8. kadencja, 55. posiedzenie, 1. dzień (09-01-2018)
5. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych (druki nr 1827 i 1927).
Poseł Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony):
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego chcę przedstawić nasze stanowisko w sprawie sprawozdania komisji o rządowym projekcie ustawy o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych, druki nr 1827 i 1927.
Omawiany projekt ma na celu usprawnienie ochrony dobra dziecka oraz poprawę skuteczności wykonywania orzeczeń sądowych dotyczących jego powrotu za granicę lub orzeczeń odmawiających takiego powrotu.
Projekt rządowy przewiduje, że w przypadku sprawy o wydanie dziecka za granicę zostanie ono w Polsce co najmniej do rozprawy apelacyjnej. Orzeczenia sądu będą wykonywane, gdy się uprawomocnią. ˝Co najmniej˝, ponieważ projekt wprowadza również skargę kasacyjną od orzeczeń o odebraniu dziecka. Do Sądu Najwyższego będą mogli ją wnieść prokurator generalny, rzecznik praw obywatelskich i rzecznik praw dziecka.
Dzisiaj postanowienia sądów o wydaniu dzieci są wykonywane z chwilą ogłoszenia, już po I instancji, chociaż konwencja haska z 1980 r. tego nie wymaga.
Wnioskami o wydanie dzieci z Polski będzie się zajmować w I instancji 11 wyspecjalizowanych sądów okręgowych mających 6 tygodni na wydanie orzeczenia. Również 6 tygodni będzie mieć Sąd Apelacyjny w Warszawie orzekający w II instancji. Dzisiaj, kiedy w I instancji orzekają sądy rejonowe w całym kraju, trwa to ponad rok - ze szkodą dla stabilizacji życia dziecka. Co ważne, w sądach rejonowych sędziowie często po raz pierwszy spotykają się z tą kategorią spraw.
We wszystkich takich sprawach strony będą musiały być reprezentowane przez pełnomocników, a gdy polskich rodziców nie będzie na to stać, dostaną ich z urzędu, co ma usprawnić postępowania. Dopuszczone będzie też organizowanie mediacji transgranicznych pomiędzy stronami. Minister sprawiedliwości będzie mógł zwracać się do sądów o dostarczenie wszystkich informacji na temat stanu postępowań, a sądy będą musiały odpowiadać mu niezwłocznie. Jeśli konieczne będzie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, sądy dostaną 4 tygodnie na odpowiedź.
Polska Policja zyska nowe uprawnienie - będzie mogła zbierać i przetwarzać, czyli wykorzystywać dane osobowe osób, których dotyczy wniosek o odebranie dziecka, oraz tych osób, które je zatrzymały lub ukryły.
Skarb Państwa pokryje koszty tłumaczenia wniosków składanych do zagranicznych sądów i instytucji przez polskich rodziców walczących o dzieci, gdy udowodnią, że ich na to nie stać. Nie dotyczy to niestety polskich rodziców, którzy są za granicą i tam podejmują działania prawne.
Znacznie mniejsze będą uprawnienia ministra sprawiedliwości w sprawach o odebranie dzieci polskim rodzicom mieszkającym w innych krajach przez tamtejsze władze.
Jeśli zagraniczny sąd zgodzi się, by dzieci odebrane Polakom trafiły do rodziny zastępczej w Polsce, to minister będzie mógł kierować do sądów rejonowych wnioski o ustanowienie opieki zastępczej w naszym kraju. Sądy muszą na nie odpowiedzieć w ciągu 21 dni. Po pozytywnej odpowiedzi koszty przywiezienia dziecka do naszego kraju będzie mógł pokryć Skarb Państwa.
Wysoka Izbo! Zmiany przewidziane w projekcie idą w korzystnym dla polskich dzieci i ich rodziców kierunku. Efektem swobodnego przepływu osób w Unii Europejskiej jest i będzie coraz więcej sytuacji, w których decyzja o tym, w którym kraju Wspólnoty ma wychowywać się dziecko, zapada na drodze sądowej. W tej sytuacji dotychczasowy stan prawny i dotychczasowe instrumenty państwa w tym zakresie nie wystarczały.
Przekazanie omawianej kategorii spraw 11 wyspecjalizowanym sądom okręgowym wraz z ustanowieniem instancji odwoławczej w postaci sądu apelacyjnego pomoże w ujednoliceniu linii orzeczniczej oraz w usprawnieniu postępowań. Powinno to przyspieszyć i zwiększyć profesjonalizm orzekania w tym zakresie.
Korzystnie należy również ocenić wprowadzenie przymusu adwokacko-radcowskiego. Dobrze, że w tak drażliwych sprawach stronom przysługiwać będzie pełnomocnik wyznaczony z urzędu. Stoimy na stanowisku, że szeroki, a w razie potrzeby bezpłatny dostęp do wymiaru sprawiedliwości i pomocy prawnej powinien zawsze przyświecać autorom zmian w polskim systemie prawnym.
Wykonywanie orzeczeń dopiero po wykorzystaniu drogi odwoławczej pozwoli uniknąć tworzenia faktów dokonanych w postaci wysłania dziecka za granicę przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.
Uzupełnieniem tych zmian jest poszerzenie praw do pozyskiwania i przetwarzania danych osób w toku prowadzonych postępowań. Pozwoli to na lepsze rozeznanie i lepszy osąd ze strony sądów okręgowych.
Klub Parlamentarny PSL deklaruje poparcie dla procedowanego projektu ustawy.
Przebieg posiedzenia