8. kadencja, 5. posiedzenie, 3. dzień (17-12-2015)
21. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (druk nr 119).
Poseł Zbigniew Gryglas:
Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Nowoczesnej wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o służbie cywilnej. Funkcjonowanie każdego państwa opiera się na sprawnej, profesjonalnej administracji, pracującej pod kierownictwem ich politycznych zwierzchników. Służba cywilna, wiemy to wszyscy, stabilizuje państwo. Wymownym tego przykładem są Włochy, znane z bardzo częstych zmian rządów, ale to właśnie administracja stabilna powoduje, że kraj funkcjonuje.
(Poseł Arkadiusz Czartoryski: Największe zadłużenie w Europie.)
Niniejszy projekt ustawy, który państwo proponujecie, likwiduje w zasadzie ten profesjonalny korpus administracji w urzędach, administracji centralnej i rządowej dedykowany realizacji zadań państwa polskiego na rzecz powoływanych politycznie urzędników. Dotyczy to zwłaszcza urzędników powoływanych na wyższe stanowiska.
Czym jest służba cywilna? To nic innego niż kadra administracyjna, która w ministerstwach, urzędach centralnych pracuje dla kraju, wykonując pod politycznym kierownictwem szefów resortów zadania państwa polskiego. Profesjonalna służba cywilna to taka, która będzie pracowała pod aktualnym kierownictwem, czyli państwa kierownictwem, ale także każdym innym, które nastąpi po was. Będzie wykonywała polecenia swoich politycznych szefów, oczywiście w granicach nakreślonych przez prawo. Państwo nie chcecie takiej administracji, nie chcecie administracji apolitycznej, a przeciwnie, chcecie administracji powoływanej wprost przez polityków i zależnej od polityków. Choć pan Jarosław Kaczyński w marcu 2003 r. zapowiedział likwidację gabinetów politycznych, przypomnę tę deklarację, chcecie państwo dzisiaj w istocie rozszerzenia politycznych gabinetów na wszystkie wyższe stanowiska w służbie cywilnej, bo te osoby powołane na te stanowiska będą nikim innym niż osobami, które bardzo przypominają osoby pracujące na stanowiskach w gabinetach politycznych.
Długo zastanawiałem się, jaki jest cel, motywacja tej regulacji, jaki jest państwa cel. Odpowiedź jest jasna: państwo nie chcecie obecnej kadry administracyjnej. Nie ufacie tej kadrze, sądzicie, że nie może ona być użyteczna, pomocna w realizacji programu Prawa i Sprawiedliwości, bo przecież pracowała wcześniej dla koalicji PO-PSL, a część z nich jeszcze wcześniej dla SLD czy AWS. Uważacie państwo, że program Prawa i Sprawiedliwości mogą zrealizować wyłącznie zdeklarowani zwolennicy tej partii. Jesteście państwo w błędzie, bo profesjonalna kadra administracji mogłaby przyspieszyć wykonanie państwa programu, jak też innych programów i pozwolić uniknąć wielu ryzyk, bo to są doświadczone osoby. Tymczasem osoby powołane zgodnie z nową ustawą mogą państwa narazić na takie ryzyko. Narażą na takie ryzyko nie tylko Prawo i Sprawiedliwość, ale narażą na takie ryzyko także Rzeczpospolitą Polską i to jest znacznie groźniejsze. Namawiam do działania w myśl zasady: dobry szef dobiera sobie dobrych współpracowników, a nawet lepszych od niego, a nie w myśl zasady, która już tu była wspomniana: mierny, bierny, ale wierny, którą pamiętamy z PRL. (Oklaski)
Prezentowany projekt ustawy potwierdza przedstawione przeze mnie tezy, jest także niezgodny z konstytucją, w szczególności art. 1 pkt 12 narusza art. 153 konstytucji traktujący o rzetelnym, bezstronnym i, podkreślam, politycznie neutralnym wykonywaniu zadań państwa przez służbę cywilną. W szczególności osoby powołane na wyższe stanowiska w służbie cywilnej taką polityczną neutralnością na pewno nie będą się charakteryzowały. Polecam państwu lekturę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z roku 2002 nr 9, który wykazał niekonstytucyjność znacznie mniej, bliżej idącego rozwiązania dotyczącego tzw. osób powoływanych na stanowiska kierownicze jako pełniących obowiązki. Państwa propozycja idzie znacznie, znacznie dalej.
Podobnie olbrzymie wątpliwości budzą przepisy przejściowe tej ustawy, w których proponuje się, by stosunek pracy z osobami zajmującymi wyższe stanowiska państwowe wygasł w terminie 30 dni od wejścia w życie tej ustawy. Spowoduje to, jak słusznie wspomnieli przedmówcy, destabilizację urzędów, nie mówiąc już o pozbawieniu tych osób praw nabytych, i będzie kosztowało państwo polskie bardzo dużo.
Niezrozumiałe w tej ustawie jest stworzenie trzeciej kategorii członków korpusu służby cywilnej. Przypominam, że dotychczas byli to pracownicy służby cywilnej i urzędnicy służby cywilnej. Tutaj powstaje trzecia kategoria osób zajmujących wyższe stanowiska w służbie cywilnej.
Obecny art. 6 ustawy o służbie cywilnej, który mówi, że każdy obywatel ma prawo do informacji o wolnych stanowiskach pracy w służbie cywilnej, a nabór jest otwarty i konkurencyjny, jest wprost emanacją zasady konstytucyjnej jednakowego dostępu do służby publicznej dla wszystkich obywateli. Ograniczenie tego prawa tylko do niektórych stanowisk przez wyłączenie stanowisk kierowniczych jest nieuprawnione w kontekście tej konstytucyjnej zasady.
Zgodnie z art. 1 pkt 11 nowelizacji szefem służby cywilnej oraz osobą, która może zająć wysokie stanowisko w służbie cywilnej, będą mogły być osoby, które były karane przez komisje orzekające w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Czy będzie dobrym urzędnikiem osoba, która naruszała w przeszłości dyscyplinę finansów publicznych? Odpowiedź jest jasna.
Wątpliwe merytorycznie jest także odstąpienie od warunku posiadania przez szefa służby cywilnej doświadczenia zawodowego w administracji publicznej. Czy brygadzistą górniczym może być osoba, która nie jest górnikiem?
Uchylenie art. 12 i art. 13 oznacza likwidację jakichkolwiek ograniczeń w zakresie odwoływania szefa służby cywilnej, zbliżając to stanowisko do czysto politycznych kierowniczych stanowisk państwowych.
Wątpliwa merytorycznie jest także rezygnacja z wymogu jakiegokolwiek doświadczenia zawodowego u osób, które mają objąć wyższe stanowiska w służbie cywilnej.
Niejasny jest także cel wprowadzenia kolejnej podstawy nawiązania stosunku pracy w służbie cywilnej. Obok dotychczasowych - również stosunek powołania. Dotyczy to wyższych stanowisk w służbie cywilnej.
Zasadnicze wątpliwości budzi wreszcie odstąpienie od otwartego i konkurencyjnego naboru na wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Oznacza to, że otwarty i konkurencyjny nabór realizujący konstytucyjną zasadę równego dostępu do służby publicznej pozostaje w obowiązku w stosunku do zwykłych stanowisk, ale nie dotyczy wyższych stanowisk, czyli mamy wyższe wymagania wobec zwykłych pracowników, a niższe wobec osób kierujących administracją. Czy to jest dobra zmiana?
Projekt likwiduje Radę Służby Cywilnej. Była już na ten temat mowa, ja tylko przypomnę, że w tej radzie głos miała opozycja, więc był to bardzo istotny czy jest dotąd istotny organ w służbie cywilnej.
Wysoki Sejmie! Z dniem przyjęcia tej ustawy służba cywilna w Rzeczypospolitej zostanie zlikwidowana. Składam wniosek o odrzucenie tego projektu ustawy w pierwszym czytaniu. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia