8. kadencja, 5. posiedzenie, 2. dzień (16-12-2015)
24. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Spraw Zagranicznych o poselskim projekcie ustawy o Instytucie Zachodnim im. Zygmunta Wojciechowskiego (druki nr 49 i 87).
Poseł Tadeusz Dziuba:
Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Może zacznę od kwestii poprawki złożonej przez klub Pawła Kukiza, której sens jest taki, że instytut ma zostać powołany na okres kilku lat, czterech lat, niejako na okres próbny, po którym ewentualnie podejmie się decyzję o jego dalszym funkcjonowaniu. Debatowaliśmy o tym na wspólnym posiedzeniu komisji w dniu wczorajszym i wyraźnie zadeklarowałem, że osobiście nie jestem przeciwnikiem stosowania środków dyscyplinujących, ale, proszę panów, zrealizowanie tego typu zamysłu przeczy sensowi powołania jedynego, wyodrębnionego, profesjonalnego polskiego ośrodka niemcoznawczego.
Właśnie dlatego taki zamysł został tu w Sejmie zgłoszony i, jak rozumiem, właśnie dlatego wszystkie kluby popierają tego typu rozwiązanie, by nasza wspólnota państwowa miała choć jeden wyodrębniony, profesjonalny, nasz własny niemcoznawczy ośrodek. I zatem z istoty tej rzeczy nie jest właściwe powoływanie tego instytutu niejako na próbę. Być może słowa, których używam, są pewnym nadmiarem w stosunku do sensu państwa poprawki, ale w istocie w zderzeniu z tym głównym zamysłem myślę, że dosyć dobrze definiują państwa intencje.
Kończąc ten wątek, czuję się w obowiązku do państwa wnioskodawców tej poprawki zaapelować, byście jednak tą poprawkę wycofali, bo - jak uczy doświadczenie z dnia wczorajszego - i tak ona nie zdobędzie większości. Poza tym, wracam do swojej argumentacji, ona przeczy tej intencji. Jeszcze raz powtórzę: Niemcy to nasz największy partner europejski, nasz sąsiad zza zachodniej granicy, z którym łączą nas wielorakie więzy polityczne, społeczne i gospodarcze, który ma ogromny wpływ na funkcjonowanie naszej wspólnoty państwowej, tak samo jak ma ogromny wpływ na funkcjonowanie właściwie wszystkich państw europejskich, a przynajmniej wielu państw europejskich, ma ogromny wpływ na funkcjonowanie Unii Europejskiej. My powinniśmy dysponować takim profesjonalnym ośrodkiem niemcoznawczym. To jest nasz interes państwowy i powinniśmy to jasno zademonstrować.
Gdy chodzi zaś o wnioski mniejszości, druga kwestia. One tak de facto zmierzają do zmiany charakteru tego przyszłego instytutu. W istocie one sygnalizują, że przyszły ośrodek analityczny ma być ośrodkiem o charakterze europeistycznym.
(Poseł Piotr Apel: Zgodnie z nazwą.)
To jeszcze raz wracam do tej myśli, od której rozpocząłem: intencją jest powołanie ośrodka niemcoznawczego. W dzisiejszych realnych warunkach XXI w., w warunkach tego świata, który znamy i w którym żyjemy, powołanie ośrodka niemcoznawczego tutaj w Polsce, to jest tak, jak powołanie ośrodka europeistycznego. Niejako inaczej państwo chcecie rozłożyć akcenty niż to proponują projektodawcy tej ustawy. Proszę to docenić i zauważyć, że - jeszcze raz powtórzę - naszym interesem państwowym, interesem naszej wspólnoty jest dysponowanie profesjonalnym, wyodrębnionym ośrodkiem niemcoznawczym, który będzie wsparciem dla całej administracji publicznej w Polsce, w szczególności oczywiście dla administracji rządowej, ale także wsparciem dla obywateli.
(Poseł Adam Szłapka: Ja w kwestii sprostowania.)
Pojawił się zarzut, czy może nie tyle zarzut, co taka wątpliwość, czy podporządkowanie tego ośrodka analityczno-eksperckiego premierowi stwarza jakieś niebezpieczeństwo upolitycznienia. Zwracam uwagę, że to rozwiązanie już zastosowano. Tego typu think tanków w Polsce mamy w tej chwili raptem dwa, być może zresztą ten trzeci domknie nasze potrzeby. Myślę mianowicie o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych i Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia jest właśnie nadzorowany przez premiera, w imieniu którego w praktyce na co dzień działa szef kancelarii premiera, szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Tutaj zastosowaliśmy to samo rozwiązanie. Ono jest właściwe ze względu na cel, zarówno cel Ośrodka Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, jak i cel funkcjonowania przyszłego Instytutu Zachodniego im. prof. Wojciechowskiego. I nie należy tutaj się dopatrywać niebezpieczeństwa upolitycznienia. Przy okazji odpowiedziałem na jedno z ostatnich pytań.
Pytanie o okres przejściowy dla instytutu. Trzeba tu powiedzieć wyraźnie: obecny Instytut Zachodni to nie jest ta jednostka, którą tworzymy ustawą. Obecny Instytut Zachodni to jest jednostka, która jest podporządkowana ustawie o instytutach badawczych. Jest z definicji instytutem naukowo-badawczym i ta jednostka zostaje rozwiązana. Natomiast na jej zasobach utworzony zostanie ten analityczno-ekspercki ośrodek, nasz niemcoznawczy think tank. I oczywiście to się wiąże z funkcjonowaniem pewnego okresu przejściowego, czy on będzie trwał trzy miesiące, czy sześć miesięcy to dzisiaj trudno rozstrzygnąć. Nie ma wątpliwości, że w tym okresie ktoś tą przepoczwarzającą się instytucją musi kierować. Przyjęto rozwiązanie zupełnie rutynowe, że kieruje nią osoba, która do tej pory wykonywała funkcję dyrektora. Nie ma też wątpliwości ze względu na argument, która został już tutaj w pytaniu samym użyty, że ten w cudzysłowie przejściowy dyrektor nie jest dyrektorem, o którym mowa w przepisach zasadniczych tej ustawy, nie jest tym dyrektorem kadencyjnym, który w przyszłości zostanie w trybie przewidzianym ustawą wybrany. Krótko mówiąc, to, że dyrektor rozwiązywanego instytutu staje się dyrektorem nowej jednostki, nie oznacza, że jest pierwszym dyrektorem nowej jednostki.
Nazwa instytutu. Ja podzielam opinię, że należy przywiązywać wagę do słów i że słowa mają swoje kontekstowe znaczenie.
Zapewne od dziesięcioleci przyzwyczailiśmy się do tego, że nazwa ˝instytut˝ przylega do instytucji, które nazywamy w pełnym zakresie instytutami naukowo-badawczymi, więc być może z tego punktu widzenia nazwa ˝Instytut Zachodni˝ do ośrodka analityczno-eksperckiego nie pasuje, ale jednocześnie ta nazwa jest nośnikiem 70-letniej tradycji, i tym kierowaliśmy się, zachowując właśnie tę tradycyjną nazwę Instytutu Zachodniego.
Jest okazja, żeby przypomnieć, że został on powołany ponad 70 lat temu, w 1944 r. Na ziemiach polskich toczyły się jeszcze wtedy walki. Został on powołany z inicjatywy środowisk prawicowych, wśród których specjalną rolę, potem przez lata jako dyrektor instytutu, odgrywał właśnie prof. Wojciechowski, i jego imię i nazwisko chcemy uwidocznić w nazwie tego naszego niemcoznawczego think tanku.
Mam nadzieję, że odpowiedziałem na wszystkie pytania. Panie marszałku, dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia