8. kadencja, 5. posiedzenie, 1. dzień (15-12-2015)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie w sprawie 45. rocznicy wydarzeń Grudnia'70

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dniach 14-22 grudnia br. obchodzimy 45. rocznicę Grudnia'70 - mających miejsce na Wybrzeżu masowych protestów i strajków brutalnie tłumionych przez komunistyczne władze.

    Bezpośrednią przyczyną wybuchu społecznego niezadowolenia były drastyczne podwyżki cen wprowadzone przez władze na kilkanaście dni przed świętami Bożego Narodzenia. Był to rzecz jasna zaledwie jeden z przejawów ówczesnego kryzysu politycznego i gospodarczego, jednak na tyle dotknął on społeczeństwo, że obywatele zdecydowali się głośno wyrazić swój sprzeciw.

    Gwałtowne protesty wstrząsały miastami Wybrzeża między 14 a 22 grudnia 1970 r. Pierwsze strajki rozpoczęły się w stoczni im. Lenina w Gdańsku. Pracownicy podnieśli postulat obniżenia cen. Manifestacja pokierowała się pod gmach komitetu wojewódzkiego PZPR. Głos demonstrantów nie został jednak wysłuchany. Zamiast próby nawiązania dialogu komunistyczne władze zdecydowały się zaatakować manifestujących, kierując przeciwko nim funkcjonariuszy MO. Gwałtowne walki uliczne toczyły się w Gdańsku do późnych godzin wieczornych. Kilkadziesiąt osób zostało rannych.

    Kolejny dzień nie przyniósł wyciszenia konfliktu. Protesty jeszcze się nasiliły. Siły porządkowe zaczęły używać przeciwko protestującym broni palnej. W okolicach budynku komendy miejskiej MO odnotowano pierwsze ofiary śmiertelne. Obustronna agresja nasilała się. Podpalony został budynek będący siedzibą lokalnych władz partyjnych. Na gdańskich ulicach pojawili się żołnierze uzbrojeni w broń maszynową, a także ciężki sprzęt. Kilka osób zginęło, kilkaset zostało rannych. Nazajutrz, gdy stoczniowcy ponownie chcieli wyjść pochodem na ulice miasta, zostali ostrzelani przez milicjantów i żołnierzy.

    Fala strajkowa rozlała się na inne miasta Wybrzeża - Elbląg, Gdynię, Słupsk. Zamieszki najgwałtowniejszy charakter przybrały w Szczecinie. Rozruchy rozpoczęły się tam 17 grudnia. Pracownicy stoczni im. Adolfa Warskiego skierowali swój pochód w stronę komitetu wojewódzkiego PZPR. Manifestujący zostali brutalnie zaatakowani przez milicję. Podpalona została siedziba tamtejszych komunistycznych władz.

    Jednak do najtragiczniejszych wydarzeń doszło tego dnia w Gdyni. Tam wojsko i milicja otworzyły ogień do bezbronnych, idących do pracy ludzi, nieuczestniczących nawet w ulicznych zamieszkach. Życie straciło przynajmniej 18 osób. Symbolem tamtych wydarzeń jest postać zastrzelonego 18-letniego pracownika Stoczni Gdyńskiej - Zbigniewa Godlewskiego, którego ciało pochód mieszkańców w geście niezgody poniósł ulicami miasta. Zdarzenie to unieśmiertelniono w ˝Balladzie o Janku Wiśniewskim˝.

    W ciągu kilku grudniowych dni w ulicznych starciach na ulicach miast Wybrzeża udział wzięło kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Główny ciężar walki z protestującymi przejęli funkcjonariusze milicji. Wspomagani oni byli też przez wojsko. Do spacyfikowania protestów na Wybrzeżu władze użyły łącznie ok. 27 tys. żołnierzy oraz 550 czołgów, 750 transporterów opancerzonych i 2100 samochodów.

    Według oficjalnych danych w Grudniu'70 śmierć poniosło łącznie 45 osób, a 1165 zostało rannych. Rozmiar rozruchów i liczebność sił skierowanych przeciw demonstrantom pozwala jednak domniemywać, że liczby te są zaniżone. W innych częściach kraju w okresie tym odnotowano falę strajków, wzmożony kolportaż ulotek i silniej eksponowane hasła skierowane przeciwko PZPR. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia