8. kadencja, 59. posiedzenie, 1. dzień (27-02-2018)

1. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o komornikach sądowych (druki nr 1582 i 2032).

Poseł Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony):

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić nasze stanowisko wobec sprawozdania komisji o rządowym projekcie ustawy o komornikach sądowych.

    Projektowana ustawa ma zastąpić aktualnie obowiązującą ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Wprowadza kompleksowe rozwiązania prawne, mające w założeniu podnieść standard działania komornika sądowego w obszarze usprawnienia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z projektem w sposób istotny zwiększone mają zostać uprawnienia nadzorcze i kontrolne ministra sprawiedliwości nad komornikami. Będzie on mógł, w ramach postępowania administracyjnego, z urzędu podejmować działania prowadzące nawet do usunięcia komornika z zajmowanego stanowiska, a wcześniej do zawieszenia go w czynnościach, jeśli komornik rażąco naruszy prawo.

    Wedle proponowanych zmian zwiększony ma zostać również realny nadzór prezesów sądów rejonowych nad funkcjonowaniem komorników. Projekt daje prezesom sądów rejonowych uprawnienia do odsunięcia komornika od wykonywanych czynności na 30 dni i wnioskowania bezpośrednio do ministra sprawiedliwości o odwołanie komornika ze stanowiska. Dziś takich uprawnień prezesi sądów rejonowych nie mają. W myśl projektu zostaną oni zobligowani do podjęcia każdorazowo działań wobec komorników, którzy naruszają prawo lub zasady etyki zawodowej. Jeśli prezes sądu rejonowego dopuści się rażącego zaniechania w nadzorze nad podległym komornikiem, sam narazi się na odwołanie ze stanowiska.

    Inną ważną zmianą jest wprowadzenie obowiązku nagrywania poszczególnych czynności egzekucyjnych komornika przeprowadzanych w terenie. Nagranie takie ma być elementem akt postępowania włączanym do protokołu. Przy egzekucji komornik każdorazowo będzie zobowiązany do wręczenia dłużnikowi klarownego formularza skargi, tak aby każdy mógł skierować ją do właściwego sądu, jeśli doszło do nieprawidłowości. Dziś ponad 80% skarg na komorników nie jest uwzględnianych przez sądy, często z powodu drobnych uchybień formalnych. Projekt wprowadza również zasadę, zgodnie z którą gdy dochodzi do przymusowego otwarcia przez komornika mieszkania dłużnika lub przeszukania takiego mieszkania, musi to nastąpić w asyście policji.

    Zmienione zostały zasady prowadzenia egzekucji z ruchomości, m.in. poprzez precyzyjne określenie ruchomości, które nie podlegają zajęciu. Ma to w intencji wnioskodawców ograniczyć arbitralność w podejmowaniu decyzji mogących pozbawić dłużnika przedmiotów niezbędnych do codziennej egzystencji. Chodzi o takie przedmioty i urządzenia domowe jak lodówka, pralka, odkurzacz, łóżko czy kuchenka służąca do przygotowywania posiłków.

    Rozszerzeniu ma ulec katalog naruszeń prawa, za które komornicy będą odpowiadać dyscyplinarnie. Postępowania takie zostaną przyśpieszone. Kancelarie komornicze będą kontrolowane co najmniej raz na 2 lata, a nie raz na 4 lata, jak obecnie. Kontroli finansowej dokonywać będzie również naczelnik właściwego urzędu skarbowego. Wedle nowych przepisów komornik ma działać osobiście, a czynności, które zleca asesorom, mogą mieć jedynie funkcję szkoleniową, jako przygotowanie do zawodu. Komornik ponosi przy tym całą odpowiedzialność, w tym odszkodowawczą, za prawidłowe działanie asesorów.

    Zwiększeniu profesjonalizmu komorników ma służyć wymóg, zgodnie z którym będą oni musieli mieć wyższe wykształcenie prawnicze. Dziś 30% komorników nie ma wyższego wykształcenia prawniczego, a ok. 9% ma zaledwie wykształcenie średnie. Będą oni musieli skończyć studia prawnicze, w terminie 7 lat od dnia l stycznia roku następującego po dniu wejścia w życie nowej ustawy, albo odejdą z zawodu.

    Ponieważ komornik jako funkcjonariusz publiczny musi posiadać odpowiednie doświadczenie życiowe, projekt podnosi granicę minimalnego wieku osoby powoływanej na to stanowisko z 26 lat do lat 28. Rozwiązanie to jest zbliżone do regulacji dotyczących dolnej granicy wieku sędziego. Jednocześnie obniżona zostaje górna granica wieku komornika z 70 lat do 65 lat. Jest to uzasadnione szczególnymi okolicznościami pracy komornika w terenie. Zawód ten wymaga poza wysokimi kwalifikacjami prawniczymi również dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej. W myśl projektu powołanie na stanowisko komornika osób, które w dniu wejścia w życie ustawy ukończyły 65 lat, wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70. roku życia.

    Komornik będzie mógł prowadzić działalność głównie na terenie swojego rewiru. Dopiero brak zaległości w prowadzeniu spraw z rewiru przekraczających 6 miesięcy pozwoli na uzyskiwanie premii polegającej na możliwości przyjmowania spraw z wyboru wierzyciela, z zastrzeżeniem jednak, że komornik będzie miał prawo prowadzenia tych spraw tylko w granicach apelacji. Dodatkowo komornik nie będzie miał możliwości przyjmowania spraw z wyboru wierzyciela, gdy wpływ wszystkich spraw w danym roku przekroczy liczbę 2,5 tys., a skuteczność w zakresie prowadzonych przez niego egzekucji w roku poprzednim nie przekroczy 35%, a także gdy wpływ wszystkich spraw w danym roku przekroczy liczbę 5 tys.

    Oświadczenie majątkowe składane przez komorników będzie uzupełnione o wyraźne wskazanie dochodu z działalności prowadzonej kancelarii i dochodów uzyskanych z innych źródeł i ich wysokości. Kopia oświadczenia zostanie przesłana właściwemu urzędowi skarbowemu. Oświadczenie będzie jawne, na wzór tych, które dotyczą sędziów.

    Komornika będą obowiązywać przejrzyste zasady dotyczące możliwości dodatkowego zarobkowania - tylko praca naukowo-dydaktyczna - i ograniczenia w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Komornik będzie mógł utrzymywać się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę w kancelarii. Rozwiązania te upodobnią status komornika do statusu sędziego czy prokuratora i wyeliminują sytuacje, w których komornik mógłby działać w warunkach konfliktu interesów.

    Nowe przepisy zmieniają kształt aplikacji komorniczej - większy nacisk zostanie położony na przyswojenie zasad etyki i rzetelność w wykonywaniu zawodu komornika. Zaproponowano, aby zakres egzaminu wstępnego obejmował m.in. prawo karne materialne, kwestie związane z ustrojem sądów oraz zasadami wykonywania zawodu komornika.

    W trakcie prac komisji zgłoszono poprawki do projektu, m.in. stanowiące, że w pierwszych 2 latach działalności komornik nie będzie mógł przyjąć więcej niż 2,5 tys. spraw z wyboru wierzyciela rocznie.

    Wysoka Izbo! Wszyscy byliśmy zbulwersowani głośną sprawą zajęcia ciągnika przez komornika pod Mławą. Wiele jest w Polsce takich spraw i bez wątpienia warunki pełnienia tej niezwykle ważnej społecznie funkcji, jaką jest funkcja komornika, wymagają zmian. Nie można jednak przejść obojętnie obok tego, jak na proponowane zmiany reagują sami przedstawiciele środowisk komorniczych. Komornicy wskazują, że tak daleko idące zmniejszenie uprawnień asesorów i nieuchronne braki kadrowe w kancelariach odbiją się przede wszystkim na samotnych rodzicach, którzy będą mieli problem z egzekucją alimentów, a także z otrzymaniem pieniędzy z funduszu alimentacyjnego.

    Obecnie, aby otrzymać środki z funduszu, trzeba przedstawić zaświadczenie o bezskutecznej egzekucji. Komornik może je jednak wydać dopiero wtedy, gdy nie uda się uzyskać od dłużnika żadnych pieniędzy, ale nie wcześniej niż po 2 miesiącach od dnia wszczęcia egzekucji. Musi też upewnić się, że dłużnik nie posiada majątku, i w tym celu m.in. przeprowadzić czynności terenowe w miejscu jego zamieszkania. Dopiero wtedy może wydać odpowiednie zaświadczenie. Zmiany w ustawie zdaniem komorników mogą wydłużyć ten proces, a rodzice bez pieniędzy z funduszu mogą być przez dłuższy czas bez środków do życia.

    Można też zapytać, jak aplikanci i asesorzy mają uczyć się zawodu w świetle tak drastycznego ograniczenia ich uprawnień w kancelariach komorniczych. Ich pozycja zostanie w istocie ograniczona do roli pracownika biurowego, listonosza czy operatora kamery. Asesor będzie mógł pojechać do dłużnika, ale nie będzie miał prawa niczego wyegzekwować, a dłużnik będzie mógł go po prostu przegonić. Aplikanci i asesorzy w trakcie czynności terenowych, które będzie przeprowadzać wyłącznie komornik, będą mogli jedynie trzymać kamerę, czyli ich możliwości praktycznego przygotowania do zawodu będą iluzoryczne. To jest mniej więcej tak, jakby na kursie prawa jazdy kursant siedział wyłącznie na miejscu pasażera.

    Omawiany projekt ma też aspekty pozytywne. Obowiązek rejestrowania egzekucji powinien przyczynić się do poprawy przestrzegania standardów przez komorników. Nigdy dość jawności w życiu publicznym. Precyzyjne określenie ruchomości, które nie podlegają zajęciu, a więc służących zaspokojeniu elementarnych potrzeb, jak np. kuchenka gazowa, również w większym stopniu niż dziś zabezpieczy interes dłużnika. Obowiązek wręczenia dłużnikowi klarownego formularza skargi, tak aby każdy mógł skierować ją do właściwego sądu, powinien zwiększyć możliwości i wiedzę dłużników w zakresie skutecznego składania skarg na pracę komorników.

Przebieg posiedzenia