przypomnieć, że pogarszająca się w ostatnich latach sytuacja finansowa przedsiębiorstw górniczych doprowadziła do konieczności podjęcia decyzji o wprowadzeniu drastycznych oszczędności finansowych w zakresie ich funkcjonowania. Jedną z decyzji podejmowanych przez ówczesne zarządy spółek węglowych było ograniczenie uprawnień górniczych. Przedsiębiorstwa górnicze zaczęły wypowiadać emerytom i rencistom prawo do przysługującego im deputatu węglowego. Decyzje te były podejmowane bądź jednostronnie w formie wypowiedzenia przez pracodawcę układów zbiorowych pracy gwarantujących to prawo, bądź za porozumieniem obydwu stron tych układów, tzn. strony społecznej oraz pracodawcy. Działania te wpłynęły na poprawę w jakiejś części sytuacji finansowej przedsiębiorstw górniczych, ale jednocześnie przyczyniły się do zróżnicowania uprawnień do bezpłatnego węgla wśród emerytów i rencistów górniczych w zależności od statusu działalności kopalni, z której odeszli na emeryturę lub rentę.
Według projektu ustawy osobami uprawnionymi są emeryt i rencista, którzy w momencie utraty uprawnienia spełniali łącznie następujące warunki: mieli ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pobierali emeryturę lub rentę, otrzymywali bezpłatny węgiel na podstawie układów zbiorowych pracy, porozumień i innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, wspomniane układy zbiorowe pracy, porozumienia i inne regulacje utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie przedkładanej ustawy na skutek zawartych porozumień lub dokonanych wypowiedzeń.
Do grona osób uprawnionych zaliczają się także wdowy, wdowcy i sieroty mający ustalone prawo do renty rodzinnej po uprawnionym emerycie lub renciście. Rekompensata nie przysługuje emerytom lub rencistom, których roszczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla podlegają zaspokojeniu na podstawie prawomocnego wyroku sądowego, oraz emerytom i rencistom z kopalń zlikwidowanych przed dniem 1 stycznia 2007 r., gdyż na podstawie posiadanego przez te osoby prawa do bezpłatnego węgla ZUS wypłaca im ekwiwalent pieniężny na mocy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego.
W przypadku obydwu grup przyjęto, że ich sytuacja dzięki zaspokojeniu roszczeń przez ZUS czy też poprzez realizację prawomocnego wyroku czyniłoby ich pozycję uprzywilejowaną. Rekompensata nie przysługuje emerytom lub rencistom, którzy przeszli na emeryturę po dniu, w którym układy zbiorowe pracy, porozumienia i inne regulacje utraciły moc obowiązującą na skutek zawartych porozumień lub dokonanych wypowiedzeń w zakresie prawa do bezpłatnego węgla przysługującego emerytom i rencistom.
Wysokość rekompensaty wynosi 10 tys. zł. Rekompensata będzie wypłacana jednorazowo przekazem pocztowym albo przelewem na wskazany we wniosku rachunek przez przedsiębiorstwo wypłacające. Zgodnie z zapisami znajdującymi się w projekcie ustawy z kwoty rekompensaty nie będzie dokonywać się potrąceń i egzekucji. Kwota rekompensaty nie będzie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, jak również będzie zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych. Propozycja rządu jest taka, aby emeryci i renciści otrzymywali - w cudzysłowie - 10 zł na rękę. Rząd w przedłożonym projekcie zaproponował również, aby kwota rekompensaty nie była wliczana do dochodu, o którym mowa w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych oraz ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Kwota 10 tys. zł jakkolwiek jest kwotą znaczną, to jednak, biorąc pod uwagę niezbyt wysokie dochody emerytów i rencistów oraz zaspokojenie ich codziennych potrzeb, nie poprawi ona w sposób znaczący jakości ich życia. Dlatego uznaliśmy, że możemy zastosować formułę nieobciążenia żadnymi dodatkowymi podatkami, daninami, opłatami 10 tys. zł. A więc 10 tys. zł to jest kwota, która zostanie przelana na stosowne konto.
W celu sprawnej realizacji wypłaty tak dużej liczby rekompensat, bo mówimy o ok. 240 tys. osób, w ustawie wskazano przedsiębiorstwa wypłacające. W przypadku osób uprawnionych ze zlikwidowanych przedsiębiorstw górniczych lub przedsiębiorstw górniczych, które zaprzestały wydobycia węgla kamiennego, czyli KW SA, KHW SA i Kazimierz-Juliusz sp. z o.o., będzie to przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, mam tu na myśli Spółkę Restrukturyzacji Kopalń, a w przypadku osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych, które w dniu wejścia w życie przedkładanej ustawy prowadzą wydobycie węgla kamiennego, przedsiębiorstwami wypłacającymi będą JSW SA, Tauron Wydobycie oraz Bogdanka. Podział ten został dokonany ze względu na to, że przedsiębiorstwa czynne posiadają przede wszystkim bazę danych o osobach uprawnionych, a także dysponują zasobami kadrowymi, które zapewnią sprawną realizację zadania, co jest rzeczą bardzo istotną przy założeniu, że dążymy do jak najszybszej wypłaty rekompensaty. W zależności od tego, z jakiego przedsiębiorstwa górniczego osoby uprawnione przeszły na emeryturę lub rentę, będą składać wnioski do odpowiednich przedsiębiorstw wypłacających. Wniosek będzie zakładał wszelkie niezbędne informacje o osobie uprawnionej, które po zweryfikowaniu przez przedsiębiorstwa wypłacające umożliwią wypłatę jednorazowej rekompensaty. Wzór wniosku przedsiębiorstwa wypłacające ogłoszą na swoich stronach internetowych niezwłocznie po wejściu w życie niniejszej ustawy. Będzie również przeprowadzona szeroka akcja informacyjna wśród emerytów i rencistów na temat wypełnienia i składania wniosków. Przedsiębiorstwa wypłacające wyznaczą konkretne osoby, wskażą numery telefonów, adresy mailowe, pod którymi osoby uprawnione będą mogły zasięgnąć wszechstronnej informacji i pomocy.
Uprawnione wdowy, wdowcy i sieroty będą dodatkowo musieli do wniosku dołączyć dokument potwierdzający uprawnienie do rekompensaty, np. decyzję ZUS o ustaleniu prawa do renty rodzinnej. Do wniosku o wypłatę rekompensaty trzeba będzie dołączyć oświadczenie, którego treść znajduje się w ustawie. Osoba uprawniona potwierdza zgodność danych zawartych we wniosku, a także oświadcza, że roszczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla nie podlegają zaspokojeniu na podstawie prawomocnego wyroku sądowego, że nie został złożony pozew dotyczący roszczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla do sądu, a jeżeli został, wskazuje właściwy sąd. Oświadczenie zawiera również klauzulę, że osoba uprawniona nie będzie występować z roszczeniami z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przysługującego na podstawie układów zbiorowych pracy, porozumień i innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, które utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie ustawy na skutek zawartych porozumień lub dokonanych wypowiedzeń. Przedsiębiorstwo wypłacające będzie wypłacać rekompensaty po potwierdzeniu uprawnienia do bezpłatnego węgla przez przedsiębiorstwo górnicze, z którego osoba uprawniona przeszła na emeryturę lub rentę. Przedsiębiorstwa będą ze sobą w tym zakresie ściśle współpracować, aby skrócić do niezbędnego minimum czas potrzebny na weryfikację uprawnień. Spółki, które nadal prowadzą wydobycie i będą przedsiębiorstwami wypłacającymi dla swoich emerytów, będą miały ułatwione zadanie, gdyż posiadają własną bazę danych.
Przedsiębiorstwo wypłacające może odmówić wypłaty rekompensaty, jeżeli wniosek złożyła osoba nieuprawniona. Odmowa sporządzana jest w formie pisemnej z podaniem przyczyny i wysyłana do osoby, która złożyła wniosek. Od odmowy będzie przysługiwało odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie określonym ustawą, tj. 14 dni.
Określenie terminu wejścia w życie projektowanej ustawy z dniem następującym po dniu ogłoszenia ma na celu umożliwienie jak najszybszej wypłaty świadczenia rekompensacyjnego z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla w formie jednorazowej rekompensaty. Mając na względzie harmonogram prac związanych z przygotowaniem i realizacją tego zadania przez odpowiednie podmioty, jak również to, że osoby pozbawione prawa do bezpłatnego węgla oczekują bezskutecznie rozwiązania tej kwestii od co najmniej 3, 4, 5, 6 lat, uważamy, że konieczne jest wejście w życie ustawy z dniem następującym po dniu ogłoszenia. W związku z powyższym jak najszybsze wejście w życie niniejszej ustawy będzie korzystne dla obywateli i pozwoli uspokoić nastroje społeczne panujące wśród emerytów i rencistów oczekujących na to rozwiązanie.
W przypadku spraw toczących się przed sądem w projekcie ustawy został sformułowany przepis pozwalający sądom niejako z urzędu umarzać wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy postępowania dotyczące roszczeń z tytułu prawa do bezpłatnego węgla po otrzymaniu od przedsiębiorstwa wypłacającego informacji o wypłacie rekompensaty.
Przedkładam Wysokiej Izbie ustawę, która w pewnym wymiarze próbuje naprawić czy stara się naprawić pewne decyzje, które zapadły w poprzednich latach, abyśmy w tej formule mogli jak najszybciej dać rekompensatę osobom uprawnionym, a pozbawionym w poprzednich latach deputatu węglowego. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia