8. kadencja, 72. posiedzenie, 2. dzień (22-11-2018)

22. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych (druk nr 2987).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, który stanowi realizację tzw. pakietu alimentacyjnego zawartego w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 4 kwietnia 2017 r. dokumencie pn. ˝Przegląd systemów wsparcia rodzin˝.

    Zobowiązanie rodziców wobec dziecka jest fundamentalne i nie ma możliwości zwolnienia ich z tego obowiązku. To rodzice, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają prawo i obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem i to na rodzicach ciąży w pierwszej kolejności obowiązek dostarczenia dziecku środków utrzymania. Obowiązek ten dotyczy w równym stopniu obojga rodziców, bez względu na to, czy żyją razem czy w rozłączeniu i bez względu na to, z którym z rodziców dziecko wspólnie zamieszkuje. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której jeden z rodziców albo obydwoje rodziców uchyla się od obowiązku łożenia na dziecko, tłumacząc, że nie zamieszkują z dzieckiem albo mają trudności ze znalezieniem pracy.

    Sytuacja, w której jeden z rodziców nie wypełnia ciążącego na nim obowiązku utrzymania dziecka, skutkuje tym, że zapewnienie wszystkich niezbędnych potrzeb dziecka jest utrudnione. Dłużnik alimentacyjny, który nie płaci alimentów, pozbawia własne dziecko perspektyw, odbiera mu szansę na rozwój i już na starcie stawia je w gorszej sytuacji niż ta, w jakiej znajdują się dzieci z rodzin niedotkniętych problemem niealimentacji. Jednocześnie obecnie sytuacja na rynku pracy poprawiła się i bezrobocie spada, a pracownikom coraz łatwiej jest znaleźć legalną pracę, która odpowiada ich kwalifikacjom. Dodatkowo odnotowywany jest stały wzrost wynagrodzeń. Dlatego trudno znaleźć jakiekolwiek usprawiedliwienie dla rodziców, którzy twierdzą, że nie mogą znaleźć legalnego zatrudnienia, gdy tymczasem faktycznie pracują na czarno i uzyskują nielegalne dochody i tym samym przerzucają cały ciężar utrzymania dziecka na drugiego rodzica.

    Należy podkreślić, że chociaż ściągalność należności budżetu państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie ostatnich 3 lat wzrosła o blisko 100%, z niecałych 13% w 2015 r. do 33% w 2018 r., to jej poziom nadal należy uznać za niezadowalający. Łączna kwota niewyegzekwowanych zobowiązań dłużników alimentacyjnych wobec Skarbu Państwa powstałych z tytułu wypłacania ze środków budżetu państwa świadczeń w zastępstwie niepłaconych alimentów nadal jest bardzo wysoka. Kwota zadłużenia tylko z tytułu zobowiązań wobec nowego funduszu alimentacyjnego na koniec 2017 r. wyniosła ponad 10 300 mln zł. Dlatego też, aby zapewnić dalszy wzrost ściągalności alimentów na dzieci, a także należności budżetu państwa powstałych z tytułu wypłacanych ze środków budżetu państwa świadczeń w zastępstwie niepłaconych alimentów, konieczne jest wprowadzenie kolejnych zmian.

    Projekt ustawy obejmuje przede wszystkim rozwiązania służące poprawie przepływu informacji pomiędzy odpowiednimi służbami i instytucjami a komornikami sądowymi na temat dłużników alimentacyjnych, w tym informacji o podejmowaniu przez nich zatrudnienia. Jego celem jest wprowadzenie narzędzi wzmacniających skuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Projektowana ustawa wprowadza rozwiązania służące sprawnemu uzyskiwaniu przez komorników sądowych informacji, a także ich stałej aktualizacji, o dochodach uzyskiwanych przez dłużników alimentacyjnych w oparciu o dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Komornicy będą uzyskiwali informacje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych drogą elektroniczną, przy czym ZUS w przypadku zaistnienia zmian na koncie ubezpieczonego będzie aktualizował dane dotyczące dłużnika alimentacyjnego nie rzadziej niż raz na miesiąc. Pozwoli to na szybkie działanie komornika wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku każdorazowego podjęcia przez niego legalnej pracy zarobkowej.

    Jeśli chodzi o zmiany w Kodeksie karnym wykonawczym, to polegają one na udostępnieniu Państwowej Inspekcji Pracy danych o miejscu przebywania dłużników alimentacyjnych objętych karą ograniczenia wolności w postaci dozoru elektronicznego. Wprowadzane są także inne zmiany, które zostały opisane w uzasadnieniu.

    Jeśli chodzi o sankcje, to proponuje się rozszerzenie odpowiedzialności materialnej nieuczciwych pracodawców poprzez wprowadzenie zmian w Kodeksie pracy. W przypadku zatrudnienia przez pracodawcę osoby figurującej w Krajowym Rejestrze Zadłużonych z powodu uchylania się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego bez potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę, a także w sytuacji gdy pracodawca w sposób nieuczciwy będzie wypłacał osobie figurującej w Krajowym Rejestrze Zadłużonych z powodu uchylania się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego wynagrodzenie wyższe niż wynikające z zawartej umowy o pracę bez dokonania potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, na pracodawcę będzie mogła zostać nałożona grzywna w wysokości od 1500 zł do 45 tys. zł. Proponuje się również zmianę w Kodeksie postępowania cywilnego polegającą na zwiększeniu kwoty grzywny do 5 tys. zł dla pracodawcy, który nie dopełnił obowiązków związanych z zajęciem wynagrodzenia dłużnika alimentacyjnego przez komornika sądowego. Jednocześnie przewiduje się podniesienie kwoty grzywny, do której wymierzenia właściwy jest sąd, do wysokości 15 tys. zł.

    Proponuje się również wprowadzenie zmian w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którymi na organizatora robót publicznych nałożony zostanie obowiązek zatrudniania w pierwszej kolejności dłużników alimentacyjnych. Oznacza to, że jednym z warunków przy takim zatrudnieniu będzie posiadanie zadłużenia z tytułu alimentów, i zagwarantowanie prawa do zatrudnienia takim osobom.

    Projekt zakłada także zmianę wysokości kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego będą przysługiwały, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę nie przekroczy kwoty 800 zł, co powinno zwiększyć liczbę dzieci korzystających z tych świadczeń o ok. 60 tys. Proponuje się, aby podwyższenie kryterium dochodowego obowiązywało od okresu przysługiwania świadczenia rozpoczynającego się 1 października 2019 r.

    Skutki dla budżetu państwa to 77 mln zł w 2019 r. i ok. 260 mln zł w 2020 r. To są główne zmiany, które proponujemy. Zakładamy, że ustawa wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. Jeśli chodzi o zmiany w Kodeksie Pracy, to wejdą w życie 1 stycznia 2020 r.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zwracam się do Wysokiej Izby o przyjęcie proponowanej zmiany ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia