8. kadencja, 59. posiedzenie, 2. dzień (28-02-2018)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie w sprawie 250. rocznicy zawiązania konfederacji barskiej

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 29 lutego obchodzimy 250. rocznicę zawiązania konfederacji barskiej, nieformalnie uznawanej za początek ruchu niepodległościowego w Polsce.

    Konfederacja barska została utworzona 29 lutego 1768 r. w miejscowości Bar na Podolu jako zbrojny związek szlachty polskiej powstały w celu obrony wiary katolickiej oraz niepodległości Rzeczypospolitej. Skierowana była przeciw różnowiercom, cesarzowej Rosji Katarzynie II i uległemu jej królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, który z pomocą Repnina narzucił Rzeczypospolitej gwarancję rosyjską.

    Naczelne hasło konfederatów brzmiało: wiara i wolność (słowa Sołtyka), a w kwestiach ustrojowych połączyli się w ich szeregach konserwatyści z reformatorami.

    23 marca 1768 r. na Radzie Senatu podjęto uchwałę o wezwaniu wojsk rosyjskich w celu stłumienia konfederacji barskiej.

    21 czerwca 1768 r. ogłoszono w Krakowie pod przewodnictwem marszałka województwa krakowskiego i jednocześnie stolnika ziemi stężyckiej akt zawiązania konfederacji krakowskiej, na mocy której ziemia krakowska poparła program konfederacji barskiej. 21 czerwca 1768 r. marszałek krakowski Michał Czarnocki wystosował uniwersał do mieszkańców powiatów, wzywając ich, by przystąpili do konfederacji barskiej. Uniwersał wzywał katolików, by wzięli pod siebie to przekonanie, że lepiej przestać żyć, aniżeli patrzeć na nadwerężenie wiary świętej katolickiej, tudzież widząc oczywistą zgubę ojczyzny. W 1768 r. konfederacja szybko rozprzestrzeniła się na Małopolskę, Wielkopolskę i Ukrainę, w 1769 r. objęła Litwę.

    W walkach po stronie konfederatów wzięło udział blisko 100 tys. ludzi. Stoczono ok. 500 bitew. Straty poniesione w konfederacji barskiej król Stanisław August Poniatowski w mowie sejmowej wygłoszonej 29 sierpnia 1776 r. ocenił na 60 tys.

    Po jej upadku według szacunków samego posła rosyjskiego Nikołaja Repnina zesłano na Sybir ponad 14 tys. konfederatów, resztę przymusowo wcielono do armii rosyjskiej. Rosjanie utworzyli obozy przejściowe dla jeńców konfederackich na warszawskiej Pradze i w Połonnem na Ukrainie, skąd transportowano ich etapami do Kijowa, Smoleńska, Orła, Tuły, Kazania i Tobolska. Nie wiadomo, ile osób zginęło.

    Propaganda państw ościennych starała się wykorzystać konfederację jako jeden z pretekstów do I rozbioru Polski w 1772 r. Decyzja o rozbiorze Polski zapadła w Petersburgu już połowie 1771 r., jednak ambasador rosyjski Kasper von Saldem miał polecone trzymać Polaków w stanie nieświadomości.

    W świadomości kolejnych pokoleń Polaków konfederacja pozostawiła trwały ślad, stając się niejako mitem narodowym. Konfederaci barscy byli bohaterami licznych utworów literackich: Henryka Rzewuskiego ˝Pamiątek JPana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego˝ oraz poetów romantycznych - Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego. Byli oni przedstawiani jako rycerze Maryi, męczennicy za wiarę, wolność i ojczyznę.

    Walki konfederatów zostały po 1990 r. upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic: Konfederacja Barska 29 II 1768 - 18 VII 1772.

    Uchwałą z dnia 8 czerwca 2017 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zdecydował o ustanowieniu roku 2018 Rokiem Konfederacji Barskiej.

Przebieg posiedzenia