8. kadencja, 62. posiedzenie, 3. dzień (10-05-2018)
Oświadczenia.
Poseł Marcin Święcicki:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W dniach 14-17 kwietnia tego roku na zaproszenie Jewgienija Żowtisa, dyrektora kazachskiego Biura ds. Praw Człowieka i Rządów Prawa, oraz Bakhytzhan Toregozhiny, przewodniczącej organizacji broniącej praw człowieka w Kazachstanie Ar Rukh Hak, wziąłem udział w misji monitorującej prawa człowieka w Kazachstanie. Wraz ze mną w tej misji uczestniczył Antonio Stango, prezydent Włoskiej Federacji Praw Człowieka. W misję udałem się za zgodą pana marszałka.
Przedmiotem naszego zainteresowania byli więźniowie trzymani w areszcie bądź odbywający karę więzienia z powodów - według wszelkich informacji, jakie uzyskaliśmy od działaczy praw człowieka - politycznych. Władze Kazachstanu zapewniły nam najpierw spotkanie z władzami, z wiceministrem spraw zagranicznych, wiceministrem spraw wewnętrznych, z zastępcą prokuratora generalnego i naczelnym śledczym biura antykorupcyjnego oraz innymi urzędnikami wymiaru sprawiedliwości w Kazachstanie. Przedstawili oni reformy sądownictwa, jakie dokonują się w Kazachstanie, przedstawili również stan obecny - że więźniów ogólnie jest mniej w Kazachstanie, przedstawili nowe mechanizmy śledzenia przypadków podejrzeń o tortury i przedstawili swój punkt widzenia, jeśli chodzi o osoby, którymi byliśmy zainteresowani. Władze Kazachstanu umożliwiły nam także spotkanie z więźniami. Poza tym spotkaliśmy się z rodzinami więźniów, z działaczami praw człowieka i z adwokatami tych więźniów.
Szczególnie dramatyczny przebieg miało spotkanie w więzieniu w Ałma Acie, w areszcie z trzema więźniami. Oprócz Antonia Stangi, mnie i przedstawicieli władz wymiaru sprawiedliwości, o których wspomniałem, w spotkaniu wzięli udział również zaproszeni przez władze kazachskie deputowani z Hiszpanii i Rumunii, a także dwóch deputowanych z Kazachstanu. Wysłuchaliśmy tam Iskandera Jerimbetowa siedzącego od 6 miesięcy w areszcie, czterdziestokilkuletniego biznesmena, właściciela i szefa firmy świadczącej usługi lotnicze, mającego również inną fabrykę produkcyjną, który został aresztowany i usiłowano go oskarżyć o kontakty, związki, współdziałanie ze ściganym przez Kazachstan Muchtarem Abliazowem, ważnym biznesmenem, który uciekł z Kazachstanu parę lat temu. Abliazow jest ścigany przez Interpol. Był ścigany na zlecenie Kazachstanu. Ale i Interpol od tego odstąpił, i Francja, która go zatrzymała, odstąpiła od wydania go władzom kazachskim, ponieważ uznała, że władze kazachskie poszukują go ze względów czysto politycznych i że nie będzie mógł mieć sprawiedliwego sądu w Kazachstanie. Niemniej władze kazachskie usiłują w jakiś sposób sformułować nowe oskarżenia, jeżeli chodzi Abliazowa. I okazuje się, że aresztowanie Jerimbetowa właśnie to miało na celu, jak wskazują na to jego zeznania. Najpierw usiłują mu udowodnić związki z Abliazowem, ale kiedy okazało się, że jego biznes nie miał żadnych związków z biznesem Abliazowa, bo działał w innym banku, nie było osobistych kontaktów poza jednym kontaktem 10 lat temu, przedstawiono mu inny zarzut w marcu tego roku. Mianowicie chodzi o taki zarzut, że jego firma świadczyła usługi na rzecz przedsiębiorstw państwowych po zawyżonej cenie. O każdej usłudze napisane było, że jej cena jest zawyżona o 5-10%, co daje w związku z tym stratę taką i taką. Jest to również sprawa kompletnie naciągana.
Natomiast co jest tutaj rzeczą wyjątkowo nieprzyjemną, to to że wobec Jerimbetowa zastosowano tortury. Torturowali go więźniowie. Trzymany był razem z więźniami już skazanymi, co jest w ogóle sprzeczne z międzynarodowymi konwencjami. Również z samym ustawodawstwem kazachskim jest sprzeczne trzymanie aresztowanego z więźniami skazanymi. O co chodziło władzom Kazachstanu, które najprawdopodobniej zleciły śledczym te tortury? Dawali to jednoznacznie do zrozumienia. Chodziło im o to, żeby Jerimbetow zachęcił, zmusił swoją siostrę, która przebywa w Belgii, przekonał ją żeby wróciła do Kazachstanu i złożyła zeznania obciążające Abliazowa, ponieważ kiedyś z Abliazowem współpracowała. (Dzwonek)
Jest ograniczony czas?
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Tak, 5 minut.
Poseł Marcin Święcicki:
Pani poseł, proszę jeszcze o 3 minuty, dobrze?
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Panie pośle...
(Poseł Jarosław Sachajko: Wszyscy czekamy.)
Proszę skracać, naprawdę. Zawsze było 5 minut. Proszę kończyć.
Poseł Marcin Święcicki:
Dramatycznie... Zastosowano szczególne tortury, szczególnie bicie w dniu, w którym rodzice Jerimbetowa mieli konferencję prasową i publicznie wystąpili w jego obronie. Również dramatyczne były zeznania innych aresztowanych: Almata Żumagułowa, Kanżebeka Aszibewa. Obaj są działaczami Demokratycznego Wyboru Kazachstanu, przynajmniej jeden z nich, wspierają ten ruch. Ten ruch został ostatnio zakazany i uznany za ruch ekstremistyczny. To jedyna taka opozycyjna organizacja, która działała półlegalnie. Zajmowała się sprawami handlu ziemią, wieku emerytalnego, rozmaitymi sprawami socjalnymi, ale oskarżono ją o szerzenie dżihadu i o terroryzm. Przez zorganizowaną prowokację w pomieszczeniu, gdzie były kamery, gdzie były trzy osoby...
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Panie pośle, ale bardzo proszę już kończyć.
Poseł Marcin Święcicki:
W tej sprawie, tych trzech aresztowanych, również czwartego odbywającego 14-letni wyrok w więzieniu, Dżakiszewa, także trzymanej w szpitalu psychiatrycznym Ardak Ashim, blogerki występującej na blogu z krytycznymi komentarzami wobec polityki rządu, przygotowaliśmy obszerny raport, w którym domagamy się wypuszczenia z aresztu, przeprowadzenia uczciwego dochodzenia w sprawie tortur, zaprzestania trzymania w szpitalu psychiatrycznym. Ten raport przedstawimy oczywiście marszałkowi Sejmu, naszemu MSZ-owi, władzom kazachskim, w przyszłym tygodniu będzie prezentacja w Parlamencie Europejskim. Pierwszym pozytywnym efektem tego jest to, że trzymana w szpitalu psychiatrycznym blogerka Ardak Ashim została wypuszczona. Mamy nadzieję, że raport przyczyni się również do tego, że inni aresztowani z powodów politycznych będą mogli doczekać się sprawiedliwego sądu bądź zostaną wypuszczeni i zostaną wobec nich zastosowane...
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Dziękuję bardzo.
Poseł Marcin Święcicki:
...inne środki zapobiegawcze. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia