8. kadencja, 59. posiedzenie, 1. dzień (27-02-2018)

1. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o komornikach sądowych (druki nr 1582 i 2032).

Poseł Wojciech Wilk:

    Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chciałbym przedstawić stanowisko dotyczące sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o komornikach sądowych, druk nr 2032.

    Jak na ekspresowe tempo prac w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dotyczących rządowych projektów ustaw będących w zakresie działania Ministerstwa Sprawiedliwości, to trzeba powiedzieć, że prace nad tym projektem ustawy trwały dość długo, pierwsze czytanie odbyło się bowiem w czerwcu ub.r. W toku prac nad projektem zarówno w podkomisji, jak i w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka zostało wprowadzonych kilkadziesiąt poprawek merytorycznych, zgłoszono ponad 1 tys. uwag legislacyjnych, nie można więc powiedzieć, że projekt złożony w Sejmie był projektem dobrze przygotowanym. Dzisiaj zostały złożone kolejne poprawki, co potwierdza sformułowaną przeze mnie tezę.

    Podczas pierwszego czytania, występując w imieniu klubu, mówiłem, że uzasadnienie projektu ustawy tak naprawdę nie precyzuje, jaki jest nadrzędny cel tej ustawy. Zwracałem również uwagę na pewne negatywne skutki, jakie niesie za sobą projekt, o którym mówimy, dla komorników, ale co również ważne - dla wierzycieli.

    Należy zgodzić się z opiniami, że proponowane przepisy często cechuje brak uzasadnienia, spójności czy precyzji. Projekt niejednokrotnie powiela także błędy obowiązujących regulacji oraz wprowadza rozwiązania, które nie tylko nie służą poprawie funkcjonowania systemu egzekucji sądowej, ale wręcz przeciwnie, zwiastują pogorszenie warunków wykonywania zawodu komornika i dysfunkcjonalność systemu egzekucji sądowej, co przeczy deklarowanym celom wprowadzenia tejże nowej regulacji. Część tych wątpliwości została wyjaśniona w toku prac komisji, gdyż zostały wniesione poprawki, ale niektóre uwagi i pytania w dalszym ciągu pozostały aktualne, np. wątpliwości budzi ingerencja ustawodawcy w konstytucyjnie określone prawa samorządu komorniczego jako samorządu zawodu zaufania publicznego.

    Trzeba powiedzieć, że projekt w sposób istotny zwiększa uprawnienia nadzorcze i kontrolne ministra sprawiedliwości nad komornikami. W przypadku rażącego lub uporczywego naruszania prawa przez komornika będzie on mógł odwołać komornika z urzędu. Obecnie wszczęcie przez ministra sprawiedliwości postępowania o odwołanie komornika z urzędu nie jest możliwe. Minister na każdym etapie postępowania dyscyplinarnego będzie mógł także zawiesić komornika w czynnościach. Ponadto prezes sądu rejonowego będzie mógł natychmiast odsunąć od czynności komornika, który rażąco narusza prawo, i bezpośrednio wnioskować do ministra sprawiedliwości o jego odwołanie ze stanowiska.

    Zwiększona zostanie częstotliwość kontroli komorników przez prezesów sądów. Obecnie taka kontrola musi być przeprowadzona przynajmniej raz na 4 lata, po nowelizacji będzie to raz na 2 lata. Doraźne kontrole będą mogły być przeprowadzone w każdym czasie. Sąd będzie z urzędu badać prawidłowość czynności komorników. W przypadku stwierdzenia błędów w czynnościach komornika sąd będzie musiał skorygować błędne czynności. Z kolei wszystkie czynności egzekucyjne w terenie będą obowiązkowo nagrywane, a zarejestrowany obraz i dźwięk będą wchodzić w skład dokumentacji sprawy. Pytanie, czy takie nagrania nie naruszą prawa do prywatności oraz standardów ochrony praw podmiotowych zarówno dłużnika, wierzyciela, jak również osób trzecich. Według niektórych opinii takie rozwiązanie spowoduje również powstanie dodatkowych kosztów, co może być uciążliwe szczególnie dla małych kancelarii.

    Należy sformułować uwagi odnoszące się do przepisów o nadzorze administracyjnym nad komornikiem sądowym. W opinii prof. Andrzeja Marciniaka projekt ustawy powiela dotychczasowy błąd legislacyjny przyznający ministrowi sprawiedliwości kompetencje dotyczące powoływania rzecznika dyscyplinarnego i jego zastępców. Zdaniem autora tej opinii jest to ograniczenie uprawnień samorządu zawodowego na rzecz reprezentanta władzy wykonawczej.

    Zawarty w sprawozdaniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka projekt przewiduje przywrócenie publicznoprawnego charakteru opłat egzekucyjnych, w związku z czym stanowić one będą w całości należność Skarbu Państwa, komornik zaś w zależności od wyników swojej pracy uzyskiwać będzie prawo do wynagrodzenia prowizyjnego ustalanego proporcjonalnie do wysokości pobranych opłat. Takie rozwiązanie rodzi obawę zapaści finansowej wielu kancelarii komorniczych, co w konsekwencji może doprowadzić do sytuacji, w której zamiast zwracać się do sądów i komorników, przedsiębiorcy będą korzystali z wszelkiego rodzaju firm windykacyjnych, a to może doprowadzić do sytuacji, w której miejsce komorników zajmą firmy, co się niestety zdarza, działające na granicy prawa.

    Prof. Mariusz Jabłoński w swej opinii do ustawy zaznaczył, to kolejny temat, że instytucje zastępcy komornika i kuratora kancelarii ustanowione w projekcie ustawy nie zostały wystarczająco precyzyjnie uregulowane. Z kolei procedurę ich wyznaczenia charakteryzuje dyskrecjonalność i arbitralność, pogłębiona brakiem jakichkolwiek procedur odwoławczych.

    Również status prawny komornika ukształtowany przez omawiany projekt ustawy zawiera pewne niejasności, ukształtowanie praw i obowiązków komornika nastąpiło bowiem w oparciu o kombinację cech charakterystycznych dla różnych stosunków prawnych. Stosunek zatrudnienia komornika na podstawie projektu ustawy łączy cechy samodzielnej działalności, stosunku pracy oraz bliżej nieokreślonego stosunku służbowego. Zdaniem dr Ewy Staszewskiej pozostawienie projektu w takim stanie stanowi swoistego rodzaju prywatyzację władzy publicznej.

    Z kolei zdaniem prof. Andrzeja Marciniaka zawarta w rządowym projekcie ustawy o komornikach propozycja zmiany dotyczące statusu prawnego komornika grozi obniżeniem skuteczności egzekucji sądowej do poziomu przed wejściem w życie ustawy z 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji.

    Wątpliwości budzą również proponowane przepisy dotyczące aplikacji komorniczej, które nie przewidują możliwości samodzielnego wykonywania przez aplikantów określonych czynności, podczas gdy aplikacja ma na celu praktyczne przygotowanie do wykonywania zawodu.

    Moim zdaniem niemożność powierzenia aplikantom komorniczym dokonywania, na zlecenie komornika, określonych czynności może spowodować, że aplikanci nie zostaną należycie przygotowani do wykonywania zawodu. Możliwość powierzenia aplikantowi po upływie roku aplikacji czynności wyłącznie o charakterze biurowym i porządkowym jest niewystarczająca w prawidłowym procesie szkolenia.

    Podkreślenia wymaga, że wszystkie ustawy regulujące funkcjonowanie zawodów prawniczych przewidują możliwość samodzielnego wykonywania określonych czynności przez aplikantów. Wystarczy wskazać na przepisy ustawy Prawo o adwokaturze czy ustawy o radcach prawnych, które przewidują możliwość zastępowania patrona przez aplikanta przed sądami powszechnymi. Pozbawienie aplikantów komorniczych możliwości samodzielnego działania w trakcie aplikacji może spowodować, że osoba, która ukończy aplikację, dopiero po powołaniu na stanowisko komornika sądowego będzie miała możliwość przeprowadzania egzekucji. Proponowany system kształcenia w sposób negatywny wpłynie na jego jakość.

    Również asesorzy komorniczy czynności w ramach postępowania egzekucyjnego będą mogli wykonywać jedynie na zasadach wyjątku. Komornicy będą więc musieli wykonywać swoje czynności osobiście i samodzielnie. Wydaje się też, że wprowadzenie takich ograniczeń znacząco utrudni naukę aplikantom i rzetelne przygotowanie asesora do samodzielnego wykonywania zadań egzekucyjnych w przyszłości oraz sprawi, że sprawne i skuteczne prowadzenie postępowań egzekucyjnych stanie się utrudnione.

    Zdaniem dr. Grzegorza Julke przedstawiona ustawa wbrew zapowiedziom nie stanowi nowego aktu prawnego, który w sposób prawidłowy i nowoczesny regulowałby funkcjonowanie sądowych organów egzekucyjnych. Ustawa nie zawiera nowych rozwiązań, stanowi w większości powielenie obowiązujących przepisów prawa, znacząco rozbudowuje jedynie system nadzoru nad komornikami i w sposób istotny ogranicza funkcjonowanie organów samorządu komorniczego. Poważne obawy budzi również przyjęty model finansowania egzekucji, sprowadzający się do znacznego ograniczenia komornikom środków na prowadzenie działalności egzekucyjnej, co może doprowadzić zdaniem wielu ekspertów do zapaści egzekucji w Polsce.

    Na zakończenie, panie marszałku, panie ministrze, Wysoka Izbo, chciałbym powiedzieć, że ostateczną decyzję w sprawie ewentualnego poparcia bądź też głosowania przeciw tej ustawie podejmiemy po analizie złożonych w dniu dzisiejszym poprawek. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia