8. kadencja, 5. posiedzenie, 3. dzień (17-12-2015)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie w sprawie 106. rocznicy urodzin Adama Borysa

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 10 grudnia br. obchodziliśmy 106. rocznicę urodzin Adama Borysa pseud. Pług, organizatora i dowódcy batalionu ˝Parasol˝, cichociemnego.

    Adam Borys przyszedł na świat 10 grudnia 1909 r. w Niechanowie położonym w Wielkopolsce. Po zdanej w wieku 19 lat maturze wstąpił do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Następnie został studentem Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego.

    Po wybuchu II wojny światowej Adam Borys przydzielony został do 17. Pułku Artylerii Lekkiej w Gnieźnie, do jego II rzutu. Jednostka ta brała niewielki udział w kampanii wrześniowej. Pod naporem wojsk niemieckich cofała się w stronę granicy polsko-węgierskiej. Po jej przekroczeniu Adam Borys wraz z innymi żołnierzami został internowany. W styczniu 1940 r. przedostał się do mieszczącego się we Francji polskiego obozu dla wojskowych. Przydzielono go do 3. Pułku Artylerii Lekkiej w 3. Dywizji Piechoty.

    Po klęsce Francji ewakuował się do Anglii. Przez dwa lata służył w polskich Siłach Zbrojnych na terenie Wielkiej Brytanii. Następnie ochotniczo zgłosił się na szkolenie dla oficerów, którzy mieli zostać przerzuceni do okupowanej Polski, by tam zasilić szeregi Związku Walki Zbrojnej. Ukończył on wszechstronne kursy z zakresu dywersji na zapleczu wroga oraz spadochroniarstwa. W ramach operacji ˝Hammer˝ zrzucony został do kraju w okolicach Garwolina.

    Po powrocie do okupowanej Polski Adam Borys objął funkcję oficera Kedywu Komendy Głównej AK. Działał od wtedy pod pseud. Pług oraz Bryl. W czerwcu 1943 r. objął on stanowisko zastępcy dowódcy Oddziału Dyspozycyjnego ˝Motor 30˝.

    Uczestnicząc w akcjach dywersyjnych, zetknął się z zespołami Grup Szturmowych konspiracyjnego harcerstwa - ˝Szarych Szeregów˝. Po tym, jak kierownictwo Kedywu nakazało Borysowi utworzenie formacji specjalnej do walki z Gestapo, ˝Pług˝ zwrócił się do władz harcerstwa o zgodę na oddelegowanie pod jego komendę 60 harcerzy posiadających staż konspiracyjno-sabotażowy. Stworzyli oni kompanię ˝Agat˝ przekształconą później w ˝Pegaz˝ i ostatecznie, w maju 1944 r., w batalion ˝Parasol˝.

    ˝Parasol˝ był jednym z najbardziej zakonspirowanych i zdyscyplinowanych oddziałów Armii Krajowej. Odniesione przez jednostkę ˝Agat-Pegaz-Parasol˝ sukcesy bojowe są w dużej mierze zasługą Adama Borysa, był on bowiem konstruktorem wszystkich zbrojnych wystąpień. Akcje przygotowywane przez ˝Pługa˝ kierowane były przede wszystkim przeciwko funkcjonariuszom niemieckiego terroru. Do najsłynniejszych z nich zaliczyć można akcje Weffels, Kretschmann czy Kutschera.

    Po wybuchu powstania warszawskiego, stojąc na czele ˝Parasola˝, walczył na Woli. 6 sierpnia został ciężko ranny, przez co do końca zrywu nie mógł brać udziału w walkach. Dostał się do niewoli niemieckiej. Po zakończeniu wojny powrócił do Polski, gdzie został aresztowany przez funkcjonariuszy UB. Osadzono go w więzieniu mokotowskim, skąd jednak został po dwóch miesiącach zwolniony.

    W następnych latach Adam Borys powrócił do pracy zawodowej, m.in. w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego w Bydgoszczy, a następnie w Centralnym Zarządzie Przemysłu Mięsnego w Poznaniu. Zmarł 27 sierpnia 1986 r. w Witkowie pod Gnieznem. Za zasługi w walce został odznaczony Orderem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia