8. kadencja, 74. posiedzenie, 1. dzień (12-12-2018)

3. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3088).

Poseł Józefa Hrynkiewicz:

    Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Pani Minister! Szanowni Goście! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych przedstawić komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw, druk Sejmu RP VIII kadencji nr 3088.

    Przedstawiany projekt wstępnie był omawiany na posiedzeniu Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych w dniu 10 grudnia br. Projekt stanowi wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 14 grudnia 2017 r., sygn. akt K 17/14, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 219 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego oraz art. 44 § 2 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postepowania w sprawach o wykroczenia w zakresie, w jakim przewiduje się przeszukanie osoby, nie określając granic tego przeszukania, są niezgodne z art. 41 ust. 1 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

    Trybunał Konstytucyjny stwierdza ponadto, że przepisy wydanych aktów wykonawczych na podstawie ustaw: o Policji, o Straży Granicznej, o strażach gminnych, o żandarmerii i wojskowych organach porządkowych, o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, o Służbie Więziennej, o cudzoziemcach, o Służbie Ochrony Państwa i o Straży Marszałkowskiej są ze względów formalnych niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

    Projekt szczegółowo wymienia odpowiednie artykuły przywoływane w ustawie. Konstytucja Rzeczypospolitej w rozdziale: Wolności i prawa osobiste zawiera szeroki zakres praw i gwarancji, które dotyczą wolności osobistej każdego obywatela.

    Z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z roku 2017 przywołującego art. 41, 47, 31, 45 i 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jasno wynika konieczność dostosowania przepisów w treści wskazanych ustaw w zakresie określenia zasad, trybu i granic przeszukania oraz uprawnień funkcjonariuszy do dokonywania kontroli osobistej, a także dostosowania tych czynności do standardów konstytucyjnych wyrażonych w szczególności w art. 41 ust 1, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Wymienione w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego artykuły Konstytucji RP gwarantują każdemu obywatelowi nietykalność i wolność osobistą oraz stwierdzają, że ograniczenie tego prawa może nastąpić tylko na zasadach i trybie określonych w ustawie.

    Art. 47 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym. Ograniczenie wolności konstytucyjnych może nastąpić tylko na mocy ustawy. Ograniczenie w korzystaniu z konstytucyjnych wolności może nastąpić tylko wtedy, gdy jest to koniecznie ze względu na bezpieczeństwo, porządek publiczny, ochronę zdrowia i moralności publicznej oraz wolności i prawa innych osób. Zgodnie z art. 45 konstytucji każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Nikomu nie można zamykać drogi sądowej w dochodzeniu naruszonych wolności i praw.

    Wysokie standardy ochrony wolności i praw obywateli zawarte w Konstytucji RP znalazły też odzwierciedlenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 14 grudnia 2017 r., który w szerokim i wielostronnym uwarunkowaniu wolności i praw jednostki ujmuje dokonywane przez funkcjonariuszy służb czynności w ramach ich uprawnień. Dokonywane w ramach kontroli osobistej obywatela czynności są równoznaczne z naruszeniem nietykalności osobistej chronionej w art. 45 i art. 47 konstytucji.

    Rzecznik praw obywatelskich wniósł do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zgodne z konstytucją uregulowanie uprawnień funkcjonariuszy służb do dokonywania czynności kontroli osobistej i przeszukania. W złożonym przez rzecznika praw obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego wniosku nie są kwestionowane. Przedmiotem wniosku rzecznika praw obywatelskich jest formalna strona regulacji polegająca na niekonstytucyjnym poziomie regulacji z punktu widzenia ochrony praw i wolności konstytucyjnych. Regulacje te zawarte są bowiem w rozporządzeniach i zarządzeniach, podczas gdy konstytucja wymaga ustawowego uregulowania tych czynności.

    Obecne uprawnienia Policji oraz innych wymienionych w ustawie służb ochrony bezpieczeństwa obywateli i państwa dotyczące kontroli osobistej, a więc czynności wkraczających w sferę wolności osobistych i praw obywateli, wynikają nie z ustawy, lecz z rozporządzeń oraz zarządzeń. Przedmiotem procedowanego komisyjnego projektu ustawy są czynności dokonywane przez funkcjonariuszy służb w ramach ich uprawnień. Czynności te należą do zagadnień skomplikowanych i wieloznacznych, a tym samym trudnych do jednoznacznego wyrażenia w ścisłym języku stanowionego prawa. Potwierdza to Trybunał Konstytucyjny, który w uzasadnieniu swojego stanowiska odwołuje się do kilku własnych wyroków dotyczących ochrony wolności i praw obywateli wydanych w latach 2000-2006, wskazując na trudności z jednoznacznym i szczegółowym ujęciem zagadnienia w języku prawa. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny potwierdza i wskazuje na konieczne ujmowanie w regulacjach ustawowych czynności postępowania służb w sprawach mających wpływ na wolności i prawa konstytucyjne, tak aby nie zastępować przepisów ustawy stosowaniem przepisów wykonawczych.

    Przedłożony projekt ustawy zawarty w druku nr 3088 spełnia warunki określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt K 17/14, Dz. U. poz. 2405. Procedowana ustawa przenosi zakres przedmiotowy czynności sprawdzających do odpowiednich ustaw, jasno precyzuje zasady i tryb ustawowo dopuszczanego ograniczania nietykalności i wolności osobistej, co określa ogólnie art. 41 konstytucji. Konstytucyjną zasadę sądowej kontroli zasadności, legalności i prawidłowości dokonywania kontroli osobistej, ważną dla ochrony praw i wolności, wprowadza do ustaw.

    Wprowadzone w procedowanym projekcie ustawy przepisy realizują postanowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2017 r., porządkują tryb i zasady ochrony praw i wolności obywateli, określają uprawnienia funkcjonariuszy do dokonywania kontroli osobistej oraz granice przeszukania, dostosowując dokonane czynności do standardów konstytucyjnych wyrażonych w art. 41 ust. 1, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

    W imieniu Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych składam podziękowania wszystkim osobom i instytucjom, które w istotnym zakresie przyczyniły się do dostosowania treści ustaw do standardów konstytucyjnych, a tym samym do utwierdzenia wysokich standardów ochrony wolności i praw obywateli gwarantowanych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wysokie standardy ochrony wolności i praw obywateli, wysokie standardy związane z możliwością zaskarżania naruszonych praw, jeśli takie wystąpiły, znajdują odzwierciedlenie w konstytucji.

    Jeszcze raz składam bardzo głębokie podziękowania, szczególnie dyrektorowi Departamentu Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji panu Cichomskiemu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia