8. kadencja, 72. posiedzenie, 2. dzień (22-11-2018)

21. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla oraz z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego (druk nr 2958).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Energii Grzegorz Tobiszowski:

    Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Celem rządowego projektu ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla oraz z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego jest zrekompensowanie, w pewnym stopniu, w ramach możliwości budżetu państwa, strat poniesionych przez osoby uprawnione niebędące pracownikami przedsiębiorstw górniczych, które otrzymywały bezpłatny węgiel w naturze lub w ekwiwalencie pieniężnym. Osoby te otrzymywały bezpłatny węgiel na podstawie układów zbiorowych pracy, porozumień i innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, które utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie ustawy, na skutek zawartych porozumień lub dokonanych wypowiedzeń.

    Realizacja celu ma nastąpić poprzez wypłatę z budżetu państwa świadczenia rekompensacyjnego z tytułu trwałej utraty prawa do bezpłatnego węgla lub z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego.

    W dniu 24 października 2017 r. weszła co prawda w życie ustawa z 12 października 2017 r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla. Ustawa ta uprawniała do otrzymania rekompensaty największą grupę osób niebędących pracownikami przedsiębiorstwa górniczego, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie wewnątrzzakładowych przepisów prawa pracy - emerytów i rencistów przedsiębiorstw górniczych, którym wypowiedziano jednostronnie lub za porozumieniem stron prawo do bezpłatnego węgla. Ponadto ustawa ta objęła również wdowy, wdowców i sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po emerytach i rencistach.

    Przedkładana regulacja jest kontynuacją tamtej ustawy i równocześnie zakończeniem procesu porządkowania sytuacji powstałej po utracie prawa do bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstw górniczych, które to przedsiębiorstwa wydobywały węgiel kamienny będący przedmiotem deputatu. Deputaty węglowe od bardzo wielu lat stanowiły nieodłączny element życia i finansów społeczności górniczej. Należy tutaj przypomnieć, że sytuacja finansowa, która w owym czasie w kopalniach się pogarszała, spowodowała, iż zabrano uprawnienia jednostronnie w formie wypowiedzenia przez pracodawcę układów zbiorowych pracy gwarantujących to prawo bądź za porozumieniem stron tych układów, tzn. strony społecznej oraz pracodawcy.

    Podczas stosowania ustawy z 12 października 2017 r. o świadczeniu rekompensacyjnym w środowisku górniczym podniosły się głosy, że oprócz emerytów, rencistów, wdów i sierot po tych osobach również inne grupy osób utraciły prawo do bezpłatnego węgla i, w ramach zasady równości, im również należy czy powinno się przyznać rekompensatę z tytułu utraty tego prawa. Po zebraniu doświadczeń w zakresie funkcjonowania ustawy, licznych sygnałów społecznych oraz informacji od przedsiębiorców wpływających, umożliwiających zidentyfikowanie innych kategorii osób, został stworzony katalog osób uprawnionych do świadczenia rekompensacyjnego objętych przedmiotową regulacją.

    Według projektu ustawy osobami uprawnionymi są m.in. uprawnieni do bezpłatnego węgla na podstawie postanowień układów zbiorowych pracy, porozumień lub innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, które utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie ustawy, na skutek zawartych porozumień, i tak: byli pracownicy, których stosunek pracy został rozwiązany z przedsiębiorstwem górniczym na podstawie ustawy z dnia 13 marca o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami ich stosunków pracy, wdowy, wdowcy i sieroty mający ustalone prawo do renty rodzinnej po pracowniku zmarłym w czasie trwania stosunku pracy, emerycie lub renciście z przedsiębiorstwa górniczego, jeżeli utrata uprawnienia do bezpłatnego węgla nie została im zrekompensowana w jakikolwiek inny sposób, wdowy, wdowcy i sieroty otrzymujący świadczenia specjalne, o których mowa w art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albo mający ustalone prawo do renty rodzinnej po pracowniku przedsiębiorstwa górniczego zmarłym w czasie trwania stosunku pracy lub byłym pracowniku, który nabył prawo do świadczenia przedemerytalnego, pobierający bezpłatny węgiel w naturze lub w ekwiwalencie pieniężnym, którym przedsiębiorstwo górnicze zaprzestało wydawać bezpłatny węgiel lub wypłacać ekwiwalent pieniężny przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

    Wyjaśnienia wymaga fakt ujęcia w projekcie ustawy w katalogu osób uprawnionych wdów, wdowców i sierot mających ustalone prawo do renty rodzinnej po pracownikach zmarłych w czasie trwania stosunku pracy oraz po emerytach lub rencistach, jeżeli utrata tego uprawnienia nie została im zrekompensowana w jakikolwiek inny sposób.

    Celem przedstawionej regulacji, którą obecnie przedkładamy, jest zrównanie statusu tych osób ze statusem innych osób, które pozostawały w analogicznej sytuacji, a którym z uwagi na różnice w wypłacaniu świadczeń przez przedsiębiorstwa utrata tego uprawnienia nigdy wcześniej nie została zrekompensowana. Jest to niejako uzupełnienie i zarazem też wypełnienie luki w systemie, który w latach wcześniejszych został zachwiany. Po wprowadzeniu ustawy z 2017 r. i obecną ustawą uzupełniamy i wypełniamy system w odniesieniu do osób, które zostały pozbawione uprawnienia do deputatu węglowego w naturze czy do wypłacanego deputatu.

    W celu realizacji wypłaty rekompensat w ustawie wskazano przedsiębiorstwa wypłacające. Będzie to Spółka Restrukturyzacji Kopalń SA, która w imieniu Kompanii Węglowej, Katowickiego Holdingu Węglowego, KWK Kazimierz Juliusz będzie wypłacać, pobierać wnioski od tych osób, które w odniesieniu do tych zakładów miały swoje uprawnienia i były przypisane do kopalń w ramach tej struktury. Następnie będą osoby związane z Jastrzębską Spółką Węglową, z Tauronem Wydobycie oraz z Lubelskim Węglem Bogdanką. Podział ten został dokonany ze względu na to, że przedsiębiorstwa czynnie posiadają dane i są do tego kadrowo przygotowane. Naszym zamierzeniem jest, aby jak poprzednio sprawnie przeprowadzić całą procedurę, tak jakbyśmy tego chcieli. Jest to właściwie już ostatni akt prawny, który pozwoli nam zamknąć ten cykl. Osoba uprawniona będzie obowiązana do złożenia wniosku w terminie 90 dni od dnia wejścia ustawy w życie.

    Ważna informacja jest taka, iż 1 czerwca rozpoczynamy wypłaty. Myślę, że jeśli chodzi o tę ustawę, powinniśmy domknąć procedowanie w tym roku, a więc z początkiem przyszłego roku rozpoczęlibyśmy przyjmowanie wniosków. Oczywiście będzie to również poprzedzone kampanią informacyjną. Tak jak poprzednio będę zwracał się również do biur poselskich, bo to dobry zwyczaj, że przedstawiciele wszystkich środowisk reprezentowanych w parlamencie wspólnie włączają się w promocję tej ustawy i zarazem w jej sprawne przeprowadzenie. Wtedy to dotyczyło bardzo dużej liczby osób, bo ponad 200 tys., dzisiaj wedle naszych szacunków i wedle analizy wszystkich dokumentów, o których wspomniałem, mówimy o 24 tys. osób.

    Ważne jest też to, że oprócz możliwości skorzystania z tego uprawnienia przez wdowy i sieroty, dopisaliśmy możliwość skorzystania z tego uprawnienia przez osoby, które bądź nie zdążyły złożyć wniosku pod reżimem ustawy z 2017 r., bądź w przypadku których spółki - i też mamy takie przypadki - ze względu na pewien obieg dokumentów nie dopełniły stosownych formalności, przez co wypłata wynikająca z ustawy została wstrzymana, ale nie z winy osoby składającej wniosek. Tutaj stwarzamy możliwość dla wszystkich grup. I tak ci, którzy nie zdążyli, będą musieli złożyć stosowny wniosek do SRK, a w przypadku tych, którzy złożyli wniosek, który został rozpatrzony, będzie trzeba uzupełnić dokumenty i ten wniosek zostanie rozpatrzony ponownie bez składania go kolejny raz do instytucji, która będzie odpowiedzialna za weryfikację wniosków i zarazem za przygotowanie stosownych decyzji wypłat.

    Jeśli chodzi o najistotniejsze skutki finansowe, bo to jest ważne, wysokość rekompensaty wynosi 10 tys. zł. Wysokość rekompensaty nie stanowi równowartości przysługującego węgla ani za lata, w których nie był on już wydawany osobom uprawnionym, ani za lata przyszłe, w których mógłby być wydawany. Dlatego też nazywamy to rekompensatą. Po drugie, jak wspomniałem, realizacja będzie od 1 czerwca.

    W ustawie wpisujemy całą grupę osób, która jest do tego uprawniona, a więc 24 080 osób, bo tyle liczy ta grupa, jak wynika z naszych wyliczeń, i jest to zbiór zamknięty. Limit wydatków z budżetu państwa na finansowanie jednorazowych rekompensat w 2019 r. został określony w ustawie na poziomie 240,8 mln. Wypłata rekompensat będzie realizowana w ramach limitu wydatków na górnictwo. Koszt ten został wyliczony przy założeniu, że tak jak poprzednio wszyscy uprawnieni złożą stosowne wnioski. Przypomnę tylko, że wtedy z 240 tys. osób uprawnionych wnioski złożyło niewiele ponad 200 tys., reszta środków finansowych została zwrócona do budżetu po rozliczeniu całego programu.

    Oczywiście do ustawy są dołączone również stosowne wnioski - te wnioski są na takim samym poziomie szczegółowości jak w przypadku poprzedniej ustawy - i deklaracja, że osoba, która chce skorzystać z uprawnienia, nie będzie występować do sądu z roszczeniami, a zarazem, jeśli jest w sporze w sądzie, to musi podać taką informację. Jeśli chce ubiegać się ponownie, występując do sądu, to nie będzie mogła korzystać z uprawnienia wynikającego z tej ustawy.

    Panie i Panowie Posłowie! Przedkładam tę ustawę, o której tu rozmawialiśmy. Dodam tylko, że parę miesięcy, wymagane niespełna pół roku było związane m.in. ze zbieraniem dokumentów... Jak państwo możecie sobie wyobrazić, ci, którzy znają proces transformacji, od 1989 r. był to proces burzliwy i bardzo dynamiczny: najpierw samodzielne funkcjonowanie kopalń, później spółki węglowe, następnie powstanie Kompanii Węglowej, holdingu. Z tego powodu podjęliśmy naprawdę duży wysiłek, za który też dziękuję wszystkim pracownikom ministerstwa, ale też wszystkim pracownikom Spółki Restrukturyzacji Kopalń, wszystkim pracownikom w spółkach, które wydelegowały osoby w celu dotarcia do archiwów, do tych wszystkich porozumień i zarazem w celu zbilansowania osób, które mogą być objęte tą ustawą. Mamy świadomość, że ta ustawa zamyka pewien cykl i zarazem też buduje pewien system zrekompensowania osobom, których pozbawiono uprawnień. Dziękuję, panie marszałku. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia