8. kadencja, 77. posiedzenie, 1. dzień (30-01-2019)

3. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks wyborczy (druk nr 3163).

Poseł Anna Kwiecień:

    Dziękuję bardzo.

    Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu grupy posłów mam zaszczyt zaprezentować projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks wyborczy, druk nr 3163.

    Pragnę Wysokiej Izbie przypomnieć, że w styczniu 2018 r. Sejm uchwalił ustawę w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych. Ustawa wprowadziła liczne zmiany w zakresie prawa wyborczego, w szczególności zaś odnoszące się do wyborów do jednostek samorządu terytorialnego. Proponowany projekt wprowadzający zmiany w Kodeksie wyborczym synchronizuje zmiany wprowadzone w styczniu 2018 r. z tymi odnoszącymi się do pozostałych wyborów, co z kolei ma zapewnić sprawniejszą procedurę wyborczą w przypadku przeprowadzania pozostałych wyborów.

    Pragnę podkreślić, że proponowane zmiany są zmianami sygnalizowanymi i oczekiwanymi przez Państwową Komisję Wyborczą oraz Krajowe Biuro Wyborcze. Pragnę zwrócić uwagę, iż sam Kodeks wyborczy jest ustawą niezwykle obszerną, zawiera 517 artykułów, zaś proponowany przez nas projekt zawiera zmiany obejmujące zaledwie 32 artykuły. Pozwolę sobie omówić proponowane zmiany w sposób chronologiczny i oczywiście omówię te najistotniejsze, pomijając zmiany czysto techniczne.

    Szanowni Państwo! Zmiana 1. odnosi się do art. 5 Kodeksu wyborczego i jest ściśle powiązana ze zmianą 19., która odnosi się do art. 181 Kodeksu wyborczego. Pragnę podkreślić, że obwodową komisję wyborczą do spraw przeprowadzenia głosowania w obwodach i obwodową komisję wyborczą do spraw ustalenia wyników głosowania powołuje się tylko w ogólnokrajowych wyborach samorządowych. To oznacza, że w pozostałych wyborach pozostawiamy tylko jedną komisję. Wybory samorządowe są na tyle skomplikowane i wymagają tak obszernej pracy, że uzasadnione jest powołanie dwóch komisji: jednej do przeprowadzenia głosowania, drugiej zaś do ustalenia wyników.

    Kolejna zmiana odnosi się do art. 11 zawartego w rozdziale 2, który to rozdział reguluje prawa wyborcze. W tym artykule proponujemy nowy zapis, tak aby ujednolicić przepisy Kodeksu wyborczego z przepisami ustawy o pracownikach samorządowych poprzez uregulowanie w Kodeksie wyborczym kwestii biernego prawa wyborczego w sposób podobny do uregulowania tej sprawy w przepisach dotyczących pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie wyborów lub powołania. Zgodnie ze zmianą, w wyborach wójta prawa wybieralności nie będzie posiadała osoba skazana na jakąkolwiek karę prawomocnym wyrokiem sądu za umyśle przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, a nie - jak dotychczas - tylko na karę pozbawienia wolności. Przyjęcie tej poprawki zlikwiduje istniejącą kolizję prawną pomiędzy obiema ustawami. Jest to postulat również Państwowej Komisji Wyborczej.

    Kolejna zmiana odnosi się do art. 20. Pragnę zasygnalizować, że w obecnym stanie prawnym decyzję o wpisaniu lub o odmowie wpisania osoby do rejestru wyborców wydaje wójt, burmistrz, prezydent miasta w terminie 3 dni od dnia wniesienia wniosku. Projekt zakłada wydłużenie terminu na rozpatrzenie wniosku i wydanie rozstrzygnięcia o prawie wpisania lub odmowie wpisania do rejestru wyborców do 5 dni. Jest to wniosek samorządowców. Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci wskazywali, że weryfikacja w okresie 3 dni jest terminem zbyt krótkim.

    Szanowni Państwo! Warto wspomnieć także o zmianie, jaką proponujemy w art. 35, która jednoznacznie określi, że obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem Polski może głosować na podstawie zaświadczenia o prawie do głosowania wydanym przez konsula.

    Kolejna ważna zmiana - wydaje się - zawarta jest w art. 153, gdzie wprowadza się dodatkowy paragraf, który mówi o tym, iż komisarz wyborczy ma prawo pełnić funkcję przewodniczącego okręgowej lub rejonowej komisji wyborczej albo pełnić funkcję członka. Tutaj dokonujemy usunięcia kolizji pomiędzy trzema artykułami Kodeksu wyborczego.

    Kolejna istotna zmiana pojawia się w art. 161. Zapisy wprowadzają możliwość obiegowego podejmowania uchwał przez Państwową Komisję Wyborczą w sprawach niecierpiących zwłoki, gdy nie ma możliwości zwołania posiedzenia komisji. Warto zaznaczyć, że niektóre zadania są obarczone krótkim terminem, np. 2-3 dni, to jest zbyt mało do podjęcia takiej uchwały, dlatego też projekt ustawy wprowadza tego typu rozwiązanie i wychodzi naprzeciw oczekiwaniom Państwowej Komisji Wyborczej i usprawnia proces wyborczy.

    Kolejna istotna zmiana pojawia się w art. 170. W obowiązującym stanie prawnym komisarze nie muszą być sędziami. Proponuje się zmianę przepisów w taki sposób, aby w skład okręgowych komisji wyborczych wchodziło od czterech do 10 sędziów i z urzędu, jako jej przewodniczący, komisarz wyborczy, natomiast w rejonowej komisji wyborczej - czterech sędziów i z urzędu, jako jej przewodniczący, komisarz wyborczy. Pragnę podkreślić, że komisarz wyborczy w chwili obecnej nie musi być sędzią i tutaj też likwidujemy pewną nieścisłość.

    Warto przytoczyć zmiany, jakie dotyczą art. 182. W tej zmianie pragniemy zróżnicować składy komisji wyborczych i te składy będą uwarunkowane ilością mieszkańców w obwodzie. Pozostałe zapisy art. 182 szczegółowo opisują, szanowni państwo, mechanizm powołania członków do obwodowej komisji wyborczej spośród osób zgłoszonych przez komitety wyborcze, a w przypadku gdy komitety nie skorzystają z przysługujących praw, zgłoszenie kandydatów pozostawia się komisarzowi wyborczemu, który uzupełnia komisję do pełnego składu spośród wyborców spełniających warunek w § 4, choćby ukończony 18. rok życia.

    Istotne jest również dokonanie zmiany terminu zgłaszania kandydatów na członków, zostaje on ujednolicony do 30 dni przed dniem wyborów. Kolejną zmianą w tym artykule jest to, iż kandydat na członka obwodowej komisji wyborczej musi mieć ukończone 18 lat na dzień zgłaszania do komisji, a nie na dzień wyborów, jak to było do tej pory. Wydaje się to bardzo rozsądne, dlatego że taka osoba potem wykonuje wiele czynności prawnych, a jeszcze nie jest tak naprawdę osobą pełnoletnią.

    Zmiana odnosząca się do art. 184 reguluje sprawę pokrewieństwa. Wygląda to w ten sposób, że osoba spokrewniona z kandydatem w wyborach może być członkiem obwodowej komisji wyborczej właściwej dla innych okręgów wyborczych niż okręg, w którym kandyduje osoba z nią spokrewniona. Wydaje się, że do dzisiaj ten zapis był zbyt restrykcyjny. W tej chwili doprecyzowujemy, aby taka osoba mogła zasiadać i pracować w innych komisjach poza tą komisją, z której kandyduje osoba spokrewniona. Artykuł ten zostaje także uzupełniony o dodanie komisarzowi wyborczemu uprawnienia do odwołania członka komisji w określonych sytuacjach. Wskazujemy te przypadki: nieuczestniczenie w pracach bez usprawiedliwienia lub podejmowanie działań sprzecznych z prawem. Komisarz ma plenipotencję, aby odwołać taką osobę.

    Szanowni Państwo! Warto zwrócić uwagę na kolejną zmianę, jaka się pojawia w art. 218, która wypełnia postanowienie Trybunału Konstytucyjnego, a właściwie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., który to trybunał uznał, że część przepisu art. 218 ust. 2 dotycząca braku środka odwoławczego w tym zakresie jest niezgodna z konstytucją. Przepis ten utracił zatem moc, jednakże dotychczas pozostał niezmieniony w Kodeksie wyborczym. Dlatego dokonujemy zmiany, iż od postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej przysługuje skarga do Sądu Najwyższego w terminie 2 dni od dnia podania do publicznej wiadomości przez PKW, a Sąd Najwyższy rozpatruje skargę w ciągu 2 dni w składzie trzech sędziów w postępowaniu nieprocesowym.

    Szanowni Państwo! Pojawiają się zmiany w trybie odwoławczym i one odnoszą się zarówno do art. 300, art. 304, art. 404 czy też art. 405. One regulują ten tryb odwoławczy i - można powiedzieć - pojawia się tutaj pewne sformułowanie, które stanowi klucz: że tryb ten biegnie od dnia podania postanowienia do publicznej wiadomości przez PKW. Państwowa Komisja Wyborcza zwracała nam uwagę na to, że bardzo często organy wyborcze miały trudność z dotarciem do pełnomocników wyborczych, nie odbierano telefonów. Pragnę podkreślić, że Państwowa Komisja Wyborcza to nie jest instytucja detektywistyczna czy też Polski Czerwony Krzyż, żeby poszukiwać ludzi, tylko jest po to, żeby w tym bardzo intensywnym czasie wykonywać swoją pracę. W związku z tym właśnie taka zmiana pojawia się w tych czterech artykułach.

    Kończąc swoje wystąpienie, pragnę podkreślić, że według projektu ustawa ma wejść w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia z uwagi na ważny interes państwa, zaś zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją na przeszkodzie, aby ta ustawa została przyjęta. Projekt wywołuje pozytywne skutki społeczno-gospodarcze choćby poprzez to, że pojawia się jedna komisja, a nie tak jak do tej pory w przepisach - dwie przy wszystkich wyborach. Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Tyle z mojej strony. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia