8. kadencja, 67. posiedzenie, 3. dzień (20-07-2018)

44. punkt porządku dziennego:

Informacja o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w 2017 r. oraz o działalności rzecznika praw obywatelskich (druk nr 2602) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 2774).

Poseł Monika Rosa:

    Dziękuję.

    Szanowna Pani Marszałkini! Panie Rzeczniku! Wysoka Izbo! Szanowni Goście! Konstytucja, art. 30: ˝Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych˝.

    Jak czytamy w raporcie rzecznika praw, konstytucja wywodzi nasze prawa z trzech fundamentalnych wartości: godności, wolności, równości. Godność jest najważniejszym z tych terminów. Możemy ją rozumieć zarówno jako źródło wolności i praw człowieka, jak i jako odrębne przysługujące nam prawo. Wszyscy jesteśmy obywatelami i obywatelkami, wszyscy jesteśmy ludźmi. Na straży nas wszystkich, na straży praw nas wszystkich stoi rzecznik praw obywatelskich. Stoi na straży naszej godności, niezależnie od naszego wieku, płci, wiary lub jej braku, narodowości, orientacji seksualnej czy tożsamości płciowej, niepełnosprawności, niezależnie od naszych poglądów czy przynależności partyjnych. Stoi także na straży przedstawicieli PiS-u, stoi na straży pana Piotrowicza, który w komisji próbował upokorzyć instytucję rzecznika praw obywatelskich. Ale to jest niemożliwe. Wszyscy posłowie, także posłowie PiS-u, powinni wiedzieć i rozumieć, czym jest godność i jaką wagę mają instytucje zapisane w konstytucji.

    Rozmawiamy dzisiaj o wyjątkowo rzetelnej i profesjonalnej pracy rzecznika i jego biura oraz jego współpracowników, której podsumowaniem jest ten raport - raport, który polecam państwu wszystkim do przeczytania. Jesteśmy, myślę, wszyscy pod wrażeniem tej pracy. Parę statystyk, które nie oddają całości obrazu: 300 pracowników biura - 38 mln obywateli. Wysoka efektywność pracy - w 2017 r. w co czwartym przypadku udało się uzyskać rozwiązanie oczekiwane przez wnioskodawcę. 52 tys. wniosków obywateli. I zmniejszone finansowanie.

    Ale o tym, jak blisko rzecznik praw stał przy ludziach, świadczą przede wszystkim historie, które są opisane w raporcie.

    Pani Jolanta z niepełnosprawnością umówiła się do okulisty - chodziło o protezę gałki ocznej. Okulista odmówił przyjęcia jej, bo chciała przyjść ze swoim psem przewodnikiem. Sprawa została wygrana przez rzecznika, a lekarz został zobowiązany przez sąd do zapłacenia na cele społeczne. Starszy pan, któremu pracownik banku nie pozwolił skorzystać z toalety, chociaż pan ten miał taką potrzebę, musiał w brudnym ubraniu wracać do swojego domu. Naruszono godność tego człowieka. Rzecznik zajął się tą kwestią systemowo. Rzecznik zajął się kwestią finansowania transportu do szkoły dla dzieci z niepełnosprawnościami. Dostęp do edukacji to jest warunek podstawowy wyrównywania szans.

    Jak pisze rzecznik: Procesy demograficzne i powszechna dziś obojętność na potrzeby osób starszych każą się obawiać, że dojdzie w Polsce i na świecie do kryzysu humanitarnego. Rzecznik otrzymuje sygnały o rosnącej skali przemocy wobec osób starszych. Wydaje się, że problemu tego władze nie dostrzegają, ale ja wierzę, że potrafimy tak zbudować Polskę, tak zbudować nasz kraj, aby wszyscy obywatele, niezależnie od niepełnosprawności czy wieku, czuli się bezpiecznie. Wierzę, że może to być miejsce, gdzie będzie dostęp do rehabilitacji, opieka wytchnieniowa, gdzie zostanie zrealizowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnośnie do świadczeń otrzymywanych przez opiekunów osób niepełnosprawnych, gdzie będzie rozwiązana kwestia mieszkaniowa, gdzie osoby z niepełnosprawnościami będą mogły godnie żyć i pracować, na ile będzie to możliwe, gdzie osoby starsze będą miały dostęp do lekarzy, gdzie rozwiązany będzie problem wysokości świadczeń emerytalnych i rentowych. Wierzę, że będziemy żyć w kraju, gdzie osoby ze społeczności LGBT - geje, lesbijki, osoby transpłciowe i biseksualne - będą mogły czuć się bezpieczne, będą mogły zakładać rodziny i te rodziny będą chronione prawem, gdzie osoby transpłciowe w końcu nie będą musiały pozywać swoich rodziców, jeśli będą chciały zmienić płeć. Bo to jest poniżające. (Oklaski) To jest poniżej godności.

    Wierzę, że będziemy żyć w kraju, gdzie środowisko i jego ochrona będą ważne i będą się liczyć. Mamy prawo do tego, żeby oddychać czystym powietrzem, mamy prawo do tego, żeby żyć w czystym środowisku. W miarę możliwości rzecznik chroni nasze prawa także w tym zakresie - skutecznie, jak w przypadku składowiska odpadów na warszawskim Radiowie, albo gdy zaskarżył decyzję ministra środowiska w sprawie wycinki Puszczy Białowieskiej.

    Wierzę, że będziemy żyć w kraju, o którym piszą rzecznik i pracownicy jego biura, takim, gdzie kobiety są postrzegane jako pełnowartościowe istoty mogące podejmować swoje decyzje, gdzie w końcu będzie wdrożona konwencja antyprzemocowa, kwestie edukacji seksualnej będą poruszane w szkołach, a kobiety w końcu będą mogły przestać się bać, gdzie realnie będziemy walczyć z przemocą seksualną, z przemocą ekonomiczną, a sprawcy przemocy będą mieli mniejsze prawa niż jej ofiary. Wierzę, że kobiety będą mogły w końcu podejmować świadome decyzje i ich wola będzie ważniejsza niż klauzula sumienia lekarzy czy farmaceutów. Wierzę w to, że będzie dostęp do antykoncepcji, do edukacji. Wierzę w to, że nadużycia władzy będą mniejsze i będą karane.

    Rzecznik praw obywatelskich stoi na straży tego, żeby nigdy władza nie miała władzy absolutnej nad obywatelem. Patologicznym przypadkiem nadużycia władzy i mataczenia w tej sprawie jest sprawa śmierci Igora Stachowiaka, pobicia na komisariacie i mataczenia ministrów w tej sprawie. To m.in. dlatego niezbędny jest rzecznik, byśmy jako obywatele mieli do kogo się zwrócić, gdy jesteśmy torturowani przez władzę. Dlatego potrzebny jest trójpodział władzy, dlatego potrzebne są niezależne od rządu instytucje, aby obywatel nie był bezbronny wobec państwa.

    Wierzę, że będziemy żyć w państwie, które jest sprawne. Rzecznik sygnalizuje, gdy państwo działa źle, tak jak w przypadku pana, który 10 miesięcy czekał na opinię biegłego lekarza w sprawie przyznania renty. Rzecznik jasno wskazuje, że system podatkowy w Polsce funkcjonuje źle, i wskazuje zalecenia w tym zakresie. Mówi, że w razie wątpliwości trzeba rozstrzygać na korzyść podatnika.

    I wierzę, że będziemy żyć w kraju, gdzie mowa nienawiści będzie piętnowana, gdzie przestępstwa motywowane nienawiścią będą karane. Rzecznik wskazuje, że tylko 5% przestępstw z nienawiści jest zgłaszanych, tylko 5% ofiar przestępstw z nienawiści zgłasza to, że było poniżanych, szykanowanych czy bitych. A liczba takich przestępstw wzrasta i trzeba zmienić Kodeks karny tak, aby w zakresie objętym Kodeksem karnym można było składać z urzędu zawiadomienia, jeśli ktoś jest poniżany albo został potraktowany źle ze względu na płeć, ze względu na niepełnosprawność, tożsamość seksualną czy płciową.

    Wierzę w to, że praworządność w Polsce nie jest tylko wyświechtanym hasłem, że w końcu będzie Polska praworządna, a gwarantem naszych wolności są właśnie wolne sądy. Wierzę w państwo równych praw i w państwo, które te szanse wyrównuje, państwo szacunku dla każdego, państwo, gdzie 38 mln obywateli i obywatelek różnych, różnorodnych czuje się bezpiecznie, w państwo prawne.

    Dlatego dzisiaj dziękujemy rzecznikowi praw obywatelskich za jego pracę, za to, że stoi na straży państwa obywatelskiego, a nie państwa władzy. Wierzę, że uda się nam wspólnie - politykom, posłom, obywatelom, którzy są dzisiaj na ulicach - takie państwo obywatelskie stworzyć. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia