8. kadencja, 49. posiedzenie, 3. dzień (12-10-2017)
16. punkt porządku dziennego:
Pytania w sprawach bieżących.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Marzena Machałek:
Dziękuję.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za to pytanie, ponieważ my też jako ministerstwo dostrzegamy konieczność zmian w systemie finansowania szkół dla dorosłych. Dostrzegamy konieczność tych zmian w systemie organizowania i finansowania kształcenia dorosłych i w związku z tym podjęliśmy bardzo konkretne działania, ponieważ nasz cel to edukacja dorosłych, która będzie atrakcyjna, efektywna, nowoczesna i elastyczna, edukacja, która odpowiada na wyzwania XXI w. Przygotowując rozwiązania w tej sferze, bierzemy pod uwagę niezwykle ważną rolę edukacji dorosłych w podnoszeniu poziomu wykształcenia i uzyskiwania kwalifikacji zawodowych. Jest to jeden z kluczowych czynników warunkujących przygotowanie nowoczesnych kadr dla polskiej gospodarki.
Polski system oświaty gwarantuje osobom dorosłym powszechne prawo do kształcenia się. Kształcenie to obejmuje właśnie naukę w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w ramach kursów realizowanych przez placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego. Edukacja ustawiczna w kształceniu ogólnym ma inne formy organizacyjne i cele niż edukacja w kształceniu zawodowym. Szkoły ogólnokształcące dla dorosłych to dominująca forma edukacji dla dorosłych, to przede wszystkim szkoły drugiej szansy dla osób, które z różnych powodów nie ukończyły szkoły podstawowej, dotychczasowego gimnazjum lub szkoły średniej przed 18. rokiem życia.
Najważniejsze ogniwo w tym sektorze stanowi liceum ogólnokształcące dla dorosłych. Większość osób wybierających naukę w tym typie szkoły chce uzyskać średnie wykształcenie, ukończyć szkołę. Jest to dla nich ważne nie tylko ze względów prestiżowych, istotne jest dla nich, jeśli chodzi o zwiększenie szans na rynku pracy. W szkołach tych kształcą się głównie osoby, których wcześniejsza edukacja w szkołach średnich skończyła się niepowodzeniem, albo absolwenci zasadniczych szkół zawodowych.
Z kolei celem edukacji zawodowej dla osób dorosłych jest przede wszystkim zwiększenie ich szans na rynku pracy. Głównym wyzwaniem jest w tym przypadku dostosowanie kierunków kształcenia do potrzeb pracodawców i rynku pracy. Dynamiczny rozwój technologii powoduje, że wykształcenie i wiedza zdobyte w szkole muszą być aktualizowane, uzupełniane i poszerzane podczas pracy zawodowej. Zmiany zachodzące w kwalifikacjach i zawodach oraz ich powstawanie i zanikanie na rynku pracy powodują, że cykl kształcenia w szkole dla dorosłych nie tylko nie może być zbyt długi z punktu widzenia potrzeb pracodawców, ale także z punktu widzenia potrzeb osób uczących się. Obecnie jedyną szkołą prowadzącą kształcenie zawodowe dla dorosłych jest szkoła policealna dla osób posiadających wykształcenie średnie lub średnie branżowe. Kształcenie w tej szkole w zależności od zawodu trwa od 1 do 2,5 roku. Ponadto od roku szkolnego 2020/2021 wprowadzamy 2-letnią szkołę branżową II stopnia dla absolwentów szkoły branżowej I stopnia. Zapewniamy tym samym pełną drożność kształcenia zawodowego. Tę szkołę II stopnia tworzymy też z myślą o uzyskiwaniu kwalifikacji w szkole branżowej II stopnia przez osoby dorosłe i przygotowujemy stosowne zmiany w tej kwestii.
Osoby dorosłe uzupełniające wiedzę i kwalifikacje zawodowe mają inne preferencje i aspiracje niż osoby wybierające kształcenie ogólne. Kluczowe jest dla nich uzyskanie certyfikatów potwierdzających określone kwalifikacje zawodowe, w formie świadectwa lub dyplomu, uzyskiwanych po zdaniu egzaminów zewnętrznych. Istotne znaczenie w tym przypadku ma oferta kształcenia w formach pozaszkolnych czy kursowych. Dlatego rozwijając ofertę kształcenia w formach kursowych, jeszcze bardziej ją uelastyczniamy. Bierzemy przede wszystkim pod uwagę potrzeby i możliwości osób dorosłych, które naukę najczęściej muszą łączyć z pracą zawodową lub sprawowaniem opieki nad innymi członkami rodziny. Zamierzamy przy tym umożliwić szkołom zawodowym prowadzenie krótszych form kształcenia dorosłych.
Odnosząc się do opinii zawartej w pytaniu, pragnę zapewnić, że w dużej mierze podzielamy uwagi sformułowane przez panów posłów. Dostrzegamy negatywne zjawiska towarzyszące funkcjonowaniu szkół dla dorosłych i wnikliwie je analizujemy. Wprowadzamy zmiany, które mają podnieść skuteczność i jakość kształcenia osób dla dorosłych. W tej chwili jest procedowany projekt ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, który obejmuje zmiany, które mają uporządkować system finansowania oświaty, tak aby był przejrzysty i łatwiejszy w stosowaniu dla samorządów, jak i dyrektorów szkół.
Przygotowaliśmy także rozwiązania dotyczące dotowania szkół dla dorosłych obejmujące zmianę sposobu naliczania dotacji. Jednym z kluczowych rozwiązań jest uzależnienie udzielenia dotacji i jej wysokości od skuteczności kształcenia, tj. uzyskiwania efektów kształcenia, czyli tzw. dotacja za efekt. W przypadku liceów ogólnokształcących i szkół policealnych dla dorosłych część dotacji będzie wypłacana na ucznia, tak jak dotychczas, a część - po zdanym egzaminie odpowiednio maturalnym lub zawodowym. Wysokość dotacji będzie zatem w części uzależniona od tego, czy osoba prowadząca szkołę udokumentuje, że uczeń zdał egzamin. Część dotacji, która zostanie uzależniona od zdanego egzaminu, będzie zdefiniowana odpowiednimi wagami subwencji oświatowej.
Innym rozwiązaniem będzie dotowanie tylko jednej szkoły (Dzwonek) dla dorosłych, w przypadku gdy dany uczeń będzie uczniem więcej niż jednej szkoły. W związku z tym myślę, że w dużej mierze odpowiadamy na wyzwania, które wynikają z raportów Najwyższej Izby Kontroli, a także ze spostrzeżeń, które mamy jako ministerstwo edukacji.
Przebieg posiedzenia